صحابه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

[[صحابه پیامبر]]، به [[یاران]] و کسانی که [[توفیق]] [[مصاحبت]] [[پیامبر]] را داشته‌اند گفته می‌شود و در اصطلاح خاص به [[نزدیکان]] [[پیامبر]] اطلاق می‌شود و در مفهوم واژگانی آن مطلق و شامل همه کسانی است که به [[پیامبر]] کمک کرده می‌شود، اما در جایی که در کنار [[مهاجران]] و [[انصار]] به کار گرفته می‌شود، منظور آنانی هستند که به طور کلی در [[عصر پیامبر]] بودند و [[پیامبر]] را [[درک]] کرده هرچند بعدها [[مرتد]] شدند و یا به صفت [[نفاق]] در [[قرآن]] توصیف شده‌اند، خواه از [[اهل مکه]] و یا [[مدینه]] و یا [[یمن]] و مناطق دیگر بوده باشند.

#{{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}}<ref>«و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند خشنود است و آنها نیز از وی خشنودند و او برای آنان بوستان‌هایی فراهم آورده که جویبارها در بن آنها روان است، هماره در آن جاودانند، رستگاری سترگ، این است» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref>. '''نکته''': معرفی [[جایگاه]] و [[منزلت]] [[صحابه پیامبر]] از طرف [[خداوند]] با ویژگی‌های [[پیشگامان]]، {{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ}}<ref>«و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> [[مهاجر]] {{متن قرآن|مِنَ الْمُهَاجِرِينَ}}<ref>«از مهاجران» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> و [[انصار]] {{متن قرآن|وَالْأَنْصَارِ}}<ref>«و انصار» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> و [[تابعین]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ}}<ref>«و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> [[علامه طباطبائی]] درباره واژه وصفی {{متن قرآن|بِإِحْسَانٍ}} چنین مینویسد: مقصود از این قید این می‌شود: «[[تبعیت]] آنان همراه با یک نوع [[احسان]] بوده باشد» و خلاصه، [[احسان]]، وصف برای [[پیروی]] می‌شود. خواهید گفت مگر [[پیروی]] چند [[جور]] است‌؟ در جواب می‌گوییم: ما از خود [[قرآن کریم]] استفاده می‌کنیم که [[پیروی]] دو [[جور]] است، یکی مذموم و [[ناپسند]]، و دیگری ممدوح و [[پسندیده]]، و [[قرآن کریم]] [[پیروی]] [[کورکورانه]] و از روی [[جهل]] و [[هوای نفس]] - مانند [[پیروی]] [[مشرکین]] از پدرانشان و [[پیروی]] [[اهل کتاب]] از [[احبار]] و [[رهبانان]] و نیاکانشان - را که جز متابعت هوی و [[شیطان]]، [[انگیزه]] دیگری ندارد [[مذمت]] می‌کند. پس، کسی که پیرویش این‌چنین باشد پیرویش بد و مذموم، و کسی که از [[حق]] [[پیروی]] کند پیرویش خوب و ممدوح است، و [[خدای تعالی]] در باره آن می‌فرماید {{متن قرآن|الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ}}<ref>«کسانی که گفتار را می‌شنوند آنگاه از بهترین آن پیروی می‌کنند، آنانند که خداوند راهنمایی‌شان کرده است و آنانند که خردمندند» سوره زمر، آیه ۱۸.</ref> و کسانی که گفتار را می‌شنوند و [[بهترین]] آن را [[پیروی]] می‌کنند ایشانند آن کسانی که [[خدا]] هدایتشان کرده.) و از جمله شرایط [[احسان]] در [[پیروی]] یکی این است که عمل تابع، کمال مطابقت را با عمل متبوع داشته باشد، که اگر نداشته باشد باز [[پیروی]] بد و مذموم است. پس، ظاهرا منظور از طبقه سوم یعنی {{متن قرآن|الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ}} کسانی هستند که با [[پیروی]] [[نیک]] آن دو طبقه را [[پیروی]] کنند، یعنی پیرویشان به [[حق]] باشد - و یا به عبارتی پیرویشان برای این باشد که [[حق]] را با آنان ببینند - پس در [[حقیقت]] برگشت این قید به این شد که:[[پیروی]] دسته سوم از دو دسته اول [[پیروی از حق]] باشد، نه [[پیروی]] به خاطر علاقه‌ای که به ایشان دارند، یا به خاطر علاقه و تعصبی که به اصل [[پیروی]] از آنان دارند، و همچنین در پیرویشان رعایت مطابقت را بکنند. پس خلاصه بحث این شد که: [[آیه شریفه]]، [[مؤمنین]] از [[امت اسلام]] را، به سه طائفه تقسیم می‌کند، یکی [[سابقون]] اولون از [[مهاجرین]]، و یکی [[سابقون]] اولون از [[انصار]]، و طائفه سوم کسانی که این دو طائفه را به [[احسان]] (به [[حق]])[[پیروی]] کنند. و [[خداوند]] دو طائفه اول را می‌ستاید به اینکه ایشان در [[ایمان آوردن]] به [[خدا]] و بر پا کردن پایه‌های [[دین]]، [[سبقت]] و تقدم داشته‌اند، و به‌طوری که از سیاق [[آیه]] استفاده می‌شود می‌خواهد این دو طائفه را بر دیگر [[مسلمانان]] با [[ایمان]] [[برتری]] دهد. و اینکه، [[حکم]] به [[فضیلت]] آن دو طائفه و خوشنودی [[خدا]] از ایشان در خود [[آیه]] [[مقید]] شده به [[ایمان]] و [[عمل صالح]]، و سیاق [[آیه]] به خوبی بر این معنا [[گواهی]] می‌دهد، چون [[آیه شریفه]]، [[مؤمنین]] را در سیاقی [[مدح]] کرده که در همان سیاق [[منافقین]] را به [[کفر]] و [[اعمال زشت]] [[مذمت]] نموده است<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۹، ص۵۰۸.</ref>.  

