←جستارهای وابسته
(←منابع) برچسب: برگرداندهشده |
برچسبها: برگرداندهشده پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۵۲: | خط ۵۲: | ||
## آرزوی دراز: [[علم]] و حکمت در [[جهان]] [[حقیقت]] به دست میآید، در حالی که انسان آرزوپرور در عالم خیال سرگرم است<ref>ر.ک: [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۲۹۷-۳۰۱.</ref>. | ## آرزوی دراز: [[علم]] و حکمت در [[جهان]] [[حقیقت]] به دست میآید، در حالی که انسان آرزوپرور در عالم خیال سرگرم است<ref>ر.ک: [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۲۹۷-۳۰۱.</ref>. | ||
# '''موانع [[رفتاری]]''': برخی [[گناهان]] موجب [[مرگ]] قلب میشوند و به [[طور]] کلی باب حکمت را به روی انسان میبندند. برخی از عناوین عام مثل [[اسراف]]، [[ظلم]]، [[فسق]]، [[تعدی]] بر [[گناه]] و [[تجاوز]] از [[حدود الهی]]، در [[قرآن کریم]] از موانع هدایتپذیری به شمار آمدهاند؛ چراکه تجاوز از حدود الهی سبب بسته شدن [[دل]] به روی [[حقایق]] و معارف است: {{متن قرآن|كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«بدینگونه بر دل تجاوزگران مهر مینهیم» سوره یونس، آیه ۷۴.</ref>. برخی رفتارهای خاص نیز در [[روایات]] به عنوان مانع حکمت شمرده شدهاند که از آن جمله میتوان [[اشتغال]] به کارهای [[بیهوده]]، شرابخواری، پرخوری و مجالست با [[ثروتمندان]] را نام برد. [[امام علی]]{{ع}} میفرماید: «هرکس [[لهو]] و بیهودگیاش زیاد شود، احمق میشود»<ref>{{متن حدیث|مَنْ کَثُرَ لَهْوُهُ اُسْتُحْمِقَ}}؛ علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۴۳۰.</ref> [[رسولخدا]]{{صل}} درباره پرخوری میفرماید: «پرخوری نکنید که [[نور]] حکمت در سینههاتان خاموش میشود»<ref>{{متن حدیث|لا تشبعوا فیطفأ نور الحکمة من صدورکم}}؛ متقی هندی، کنزالعمال ج۱۵، ص۸۷۵.</ref> و درباره همنشینی با ثروتمندان نیز فرمودهاند: «همنشینی با ثروتمندان قلب را میمیراند»<ref>{{متن حدیث|الجلوس مع الاغنیا یمیت القلب}}؛ سید عبدالله جزائری، التفحة السنیة، ص۳۳۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۳۰۱-۳۰۵.</ref> | # '''موانع [[رفتاری]]''': برخی [[گناهان]] موجب [[مرگ]] قلب میشوند و به [[طور]] کلی باب حکمت را به روی انسان میبندند. برخی از عناوین عام مثل [[اسراف]]، [[ظلم]]، [[فسق]]، [[تعدی]] بر [[گناه]] و [[تجاوز]] از [[حدود الهی]]، در [[قرآن کریم]] از موانع هدایتپذیری به شمار آمدهاند؛ چراکه تجاوز از حدود الهی سبب بسته شدن [[دل]] به روی [[حقایق]] و معارف است: {{متن قرآن|كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«بدینگونه بر دل تجاوزگران مهر مینهیم» سوره یونس، آیه ۷۴.</ref>. برخی رفتارهای خاص نیز در [[روایات]] به عنوان مانع حکمت شمرده شدهاند که از آن جمله میتوان [[اشتغال]] به کارهای [[بیهوده]]، شرابخواری، پرخوری و مجالست با [[ثروتمندان]] را نام برد. [[امام علی]]{{ع}} میفرماید: «هرکس [[لهو]] و بیهودگیاش زیاد شود، احمق میشود»<ref>{{متن حدیث|مَنْ کَثُرَ لَهْوُهُ اُسْتُحْمِقَ}}؛ علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۴۳۰.