واقعه کربلا: تفاوت میان نسخه‌ها

[[پرونده:واقعه کربلا.jpg|بندانگشتی|جایگزین=واقعه کربلا|تصویری از روایت واقعه کربلا]]

== حرکت امام حسین به سمت عراق ==

اضافه بر این احتمال ترور امام در [[مکه]] وجود داشته و ماندن حضرت در مکه به هیچ صورتی [[مصلحت]] نبود. گفته‌اند همراهان امام هشتاد نفر بودند؛ اما از پاره‌ای [[اخبار]] دیگر چنین برمی‌آید که تعداد بیش از این بوده است. به احتمال رقم مزبور مربوط به کسانی است که تا [[کربلا]] همراه امام ماندند.

اولین برخورد امام در طول راه برخورد با کاروانی بود که از [[یمن]] به سمت [[شام]] حرکت می‌کرد. این کاروان هدایایی را برای دربار [[یزید]] به شام می‌برد. امام کاروان [[هدایا]] را تصرف کرد و از افراد آن نیز [[دعوت]] کرد تا در صورت [[تمایل]] همراه او به عراق بیایند، در غیر این صورت بازگردند<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۱۶۴؛ اخبار الطوال، ص۲۴۵؛ تاریخ طبری، ج۴، ص۲۹۰-۲۸۹.</ref>.

در منطقه [[ذات عرق]] بود که شخصی از [[بنی اسد]] [[پیام]] شهادت هانی و مسلم را به [[امام حسین]] {{ع}} رساند<ref>الفتوح، ج۵، ص۱۲۰.</ref>. گفته‌اند که امام قصد بازگشت داشت، اما [[برادران]] مسلم مانع شده و امام نیز به راه خود ادامه داد. به نظر نمی‌رسد برادران مسلم خواسته و یا توانسته باشند در صورت [[مخالفت]] امام، او را وادار به رفتن به [[کوفه]] کنند؛ به‌ویژه که دیگران در تحریک امام بر رفتن گفتند: {{عربی|وَ اللَّهِ مَا أَنْتَ مِثْلَ مُسْلِمِ بْنِ عَقِيلٍ وَ لَوْ قَدِمْتَ الْكُوفَةَ لَكَانَ النَّاسُ إِلَيْكَ أَسْرَعَ}}<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۳۰۰.</ref> شما مسلم نیستید، اگر به کوفه بروید، [[مردم]] به سرعت به شما خواهند پیوست. امام حسین {{ع}} خود برای رفتن [[قاطع]] بود. در منطقه زباله، پیام مسلم که در حین شهادت به [[عمر بن سعد]] گفته و از او خواسته بود که به امام حسین {{ع}} برساند، به دست امام رسید<ref>این پیام این بود که هر چه زودتر امام حسین به حجاز بازگردد و به کوفه نیاید.</ref>. هنوز چندی نرفته بودند که خبر شهادت [[قیس بن مسهر]]<ref>اخبار الطوال، ص۲۴۷- ۲۴۸.</ref> و [[عبدالله بن یقطر]]، [[برادر]] رضاعی امام حسین {{ع}} نیز به دست امام رسید.  

امام در خطابه‌ای که برای جمع [[نمازگزار]] ایراد کرد، فرمود: من قصد آمدن بدین نقطه را نداشتم تا این که نامه‌های شما و پیام‎آوران شما به سوی من آمدند؛ اکنون اگر [[تعهد]] می‌دهید که به من تعرضی نشود، داخل [[شهر]] شما بشوم؛ در غیر این صورت به همان نقطه‌ای که آمده‌ام باز می‌گردم<ref>اخبار الطوال. و نک: انساب الاشراف، ج۳، ص۱۷۰؛ الفتوح، ج۵، ص۱۳۵.</ref>.

بر فرض که چنین گفته باشند، قطعاً [[امید]] «[[پیروزی]]» داشته‌اند و شاید این دلیلی بوده تا امام هم به حسب ظاهر قانع شده و به مسیر ادامه دهد. عاقلانه نیست که بپذیریم آنها با [[یقین]] به [[شکست]] باز در [[فکر]] انتقام خون برادر بوده‌اند. اضافه بر پیروزی [[سیاسی]]، امر دیگری نیز بود و آن این که بالأخره می‌باید [[امام حسین]] {{ع}} موضعی در برابر [[یزید]] اتخاذ می‌کرد، ولو آن موضع شهادت باشد؛ شهادتی که از نظر او محکومیت یزید را نشان دهد.