# [[بیعت]] [[صحابیان]] [[زن]] با [[پیامبر]] مورد [[تشویق]] [[خداوند]] و [[پیامبر]] موظّف به [[پذیرش بیعت]] آنان در صورت اقدامشان به [[بیعت]] که خود [[دلیل]] بر [[پذیرش]] [[مشارکت اجتماعی]] [[زنان]] است: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«ای پیامبر! چون زنان مؤمن نزد تو آیند تا با تو بیعت کنند که هیچ چیز را با خدا شریک نگردانند و مرتکب دزدی نشوند و زنا نکنند و فرزندان خود را نکشند و با دروغ فرزند حرام‌زاده‌ای را که پیش دست و پای آنان است بر (شوهر) خویش نبندند و در هیچ کار شایسته‌ای سر از فرمان تو نپیچند، با آنان بیعت کن و برای آنها از خداوند آمرزش بخواه که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره ممتحنه، آیه ۱۲.</ref>؛

# ثبت [[جهاد]] [[صحابه]] و سختی‌های آن به صورت [[عمل صالح]] برای آنان، در صورت [[تخلف]] نکردن از فرمان‌های [[پیامبر]] و فداکاری برای [[حفظ جان]] وی: {{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«از این رو که هیچ تشنگی و سختی و گرسنگی در راه خداوند به آنان نمی‌رسد و بر هیچ جایگاهی که کافران را به خشم آورد گام نمی‌نهند و هیچ زیانی به دشمنی نمی‌زنند مگر که در برابر آن، کاری شایسته برای آنان نوشته می‌شود؛ بی‌گمان خداوند پاداش نکوکاران را تباه نمی‌سازد» سوره توبه، آیه ۱۲۰.</ref>؛

# رسیدن به [[جایگاه]] [[رضوان]] [[خداوند]]، [[صحابیان]] حاضر در [[بیعت رضوان]] پس از [[صلح حدیبیه]] و پیروزی‌های پس از آن، [[پاداش الهی]] به [[صحابه]] و [[مؤمنان]] حاضر در [[بیعت رضوان]]: {{متن قرآن|لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمْ فَأَنْزَلَ السَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَابَهُمْ فَتْحًا قَرِيبًا}}<ref>«به راستی خداوند از مؤمنان خشنود شد هنگامی که با تو در زیر آن درخت بیعت می‌کردند پس آنچه در دل داشتند معلوم داشت، از این رو آرامش را بر آنها فرو فرستاد و به پیروزی زودرسی پاداششان داد» سوره فتح، آیه ۱۸.</ref>.

