توحید افعالی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
{{مدخل مرتبط | {{مدخل مرتبط | ||
| موضوع مرتبط = توحید | | موضوع مرتبط = توحید | ||
| عنوان مدخل = | | عنوان مدخل = | ||
| مداخل مرتبط = [[توحید افعالی در قرآن]] - [[توحید افعالی در کلام اسلامی]] - [[توحید افعالی در | | مداخل مرتبط = [[توحید افعالی در قرآن]] - [[توحید افعالی در اخلاق اسلامی]] - [[توحید افعالی در کلام اسلامی]] - [[توحید افعالی در فلسفه اسلامی]] - [[توحید افعالی در معارف و سیره علوی]] - [[توحید افعالی در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]] | ||
| پرسش مرتبط = | | پرسش مرتبط = | ||
}} | }} | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
== مکاتب گوناگون و توحید افعالی== | == مکاتب گوناگون و توحید افعالی== | ||
فلاسفه اسلامی توحید افعالی را ذیل عنوان «[[توحید]] در الهیت»<ref>الحکمة المتعالیة، ج۶ ص۹۲؛ شرح المنظومة، ص۱۴۵.</ref> و «[[ربوبیت]]»<ref> نهایة الحکمة، ص۲۴۶.</ref> مطرح کردهاند. مذاهب کلامی درباره توحید افعالی مواضع متفاوتی اتخاذ کردهاند. [[توحید]] مورد اهتمام [[معتزله]] [[توحید ذات]] و صفاتی است یعنی بیهمتایی خدا در صفت قدم و دیگر صفات ذاتیه<ref>المغنی، ج۴، ص۲۴۱.</ref>. در برخی از آثار متأخرین از اقسام یا مراتب چهارگانه توحید که عبارتاند از [[توحید ذاتی]]، [[توحید صفاتی]]، توحید افعالی و توحید آثاری یاد شده است<ref>اسرار الحکم، ص۱۱۳.</ref>. در برخی از آثار [[کلامی]] معاصران، توحید افعالی در کنار توحید ذاتی و صفاتی مطرح شده است<ref>توحید در قرآن، فصل سوم آموزش عقاید، ص۱۳۷.</ref>.<ref>حق الیقین، ج۱، ص۳۶-۳۹؛ الالهیات، ج۱، ص۳۸۷ و ۴۲۸-۴۴۹.</ref>. [[اشاعره]] بر [[نفی]] تعدد [[خالق]] اصرار ورزیدهاند، چنان که [[معتزله]] بر نفی تعدد قدیم اصرار داشتهاند<ref>شرح المقاصد، ج۴، ص۴۰.</ref>. توحید افعالی [[عرفانی]]، اولین مرتبه از مراتب سهگانه [[توحید]] [[شهودی]] است، یعنی [[حضرت حق]] به تجلی افعالی بر سالک متجلی میشود و سالک جمیع [[افعال]] و اشیا را در افعال [[حق]] فانی مییابد و در هیچ مرتبه، غیر از [[حق تعالی]] را فاعل ندیده و غیر او را مؤثر نشناسد و این [[مقام]] را «محو» مینامند<ref> فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، ص۲۶۹.</ref>. [[عالمان]] [[اخلاق]] از اقسام سه گانه [[توحید ذاتی]]، صفاتی و افعالی یاد کرده و بر توحید افعالی تأکید ورزیدهاند<ref>نراقی، احمد، معراج السعادة، ص۱۰۳؛ نراقی، محمد مهدی، جامع السعادات، ج۱، ص۱۲۸.</ref>.<ref>[[ربانی گلپایگانی، علی]]، [[توحید افعالی - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «توحید افعالی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۳ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۳]]، ص۵۱.</ref> | فلاسفه اسلامی توحید افعالی را ذیل عنوان «[[توحید]] در الهیت»<ref>الحکمة المتعالیة، ج۶ ص۹۲؛ شرح المنظومة، ص۱۴۵.</ref> و «[[ربوبیت]]»<ref> نهایة الحکمة، ص۲۴۶.</ref> مطرح کردهاند. مذاهب کلامی درباره توحید افعالی مواضع متفاوتی اتخاذ کردهاند. [[توحید]] مورد اهتمام [[معتزله]] [[توحید ذات]] و صفاتی است یعنی بیهمتایی خدا در صفت قدم و دیگر صفات ذاتیه<ref>المغنی، ج۴، ص۲۴۱.