از [[روایت]] فتوح نیز چنین برمی‌آید نامه‌ای که اما توسط [[قیس بن مسهر]]، مبنی بر [[دعوت]] مردم کوفه به رعایت تعهداتشان بود<ref>الفتوح، ج۵، ص۳۰۴.</ref>، فرستاد، احتمالاً بعد از رسیدن خبر [[شهادت]] [[مسلم بن عقیل]] بوده است. با این که زمینه [[شک]] به صورت قابل توجهی در مورد [[کوفه]] میان سپاه امام به وجود آمده بود، اما اثر آن در بازگشت تنها زمانی هویدا گردید که امام با [[سپاه]] حُر برخورد کرد. آمدن حر و سپاهیان او، با شنیدن خبر آمدن چهار هزار نفر از سپاه [[دشمن]] به [[قادسیه]] و [[اخبار]] قبلی کوفه - خصوصاً پیام‎آوردن فرستاده [[ابن سعد]] که مسلم به او [[وصیت]] کرده بود - امام را بر آن داشت که از رفتن به کوفه صرف‌نظر کند.

عده‌ای از مورخین نوشته‌اند که امام سه پیشنهاد کرد: یکی بازگشت به [[حجاز]]، دیگری [[شام]] و سومی رفتن به شرق [[اسلامی]]، در یکی از سر حدات سرزمین [[مسلمانان]]! در روایتی که در چند سطر قبل گذشت و هم تصریحات دیگر، تأکید شده که امام بازگشت به شام را مطرح نکرد و فقط خواستار بازگشت به حجاز (مکه یا [[مدینه]]) بوده است.

آن حضرت فقط گفت: {{متن حدیث|دَعُونِي أَرْجِعُ إِلَى الْمَكَانِ الَّذِي أَقْبَلْتُ مِنْهُ وَدَعُونِي أَذْهَبْ فِي هَذِهِ الْأَرْضِ الْعَرِيضَةِ حَتَّى نَنْظُرَ إِلَى مَا يَصِيرُ إِلَيْهِ أَمْرُ النَّاسِ}}<ref>الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۵۴.</ref> اجازه دهید به محلی که از آنجا آمدم بازگردم، یا اجازه دهید در سرزمین وسیع [[خداوند]] بگردم و ببینم کار این [[مردم]] به کجا خاتمه خواهد یافت. بلاذری نوشته است که امام می‌خواست به طرف شام برود، همچنین از [[سپاه]] حر خواسته بود تا اجازه دهند به شام رفته و دستش را در دست [[یزید]] بگذارد<ref>الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۱۷۳؛ در پاورقی این روایت توسط مصحح تکذیب شده است.</ref>.

طبیعی است که [[امام]] همه این آوارگی‌ها را به علت عدم [[بیعت]] با یزید تحمل می‌کرد و حتی اگر [[روایت]] درست باشد، نمی‌توان چنین درخواستی را حداقل به معنای [[رضایت]] دادن به [[خلافت یزید]] [[تفسیر]] کرد؛ بلکه به احتمال [[قوی]]، قصد دور شدن از حوزه [[حکومتی]] [[ابن زیاد]] را، که فاسقی جسور بود، داشته است. امام مطمئن بود که حتی در صورت عدم بیعت، خود یزید نیز او را خواهد کشت و منطقی نیست که عمداً قصد رفتن به [[شام]] را داشته باشند.

در همین نقطه [[طرماح بن عدی]] از امام خواست تا راهی جبال طی شوند. امام سایه سپاه حر و [[تعهد]] امام در مورد رفتن به سمت عذیب، مانع از پذیرش خواست [[ابن عدی]] شد<ref>تاریخ طبری، ج۴، ص۳۰۷؛ انساب الاشراف، ج۲، ص۱۷۳. قبیله بنی طی، قبیله حاتم طایی است که فرزندش عدی، از اصحاب رسول الله، و بعد علی {{ع}} بود که اینک فرزندش طرماح به خاطر تشبعش چنین پیشنهاد می‌کرد.</ref>. در طول مسیر [[امام]] می‌کوشید تا راه خود را به سمت [[بادیه]] کج کند و خود را از [[کوفه]] هر چه دورتر نگه دارد؛ اما حر مانع از چنین کاری می‌شد تا این که به [[قصر بنی مقاتل]] رسیدند و از آنجا تا نینوی پیش رفتند<ref>اخبار الطوال، ص۲۵۰- ۲۵۱.</ref>.

