توحید ذاتی در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

توحید ذاتی در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۶

۵٬۷۱۹ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵

←‏مقدمه

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۲۹٬۷۴۳

ویرایش

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 == مقدمه ==
+اولین معنای [[توحید]] در [[خداوند]]، به ذات وجود با قطع‌نظر از غیر مربوط می‌‌شود که در اصطلاح [[توحید ذاتی]] نامیده می‌‌شود و آن بر دو اصطلاح بساطت ذات و وحدت ذات به کار می‌رود.
+مقصود از توحید ذاتی به معنای بساطت این است که خداوند وجود هستی محض و بسیط بوده و از هیچ جزئی تشکیل نشده است و به بیانی هرگونه کثرت و تعدد درونی آن [[نفی]] می‌شود. به بیان سوم خداوند از هیچ شیءای مرکب نیست<ref>مرکب در اصطلاح بر شش نوع زیر اطلاق می‌شود:
+# مرکب ریاضی: مانند نصف یا ثلث یا ربع.
+# مرکب خارجی: ترکیب از ماده و صورت در خارج.
+# مرکب [[ذهنی]]: ترکیب از جنس و فصل در [[ذهن]].
+# مرکب اعتباری: ترکیب از موضوع و عرض.
+# مرکب مجردات: ترکیب مجردات از وجود و ماهیت، وجود مجرد هر چند بسیط است، اما به دلیل وجود امکانی از وجود و ماهیت تشکیل یافته است که موجب محدودیت می‌شود.
+# مرکب نفس وجود: وجود مجرد بسیط به لحاظ نفس وجودش نه خود موجود مجرد از یک وجود و عدمی ترکیب یافته است (برای توضیح بیشتر ر.ک: [[عبدالله جوادی آملی]]، [[توحید در قرآن]]، ص۲۰۲؛ همو، [[حکمت نظری]] و عملی در [[نهج البلاغه]]، ص۸۷).</ref>.
+گونه دیگر توحید ذاتی، توحید و یگانه‌انگاری [[خدا]] در برابر تعدد و کثرت بیرونی است، به این معنی که علاوه بر ذات خدا، خدای دیگری در عرض آن وجود ندارد.
+مقصود در توحید ذاتی قسم اول، نفی ترکیب و در توحید قسم دوم مقصود نفی تعدد است، برخی از قسم اول به «توحید احدی» و از قسم دوم به «توحید واحدی» تعبیر می‌کنند<ref>صدرالمتألهین، اسرار الآیات، ص۶۸؛ همو، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، ج۳، صص ۶۰۸ و ۶۱۶؛ عبدالله جوادی آملی، توحید در قرآن، ص۲۰۲؛ خواننده محترم بین این دو قسم توحید و مقام احدیث (ذات بدون هیچ اعتباری) و مقام واحدیت (ذات با اعتبار اسماء و صفات) تفاوت خواهد گذاشت.</ref>.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۹۱.</ref>
+=== توحید احدی ===
+نخست به گزارش [[آیات]] توحید ذاتی احدی می‌پردازیم. واژه جلاله «[[الله]]» ۲۶۹۷ مرتبه در [[قرآن کریم]] استعمال شده است، تعریف [[الله]] در تعریف مشهور چنین است: {{عربی|هُوَ الذَّاتُ المُسْتَجْمِعَةُ لِلصِّفَاتِ الكَمَالِيَّةِ الذَّاتِيَّةِ}}، در این صورت این واژه [[مقدس]] بر هر دو معنای [[توحید]]، یعنی توحید احدی و واحدی دلالت می‌کند که در زیر به تبیین آن از منظر [[قرآن]] می‌پردازیم.
+{{متن قرآن|شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ}}<ref>«[[خداوند]] - که به [[دادگری]] ایستاده است - و [[فرشتگان]] و دانشوران [[گواهی]] می‌دهند که: هیچ خدایی نیست جز او که پیروزمند فرزانه است» [[سوره آل عمران]]، [[آیه]] ۱۸.</ref>؛ خداوند در این [[آیه شریفه]] خود بر توحیدش [[شهادت]] و گواهی می‌دهد، مقصود از [[الله]] در این آیه گواهی و دلالت ذات متعالی بر [[توحید]] است. [[صدرالمتألهین]]<ref>صدرالمتألهین، اسرار الآیات، ص۶۶؛ همو، اسفار، ج۱، ص۱۳۵ و ج۶، ص۱۳۹.</ref> و [[امام خمینی]]<ref>سید روح الله خمینی، آداب الصلوة، ص۱۷۶.</ref> آیه فوق را بر [[توحید ذاتی]] [[تفسیر]] نموده‌اند.
+{{متن قرآن|قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ}}<ref>«بگو او خداوند یگانه است» سوره اخلاص، آیه ۱.</ref>؛ [[احد]] در لغت از [[وحدت]] مشتق و بر یکتایی و بی‌همتایی دلالت می‌‌کند<ref>ر.ک: حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۱، ذیل ماده احد و ج۱۳، ذیل ماده وحد.</ref>، [[مفسران]] در تفسیر آن تأکید داشتند وقتی آن به [[خدا]] نسبت داده شود، مقصود عدم وجود مثل و نظیر در ذات و صفات است<ref>صدرالمتألهین، اسرار الآیات، ص۶۸.</ref>.
+آیه فوق وجود هرگونه مثل و نظیر را از خداوند [[نفی]] می‌کند و این نظیر و مثل مطلق بوده و شامل توحید واحدی و احدی می‌شود<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۹۲.</ref>.
 [[توحید ذاتی]] دارای دو بعد است: یکی واحدیت و یگانگی "[[نفی]] کثرت برون ذاتی" و دیگری أحدیت و یکتایی "نفی کثرت درون ذاتی".