'''نتیجه''': در [[آیات]] فوق این محورها در رابطه با تذکرهای [[تربیتی]] و انتقادی از طرف [[خداوند]] درباره [[صحابه پیامبر]] و چگونگی [[ارتباط]] آنها با [[رسول]] گرامی مطرح گردیده است:

# [[نکوهش]] [[خداوند]] از برخی [[صحابه]] به سبب صدا زدن [[پیامبر]] با فریاد بلند، از پشت حجره‌های آن [[حضرت]]: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يُنَادُونَكَ مِنْ وَرَاءِ الْحُجُرَاتِ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ}}<ref>«به راستی آنان که تو را از پشت (در) اتاق‌ها صدا می‌زنند، بیشترشان خرد نمی‌ورزند» سوره حجرات، آیه ۴.</ref> و رعایت [[احترام]] و [[ادب]] از سوی برخی [[صحابه]] در محضر [[پیامبر]]: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى}}<ref>«بی‌گمان خداوند دل‌های کسانی که صدایشان را نزد فرستاده خداوند فرو می‌دارند، برای پرهیزگاری آزموده است» سوره حجرات، آیه ۳.</ref>؛

# [[یادآوری]] و [[تذکر]] این مسئله از طرف [[خداوند]] که [[صحابه]] حاضر در [[غزوه بدر]] در معرض [[اختلاف]] قرار می‌گرفتند، در صورت [[آگاهی]] آنان از [[قدرت]] [[کافران]] و انبوه نمایی ایشان در رؤیای [[پیامبر]]: {{متن قرآن|إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنَامِكَ قَلِيلًا وَلَوْ أَرَاكَهُمْ كَثِيرًا لَفَشِلْتُمْ وَلَتَنَازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ...}}<ref>«(یاد کن) آنگاه را که خداوند آنان را به تو در خوابت «اندک» نشان داد و اگر آنان را «بسیار» نشان داده بود سست می‌شدید و در کار (جنگ) اختلاف می‌یافتید.».. سوره انفال، آیه ۴۳.</ref>؛  

# بازگشت عده‌ای از [[صحابه]] از [[اسلام]] به [[کفر]]، در [[حیات پیامبر]]: {{متن قرآن|كَيْفَ يَهْدِي اللَّهُ قَوْمًا كَفَرُوا بَعْدَ إِيمَانِهِمْ وَشَهِدُوا أَنَّ الرَّسُولَ حَقٌّ...}}<ref>«چگونه خداوند گروهی را راهنمایی کند که پس از آنکه ایمان آوردند و گواهی دادند که این فرستاده، بر حقّ است.».. سوره آل عمران، آیه ۸۶.</ref> و [[ارتداد]] گروهی از [[صحابه]] پس از [[جنگ احد]]: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ...}}<ref>«کسانی که کفر را به بهای ایمان خریدند.».. سوره آل عمران، آیه ۱۷۷.</ref>؛

# [[اذیت]] [[پیامبر]] از سوی برخی [[صحابه]] با حضور بی‌موقع و بدون اجازه در [[خانه]] آن [[حضرت]] و ماندن در آنجا: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَدْخُلُوا بُيُوتَ النَّبِيِّ إِلَّا أَنْ يُؤْذَنَ لَكُمْ}}<ref>«ای مؤمنان! به خانه‌های پیامبر وارد نشوید مگر به شما برای (خوردن) خوراک، اجازه دهند» سوره احزاب، آیه ۵۳.</ref>؛

# بهره‌مندی [[صحابه]] از [[غنائم]] فراوان، در پی [[بیعت]] با [[پیامبر]] در [[حدیبیه]]: {{متن قرآن|وَمَغَانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَهَا وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«و نیز به غنیمت‌های فراوانی که به دست خواهند آورد؛ و خداوند، پیروزمندی فرزانه است» سوره فتح، آیه ۱۹.</ref>.