</ref>. در برخی از آثار متأخرین از اقسام یا مراتب چهارگانه توحید که عبارتاند از [[توحید ذاتی]]، [[توحید صفاتی]]، توحید افعالی و توحید آثاری یاد شده است<ref>اسرار الحکم، ص۱۱۳.</ref>. در برخی از آثار [[کلامی]] معاصران، توحید افعالی در کنار توحید ذاتی و صفاتی مطرح شده است<ref>توحید در قرآن، فصل سوم آموزش عقاید، ص۱۳۷.</ref>.<ref>حق الیقین، ج۱، ص۳۶-۳۹؛ الالهیات، ج۱، ص۳۸۷ و ۴۲۸-۴۴۹.</ref>. [[اشاعره]] بر [[نفی]] تعدد [[خالق]] اصرار ورزیدهاند، چنان که [[معتزله]] بر نفی تعدد قدیم اصرار داشتهاند<ref>شرح المقاصد، ج۴، ص۴۰.</ref>. توحید افعالی [[عرفانی]]، اولین مرتبه از مراتب سهگانه [[توحید]] [[شهودی]] است، یعنی [[حضرت حق]] به تجلی افعالی بر سالک متجلی میشود و سالک جمیع [[افعال]] و اشیا را در افعال [[حق]] فانی مییابد و در هیچ مرتبه، غیر از [[حق تعالی]] را فاعل ندیده و غیر او را مؤثر نشناسد و این [[مقام]] را «محو» مینامند<ref> فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، ص۲۶۹.</ref>. [[عالمان]] [[اخلاق]] از اقسام سه گانه [[توحید ذاتی]]، صفاتی و افعالی یاد کرده و بر توحید افعالی تأکید ورزیدهاند<ref>نراقی، احمد، معراج السعادة، ص۱۰۳؛ نراقی، محمد مهدی، جامع السعادات، ج۱، ص۱۲۸.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[توحید افعالی - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «توحید افعالی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۳ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۳]]، ص۵۱.</ref> | ||
== [[تفسیر]] توحید افعالی == | == [[تفسیر]] توحید افعالی == | ||
| خط ۶۸: | خط ۶۸: | ||
[[توحید در حاکمیت]] و [[فرمانروایی]] به توحید در ولایت تشریعی باز میگردد؛ زیرا [[حاکمیت]] [[مشروع]] در گرو آن است که حاکم از [[حق ولایت]] بر دیگران برخوردار باشد و ولایت بالذات از آن [[آفریدگار]] و [[پروردگار]] است که مالک [[حقیقی]] موجودات میباشد<ref>سوره انعام، آیه ۵۷، سوره انعام، آیه ۶۲، سوره فاطر، آیه ۱۳، سوره مائده، آیه ۱۷.</ref>. | [[توحید در حاکمیت]] و [[فرمانروایی]] به توحید در ولایت تشریعی باز میگردد؛ زیرا [[حاکمیت]] [[مشروع]] در گرو آن است که حاکم از [[حق ولایت]] بر دیگران برخوردار باشد و ولایت بالذات از آن [[آفریدگار]] و [[پروردگار]] است که مالک [[حقیقی]] موجودات میباشد<ref>سوره انعام، آیه ۵۷، سوره انعام، آیه ۶۲، سوره فاطر، آیه ۱۳، سوره مائده، آیه ۱۷.</ref>. | ||
از آنجا که [[جامعه بشری]] به حاکمانی از جنس [[بشر]] نیاز دارد، خداوند برای [[پیامبران]] و اوصیای آنان و منصوبین از سوی آنان | از آنجا که [[جامعه بشری]] به حاکمانی از جنس [[بشر]] نیاز دارد، خداوند برای [[پیامبران]] و اوصیای آنان و منصوبین از سوی آنان حق حاکمیت [[تشریع]] کرده است<ref>نهج البلاغه، [[خطبه]] ۴۰.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[توحید افعالی - ربانی گلپایگانی (مقاله)|مقاله «توحید افعالی»]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۳ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی ج۳]]، ص۶۰.</ref> | ||
=== [[توحید در اطاعت]] === | === [[توحید در اطاعت]] === | ||