پرش به محتوا

حباب بن حارث سلمانی ازدی: تفاوت میان نسخه‌ها

 
(یک نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۵۲: خط ۵۲:


== مقدمه ==
== مقدمه ==
[[جابر بن حارث سلمانی]] از شهدای کربلاست. نام او را «[[جناده]]»، «حباب»، «[[حیان]]» و «[[حسان]]» هم گفته‌اند. وی از شخصیت‌های [[شیعه در کوفه]] بود که در [[نهضت مسلم بن عقیل]] هم مشارکت داشت و پس از [[شکست]] آن، همراه گروهی به سوی حسین [[حرکت]] کردند و پیش از رسیدن آن حضرت به [[کربلا]]، به او پیوستند. هر چند [[لشکر]] [[حرّ]] می‌‌خواستند مانع پیوستن او به حسین{{ع}} شوند، ولی نتوانستند. وی [[روز عاشورا]] به [[شهادت]] رسید <ref>انصار الحسین، ص۶۳.</ref>.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، ص۱۳۷.</ref>
«جنادة» فرزند [[حارث بن عوف]] مذحجی مرادی سلمانی و یا (حرث بن عوف مذحجی مرادی سلمانی) [[کوفی]] از [[شهیدان]] [[بزرگوار]] کربلاست که در منابع گوناگون از وی با نام‌های جُناده<ref>تسمیة من قتل مع الحسین{{ع}}، ش۶۸؛ رجال الطوسی، ص۷۲؛ نیز ر.ک: جامع الرواة، ج۱، ص۱۶۸؛ الجامع فی الرجال، ج۱، ص۴۲۱؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۵۴ نقد الرجال، ج۱، ص۳۷۲؛ تنقیح المقال، ج۱، ص۲۳۴؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۷۲۴؛ ابصار العین، ص۱۴۴، مرکز الدراسات الاسلامیة لحرس الثورة؛ اعیان الشیعه، ج۱، ص۶۱۱؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۱۶۳؛ ذخیرة الدارین، ص۲۳۶؛ وسیلة الدارین، ص۱۱۳-۱۱۴. </ref>، جابر<ref>تاریخ الطبری، ج۵، ص۴۴۶، دارالمعارف؛ نیز ر.ک: نفس المهموم، ص۲۵۷، دارالمحجة البیضاء، مقتل الحسین{{ع}}، مقرم، ص۲۳۹، منشورات شریف رضی؛ قاموس الرجال، ج۲، ص۵۰۵-۵۰۶؛ انصار الحسین{{ع}}، ص۷۸، دار الاسلامیة. </ref>، [[جبّار]]<ref>الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۷۴؛ نیز ر.ک: اعیان الشیعه، ج۴، ص۶۲.</ref>، جیاد<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۱۹۸، دارالتعارف.</ref>، حباب<ref>مناقب آل ابی‎طالب، ج۴، ص۱۲۲؛ بحارالانوار، ج۴۵، ص۶۴ و ۷۲؛ معجم رجال الحدیث، ج۴، ص۲۱۳.</ref>، حَیَّان<ref>الاقبال، ج۳، ص۷۹؛ بحارالانوار، ج۱۰۱، ص۲۷۳ و ۳۴۱، چاپ ایران.</ref>، حَسَّان<ref>الاقبال، ج۳، ص۳۴۵.</ref>، حیاة<ref>مجالس الشهدا، ص۱۱۸.</ref> و [[عبادة]]<ref>عشرة کامله، ص۳۷۹.</ref> یاد شده است.