'''نتیجه''': در [[آیات]] فوق این موضوعات درباره متفاوت بودن درجات [[صحابی پیامبر]] از چگونگی [[ایمان]] و [[نفاق]] بعضی ازآنها و یکسان نبودن آنان در توان هزینه کردن در راه [[تبلیغ]] [[امر]] [[دعوت توحیدی پیامبر]] مطرح گردیده است:

# مساوی نبودن [[اصحاب]] از جهت هزینه کردن و [[انفاق]]، در امر [[دعوت الهی]] [[پیامبر]] قبل از [[فتح مکه]] و بعد ازآن: {{متن قرآن|لَا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقَاتَلُوا}}<ref>«و در میان شما آنکه پیش از پیروزی (مکّه)، هزینه و جنگ کرده است (با کسان دیگر) برابر نیست؛ آنان از کسانی که پس از آن پیروزی، هزینه و جنگ کرده‌اند بلند پایه‌ترند» سوره حدید، آیه ۱۰.</ref>؛

# رهاکردن [[پیامبر]] از سوی برخی [[صحابه]]، درحال [[نماز جمعه]]، مورد [[نکوهش]] [[خداوند]]: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلَى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ * وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چون روز آدینه گلبانگ نماز در دهند به یادکرد خدا بشتابید و خرید و فروش را وانهید! این برای شما اگر بدانید، بهتر است * و چون داد و ستد یا سرگرمی‌یی ببینند، بدان سو شتاب می‌آورند و تو را ایستاده رها می‌کنند؛ بگو: آنچه نزد خداوند است از سرگرمی و داد و ستد، نکوتر است و خداوند بهترین روزی‌دهندگان است» سوره جمعه، آیه ۹ و ۱۱.</ref>؛

# موظّف بودن برخی [[صحابه]] به [[آمادگی]] [[دفاعی]] هنگام [[اقامه نماز]] [[جماعت]] [[پیامبر]] با جمع دیگری از [[صحابه]]: {{متن قرآن|وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ}}<ref>«و (به هنگام خطر) چون در میان ایشان بودی و برای آنان نماز برپا داشتی باید گروهی از ایشان با تو (به نماز) ایستند و جنگ‌افزارهایشان را (نیز) با خود بردارند» سوره نساء، آیه ۱۰۲.</ref>؛

# قبول [[حکمیت]] [[پیامبر]] از سوی [[صحابه]] در [[منازعات]] خویش، نشانه [[تسلیم]] و [[ایمان واقعی]] آنان: {{متن قرآن|فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجًا مِمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُوا تَسْلِيمًا}}<ref>«پس نه، به پروردگارت سوگند که ایمان نمی‌آورند تا در آنچه میانشان ستیز رخ داده است تو را داور کنند سپس از آن داوری که کرده‌ای در خود دلتنگی نیابند و یکسره (بدان) تن در دهند» سوره نساء، آیه ۶۵.</ref>؛

# [[پیامبر اکرم]] موظف به گستردن پر و بال [[محبت]] خود برای [[صحابه]]: {{متن قرآن|وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ}}<ref>«و با مؤمنانی که از تو پیروی می‌کنند افتادگی کن» سوره شعراء، آیه ۲۱۵.</ref>.

# [[تخلف]] برخی [[صحابه]] توانگر و دارای زر - [[منافق]] - از [[جهاد]]، همراه با [[رسول خدا]]: [۱] {{متن قرآن|اسْتَأْذَنَكَ أُولُو الطَّوْلِ مِنْهُمْ وَقَالُوا ذَرْنَا نَكُنْ مَعَ الْقَاعِدِينَ * رَضُوا بِأَنْ يَكُونُوا مَعَ الْخَوَالِفِ وَطُبِعَ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَفْقَهُونَ}}<ref>«توانمندان از ایشان، از تو اجازه می‌گیرند و می‌گویند: بگذار تا ما با خانه‌نشینان بمانیم * راضی شده‌اند که با واپس‌ماندگان (جهاد، از زنان و کودکان) باشند و بر دل‌هایشان مهر نهاده شده است از این رو در نمی‌یابند» سوره توبه، آیه ۸۶-۸۷.</ref>؛