چند [[روز]] قبل از [[عاشورا]]، [[دستور]] اکیدی از ابن زیاد رسیده بود که مانع از دسترسی [[امام حسین]] {{ع}} به آب شوند: {{عربی|حل بين الحسين وأصحابه وبين الماء فلا يذوقوا منه قطرة كما صنع بالتقي الزكي عثمان}}<ref>این دستور بعد از گذشت سه روز از ورود امام بوده است. نک: انساب الاشراف، ج۳، ص۱۸۰؛ اخبار الطوال، ص۲۵۵. آنچه ابن زیاد در مورد عثمان آورده است، صحیح نیست؛ زیرا در مقابل فشاری که مخالفین عثمان بر او وارد کردند، این امام علی {{ع}} بود که آب برای او فرستاد.</ref>؛ بین او و آب جدایی بیندازید؛ به طوری که نتواند قطره‌ای آب بردارد؛ کما این که آنها همین [[رفتار]] را با [[عثمان]] کردند.

امام در شب عاشورا به اصحابش فرمود: فردا جز [[شهادت]] چیز دیگری نخواهد بود: {{متن حدیث|فانتم في حلّ مني، وهذا الليل قد غشيكم، فمن كانت له منكم قوة فليضم رجلاً من أهل بيتي إليه وتفرّقوا في سوادكم، {{متن قرآن|فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ}}<ref>«آنگاه بیماردلان را خواهی دید که برای آنان سر و دست می‌شکنند؛ می‌گویند بیم داریم که بلایی به ما رسد؛ بسا خداوند پیروزی یا امری (دیگر، پیش) آورد تا آنان از آنچه در دل می‌نهفتند پشیمان گردند» سوره مائده، آیه ۵۲.</ref>}}<ref>ترجمة الامام الحسین {{ع}}، ص۱۷۹-۱۸۰.</ref>، شما از ناحیه من آزادید، این شب است که شما در آن ایمنید، هر کس از شما نیرومند است مردی از [[اهل بیت]] را نیز به همراه خویش برداشته و در این [[سرزمین]] به راه افتد، تا این که [[خداوند]] [[پیروزی]] را نصیب ما کند یا امر دیگری از طرف خداوند تحقق یابد و این افراد را از آن قصدی که در درونشان دارند، پشیمان گرداند.

در اینجا اشاره به این نکته شده که ممکن است پیروزی نصیب آنها شود و یا [[دشمن]] از قصد خویش منصرف شود. بنابراین از نظر [[سیاسی]] احتمال [[ضعیف]] پیروزی و یا تحولی در دشمن وجود داشته است. البته در این شرایط چنین احتمالی بسیار ضعیف بود و راهی جز [[شهادت]] در پیش روی آنها وجود نداشت.

بن حضیر نیز مشابه همین استدلال‌ها را مطرح کرد<ref>الفتوح، ج۵، ص۱۸۲.</ref>. کما این که زهیر بن قین [[شخصیت]] معروفی بود نیز بر [[مردم]] [[اتمام حجت]] نمود<ref>الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۶۳.</ref>. [[حر بن یزید]] که تا آن موقع [[گمان]] می‌کرد کار به [[خونریزی]]، آن هم در مورد [[فرزند رسول الله]] {{صل}} نخواهد انجامید، یک مرتبه متوجه قضیه شد. نزد [[ابن سعد]] رفت و گفت: آیا هیچ کدام از این سخنان شما را قانع نمی‌کند؟ [[عمر بن سعد]] گفت: اگر دست من بود او را نمی‌کشتم! اما اکنون چاره‌ای نیست. حر که این سخنان را شنید بلافاصله نزد [[امام]] آمد و [[توبه]] کرد و به [[دفاع]] از او ایستاد و پس از کشتن دو نفر به [[شهادت]] رسید<ref>الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۶۵- ۶۴.</ref>. [[یزید بن ابی زیاد]] نیز از کسانی بود که در همان لحظه به سمت امام آمد و در کنارش به شهادت رسید<ref>الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۷۳.</ref>.