==آشنایی اجمالی==
نام پدرش را نیز گروهی حارث<ref>تسمیة من قتل مع الحسین{{ع}}، ش۶۸؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۴۴۶، دارالمعارف؛ الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۷۴.</ref> و گروهی حرث<ref>انساب الاشراف، ج۳، ص۱۹۸، دارالتعارف؛ رجال الطوسی، ص۷۲؛ نیز ر.ک: مجمع الرجال، ج۲، ص۵۴؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۶۸؛ الجامع فی الرجال، ج۱، ص۴۲۱.</ref> نوشته‌اند. همچنین نسبت قبیله‌ای او را سلمانی<ref>من قتل مع الحسین{{ع}}، ش۶۸؛ تاریخ طبری، ج۵، ص۴۴۶، دارالمعارف؛ الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۷۴؛ رجال الطوسی، ص۷۲؛ انساب الاشراف، ج۳، ص۱۹۸، دارالتعارف؛ نیز ر.ک: نقدالرجال، ج۱، ص۳۷۲؛ الجامع فی الرجال، ج۱، ص۴۲۱؛ جامع الرواة، ج۱، ص۱۶۸؛ مجمع الرجال، ج۲، ص۵۴.</ref> و سلمانی ازدی<ref>الاقبال، ج۳، ص۷۹؛ [[بحارالانوار]]، ج۴۵، ص۷۲ و ج۱۰۱، ص۲۷۳، چاپ [[ایران]]؛ [[تنقیح المقال]]، ج۱، ص۲۳۴؛ [[قاموس الرجال]]، ج۲، ص۷۲۴؛ ذخیرة الدارین، ص۲۳۶؛ [[معجم رجال الحدیث]]، ج۶، ص۳۰۸. </ref> گفته‌اند<ref>جمعی از نویسندگان، [[پژوهشی پیرامون شهدای کربلا (کتاب)|پژوهشی پیرامون شهدای کربلا]]، ص۱۱۵-۱۱۶.</ref>.
[[جابر بن حجاج کوفی سلمانی]]، از [[اصحاب]] [[حضرت ابا عبدالله الحسین]]{{ع}} و از برجستگان [[رجال شیعه]] [[کوفه]] و از شهدای [[روز]] عاشورای ۶۱ه‍.ق است. وی [[ایرانی]] تبار و از [[هم‌پیمانان]] [[قبیله]] [[تیم]] و [[غلام]] عامر بن [[نهشل]] تیمی بود<ref>ابصار العین، ص۱۱۲.</ref>.


در کتب [[مقاتل]]، نام او را حباب بن حرث سلمانی، حیان بن حارث، حسان بن حارث و... نقل کرده‌اند. همگی این اسامی بر شخص واحدی دلالت می‌کنند که همین جابر بن حجاج کوفی است.
وی [[ایرانی]] تبار و از هم‌پیمانان [[قبیله]] [[تیم]] و [[غلام]] عامر بن نهشل تیمی بود<ref>ابصار العین، ص۱۱۲.</ref>. از مشاهیر شیعه در کوفه و از [[اصحاب]] با وفای [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} بود که در [[جنگ صفین]] حضور داشت و [[امام]]{{ع}} را بر ضد معاویه [[یاری]] کرد، برخی از مورخان نام او را در [[اصحاب پیامبر خدا]]{{صل}} به شمار آورده‌اند<ref>کامل ابن اثیر، ج۲، ص۵۶۹.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۳۴۵-۳۴۶؛ [[سید حسن قریشی|قریشی، سید حسن]]، [[اصحاب ایرانی ائمه اطهار (کتاب)|اصحاب ایرانی ائمه اطهار]]، ص۹۰.</ref>


جابر، هنگام [[ورود مسلم بن عقیل به کوفه]]، از جمله شخصیت‌های [[شیعی]] کوفه بود که در حرکت [[مسلم بن عقیل]] شرکت کرد و با او [[بیعت]] نمود. ولی پس از [[خیانت]] و [[سستی کوفیان]] برای پیوستن [[امام حسین]]{{ع}} از کوفه خارج شد و به [[امام]] پیوست.
== [[وفاداری]] جناده به [[امام حسین]]{{ع}} ==
جناده در همان روزهای اول ورود [[مسلم بن عقیل]] به [[کوفه]] با آن حضرت [[بیعت]] کرد و در [[جنگی]] که [[حضرت مسلم]] بر ضد [[ابن زیاد]] ترتیب داد شرکت جست و حضرت را یاری کرد، اما پس از دستگیری مسلم و [[شهادت]] مظلومانه آن [[بزرگوار]]، در [[منزل]] [[خویشان]] و اقوام خود پنهان شد و سپس با [[عمرو بن خالد صیداوی]] و جماعتی از [[شیعیان]] مخفیانه از [[کوفه]] خارج و به جانب [[مکه]] رهسپار شدند تا به کاروان حسینی بپیوندند.