</ref> [[رسولخدا]]{{صل}} درباره پرخوری میفرماید: «پرخوری نکنید که [[نور]] حکمت در سینههاتان خاموش میشود»<ref>{{متن حدیث|لا تشبعوا فیطفأ نور الحکمة من صدورکم}}؛ متقی هندی، کنزالعمال ج۱۵، ص۸۷۵.</ref> و درباره همنشینی با ثروتمندان نیز فرمودهاند: «همنشینی با ثروتمندان قلب را میمیراند»<ref>{{متن حدیث|الجلوس مع الاغنیا یمیت القلب}}؛ سید عبدالله جزائری، التفحة السنیة، ص۳۳۱.</ref>.<ref>ر.ک: [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی ج۱]]، ص۳۰۱-۳۰۵.</ref> | ||
==[[حکمت]]== | |||
حکمت از صفات فعلی [[خداوند]] است که [[اثبات]] آن در پرتو اصل [[حسن و قبح عقلی]] برای خداوند میسر میشود. مطابق آن تمام [[اعمال]] خداوند [[حکیمانه]] به معنای عالمانه، متقن و داشتن [[غایت]] معقول و متناسب است<ref>علامه حلی، کشف المراد، ص۲۳۳؛ صدرالمتألهین، اسفار، ج۶، ص۳۶۸.</ref>؛ به تعبیری خداوند هیچ فعلی را [[عبث]] و [[باطل]] نمیآفریند، چنان که در [[قرآن]] تأکید شده است. | |||
{{متن قرآن|أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ}}<ref>«آیا پنداشتهاید که ما شما را بیهوده آفریدهایم و شما به سوی ما بازگردانده نمیشوید؟» سوره مؤمنون، آیه ۱۱۵.</ref>؛ | |||
{{متن قرآن|رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ}}<ref>«پروردگارا! این (ها) را بیهوده نیافریدهای، پاکا که تویی! ما را از عذاب آتش (دوزخ) باز دار» سوره آل عمران، آیه ۱۹۱.</ref>؛ | |||
{{متن قرآن|وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا}}<ref>«و ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریدیم؛ این پندار کافران است پس وای از آتش (دوزخ) بر کافران!» سوره ص، آیه ۲۷.</ref>. | |||
اثبات و [[باورمندی]] به قاعده فوق رهآوردهای بیشتری در مسائل [[کلامی]] و [[اعتقادات]] شخص متأله دارد. در پرتو قاعده فوق هرگونه فعل عبث و بدون غیایت از خداوند [[نفی]] میشود که نتیجه آن حکیمانه و غایتمندی تمام [[خلقت]] - اعم از [[خلقت جهان]] و [[انسان]]- است که تأثیر آن در اصول کلامی پیداست که اینجا به مهمترین عناوین آن اشاره میشود. | |||
# [[امتناع]] [[تکلیف]] خارج از [[قدرت]]؛ | |||
# حسن [[تکالیف]] و [[وجوب]] آن؛ | |||
# حسن و [[وجوب بعثت]]؛ | |||
# حسن و [[وجوب نصب امام]]؛ | |||
# وجوب [[عصمت پیامبر]] و [[امام]]؛ | |||
# دلالت [[اعجاز]] بر [[صدق مدعی نبوت]]؛ | |||
# [[وجوب لطف]]؛ | |||
# وجوب [[انتصاف]]؛ | |||
# وجوب عوض؛ | |||
# وجوب [[قیامت]]<ref>علی ربانی گلپایگانی، القواعد الکلامیه، ص۱۵۵.</ref>. | |||
همچنین در پرتو قاعده فوق شخص متأله میتواند به شبهاتی چون خلقت [[کافر]]، [[شیطان]]، انواع [[شرور]]، اصل [[عذاب]] و [[عذاب ابدی]] پاسخ دهد؛ هر چند غایت آن برای انسان منکشف نشود.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۱۹۹</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||