جابر با حضور در کربلا، در رکاب امام حسین{{ع}} جنگید و در [[حمله نخست]] به شهادت رسید.<ref>[[سید حسن قریشی|قریشی، سید حسن]]، [[اصحاب ایرانی ائمه اطهار (کتاب)|اصحاب ایرانی ائمه اطهار]]، ص۹۰.</ref>
جناده و همراهان با سرعت راه را پیمودند و با [[راهنمایی]] [[طرماح بن عدی]] در محلی به نام [[عذیب الهجانات]]<ref>عذیب الهجانات منزلگاهی در چهار میلی قادسیه و بالای کوفه و در مسیری است که به کوفه منتهی می‌‌شود (معجم البلدان و لغت نامه دهخدا، حرف عین).</ref> به خیمه گاه امام حسین{{ع}} ملحق شدند، در همین جا بود که [[حر بن یزید ریاحی]] که به [[فرمان]] ابن زیاد با هزار سوار مراقب امام حسین{{ع}} و یارانش بود قصد داشت جناده و سایر تازه واردان را دستگیر و به کوفه برگرداند و می‌گفت ایشان از کوفه آمده‌اند و از [[یاران]] و همراهان شما نیستند تا در کاروان شما باشند، ولی با [[مخالفت]] شدید امام{{ع}} روبه رو شد و حضرت به حر فرمود: «ایشان یاران منند و اگر مانع آنها شوی از آنها [[دفاع]] می‌‌کنم همانگونه که از خود و [[یاران]] حاضرم دفاع می‌کنم»؛ لذا حرّ از این کار صرف نظر کرد و [[اجازه]] داد ایشان به کاروان حسینی ملحق شوند<ref>قاموس الرجال، ج۲، ص۵۰۵؛ تنقیح المقال، ج۱، ص۲۳۴ و ابصارالعین، ص۱۲۸.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۳۴۶-۳۴۷؛ [[سید حسن قریشی|قریشی، سید حسن]]، [[اصحاب ایرانی ائمه اطهار (کتاب)|اصحاب ایرانی ائمه اطهار]]، ص۹۰.</ref>


==شهادت [[جناده بن حارث انصاری]]==
== [[آگاهی امام]]{{ع}} از جزئیات [[شهادت]] مسلم ==
جناده بن حارث انصاری از مخلصین [[مقام ولایت]] و ملازمین رکاب [[سیدالشهدا]] بود که از [[مکه]] تا کربلا امام را [[همراهی]] کرد. از مشاهیر کوفه بود که [[افتخار]] همراهی [[امیرالمؤمنین]] را در [[صفین]] داشت. بعد از شهادت عمرو، ایشان برای [[مبارزه]] خروج نمود و این [[رجز]] را می‌خواند:
حضرت با این [[یاران]] تازه وارد به گفت وگو نشست و از [[اخبار]] [[کوفه]] و [[شهادت مسلم بن عقیل]] و برخی دیگر از یارانش چون [[هانی بن عروه]] و [[قیس بن مسهر صیداوی]] [[آگاهی]] یافت.
{{عربی|انا جنادة [[و]] انا بن الحارث *** لست بخوار و لا بناكث
 
عن بيعتي حتى يرثني [[وارث]] *** اليوم شلوى في الصعيد ماكث}}
از همین جا بود که ظاهراً مسیر [[امام حسین]]{{ع}} از کوفه [[تغییر]] یافت و به جانب [[کربلا]] حرکت نمودند و جناده و همراهانش [[امام]]{{ع}} را [[همراهی]] نمودند<ref>قاموس الرجال، ج۲، ص۵۰۵؛ تنقیح المقال، ج۱، ص۲۳۴ و ابصارالعین، ص۱۲۸.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۳۴۷.</ref>
یعنی من جناده‌ام. من پسر حارث هستم. من [[سست]] و خائف و [[پیمان‌شکن]] نیستم. من از [[بیعت]] خود دست برنمی‌دارم تا [[شهید]] شوم و وارثی از من [[ارث]] ببرد. امروز کالبد و جنازه من روی [[زمین]] خواهد بود. [[جناده]] در محاصره [[دشمن]] قرار گرفت همچنان جنگید تا شهید شد<ref>بحار، ج۴۵، ص۲۸؛ ابصار العین، ص۱۲۸.</ref>.<ref>[[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت سیدالشهداء ج۲ (کتاب)|مظلومیت سیدالشهداء]]، ج۲، ص۷۳.</ref>.
 
== حمله [[شجاعانه]] جناده و همزمان در [[صبح عاشورا]] ==
صبح [[روز عاشورا]] و در ابتدای [[کارزار]]، جناده و [[عمرو بن خالد صیداوی]] و سعد [[غلام]] [[عمرو بن خالد]]، و [[مجمع بن عبدالله عائذی]]، با شمشیرهایشان بر قلب سپاه [[دشمن]] حمله بردند، و پیکاری نمایان کردند جناده در هنگام [[نبرد]] این [[رجز]] را می‌‌خواند:
{{شعر}}
{{ب|''أَنَا جُنَادٌ وَ أَنَا ابْنُ الْحَارِثِ‏''|۲=''لَسْتُ‏ بِخَوَّارٍ وَ لَا بِنَاكِثٍ‏''}}
{{ب|''عَنْ بَيْعَتِي حَتَّى يَرِثْنِي وَارِثِي''|۲=''الْيَوْمَ شِلْوِي فِي الصَّعِيدِ مَاكِثٍ''<ref>مناقب ابن شهرآشوب، ج۴، ص۱۰۴؛ بحار الأنوار، ج۴۵، ص۲۸ ونفس المهموم، ص۲۸۲.</ref>}}
{{پایان شعر}}
:من جناده و من فرزند حارثم، [[ترسو]] و [[پیمان شکن]] نیستم، پایبند [[بیعت]] خویشم تا وارثم به [[ارث]] برد، امروز پیکرم در خاک جای می‌‌گیرد.
 
جناده و چند نفر همراه او در جریان یک نبرد و [[جهاد]]، چند نفری ناگهان به محاصره دشمن درآمدند و ارتباطشان با یارانشان قطع گردید، [[حضرت عباس]]{{ع}} به [[یاری]] شان شتافت و آنها را که مجروح شده بودند، از محاصره رهانید. هنگام بازگشت بار دیگر [[سپاه]] دشمن به آنان نزدیک شد و از بازگشت آنها جلوگیری به عمل آوردند، و آنها چاره‌ای جز [[ایستادگی]] و [[مقاومت]] ندیدند و با تمام [[قدرت]] بر [[خصم]] تاختند و پس از مبارزه‌‌ای دلیرانه همگی در یک مکان به [[فیض]] عظیم [[شهادت]] نائل آمدند<ref>تاریخ طبری، ج۵، ص۴۴۶؛ کامل ابن اثیر، ج۲، ص۵۶۹ نیز ر.ک: ابصار العین، ص۱۲۸؛ نفس المهموم، ص۲۷۵؛ مقتل مقرم، ص۲۳۹ و قاموس الرجال، ج۲، ص۵۰۵.</ref>.
 
از افتخارات جناده اینکه فرزندش عمرو نیز در [[عاشورا]] به خیل [[شهیدان]] پیوست. در زیارت ناحیه مقدسه درباره ایشان چنین آمده است: {{متن حدیث|اَلسَّلاَمُ عَلَى حُبَابِ بْنِ اَلْحَارِثِ اَلسَّلْمَانِيِّ اَلْأَزْدِيِّ}}<ref>زیارت ناحیه مقدسه، بحارالأنوار، ج۴۵، ص۷۲.</ref>.<ref>[[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|اصحاب امام حسین]]، ص۳۴۷-۳۴۸؛ [[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت سیدالشهداء ج۲ (کتاب)| مظلومیت سیدالشهداء ج۲]]، ص۷۳.</ref>


== جستارهای وابسته ==
== جستارهای وابسته ==
خط ۷۴: خط ۸۵:
== منابع ==
== منابع ==
{{منابع}}
{{منابع}}
# [[پرونده:13681024.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|'''فرهنگ عاشورا''']]
# [[پرونده:1100374.jpg|22px]] [[سید اصغر ناظم‌زاده|ناظم‌زاده، سید اصغر]]، [[اصحاب امام حسین - ناظم‌زاده (کتاب)|'''اصحاب امام حسین''']]
# [[پرونده:360818579.jpg|22px]] جمعی از نویسندگان، [[پژوهشی پیرامون شهدای کربلا (کتاب)| '''پژوهشی پیرامون شهدای کربلا''']]
# [[پرونده:1100366.jpg|22px]] [[سید حسن قریشی|قریشی، سید حسن]]، [[اصحاب ایرانی ائمه اطهار (کتاب)|'''اصحاب ایرانی ائمه اطهار''']]
# [[پرونده:1100366.jpg|22px]] [[سید حسن قریشی|قریشی، سید حسن]]، [[اصحاب ایرانی ائمه اطهار (کتاب)|'''اصحاب ایرانی ائمه اطهار''']]
# [[پرونده:IM010744.jpg|22px]] [[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت سیدالشهداء ج۲ (کتاب)|'''مظلومیت سیدالشهداء ج۲''']]
# [[پرونده:IM010744.jpg|22px]] [[علی راجی|راجی، علی]]، [[مظلومیت سیدالشهداء ج۲ (کتاب)|'''مظلومیت سیدالشهداء ج۲''']]
۱۳۳٬۶۱۷

ویرایش