# [[تصمیم]] برخی [[اصحاب پیامبر]] برای [[رهبانیت]] و دوری جستن از برخی مواهب [[دنیوی]] و [[نهی]] آنان از سوی [[خدا]]: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحَرِّمُوا طَيِّبَاتِ مَا أَحَلَّ اللَّهُ لَكُمْ وَلَا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ}}<ref>«ای مؤمنان! چیزهای پاکیزه‌ای را که خداوند برای شما حلال کرده است حرام مشمارید و تجاوز نکنید که خداوند تجاوزکاران را دوست نمی‌دارد» سوره مائده، آیه ۸۷.</ref>؛

# محقّق شدن [[وعده خدا]] به [[پیروزی]] [[صحابه]]، در مرحله اولیه [[جنگ احد]]: {{متن قرآن|وَلَقَدْ صَدَقَكُمُ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ}}<ref>«و به راستی خداوند به وعده خود وفا کرد که (در جنگ احد) به اذن وی آنان را از میان برداشتید؛ تا اینکه سست شدید» سوره آل عمران، آیه ۱۵۲.</ref>؛

# [[نکوهش]] [[خداوند]] از [[ناتوانی]] و [[سستی]] برخی [[صحابه]] در [[غزوه احد]]: {{متن قرآن|إِذْ هَمَّتْ طَائِفَتَانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلَا}}<ref>«(یاد کنید) آنگاه را که دو دسته از شما می‌خواستند (در رفتن به جنگ) سستی کنند» سوره آل عمران، آیه ۱۲۲.</ref>؛

# [[کارزار]] [[احد]] صحنه‌ای برای [[امتحان]] و [[تصفیه]] [[صحابه]] [[مؤمن]] از غیر [[مؤمن]]: {{متن قرآن|وَلِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَيَمْحَقَ الْكَافِرِينَ}}<ref>«و تا خداوند مؤمنان را بپالاید و کافران را از میان بردارد» سوره آل عمران، آیه ۱۴۱.</ref>؛

# [[آمادگی]] برخی [[صحابه]] مجروح در [[غزوه احد]] برای شرکت در جهادی دیگر: {{متن قرآن|الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ}}<ref>«کسانی که به (فراخوان) خداوند و پیامبر پس از آسیب دیدن پاسخ گفتند، برای کسانی از آنان که نیکی و پرهیزگاری ورزیده‌اند پاداشی سترگ خواهد بود» سوره آل عمران، آیه ۱۷۲.</ref>؛

# [[دستور الهی]] به [[پیامبر]] جهت عدم [[پذیرش]] درخواست [[صحابه]] متخلف از [[غزوه تبوک]]، برای حضور در [[غزوات]] دیگر: {{متن قرآن|فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَدًا وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُوا مَعَ الْخَالِفِينَ}}<ref>«و اگر خداوند تو را نزد دسته‌ای از آنان باز گرداند و آنها از تو اجازه بیرون آمدن (با تو را) خواستند بگو: هرگز، هیچ‌گاه با من بیرون نخواهید آمد و همراه من با دشمنی جنگ نخواهید کرد؛ نخست بار شما خود کناره‌جویی (از جهاد) را پسندیدید بنابراین با واپس‌ماندگان» سوره توبه، آیه ۸۳.</ref>؛

# [[پیامبر]] موظّف به اعلام عدم [[پذیرش]] [[انفاق]] [[صحابه]] متخلف از [[غزوه تبوک]] از [[ناحیه]] [[خداوند]]: {{متن قرآن|قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْمًا فَاسِقِينَ}}<ref>«بگو: چه خواسته چه ناخواسته بخشش کنید هرگز از شما پذیرفته نمی‌گردد که شما گروهی نافرمان بوده‌اید» سوره توبه، آیه ۵۳.</ref>؛

# [[نرمخویی]] و [[معاشرت]] نیکوی [[پیامبر]] با [[صحابه]] خود: {{متن قرآن|فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ}}<ref>«پس با بخشایشی از (سوی) خداوند با آنان نرمخویی ورزیدی» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref> و [[پیامبر]] [[مأمور]] [[گذشت]] از خطای [[صحابه]] و طلب [[آمرزش]] برای آنان و [[مشورت]] با آنان در [[امور اجتماعی]]: {{متن قرآن|فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ}}<ref>«پس آنان را ببخشای و برای ایشان آمرزش بخواه و با آنها در کار، رایزنی کن» سوره آل عمران، آیه ۱۵۹.</ref>؛

# [[بهانه‌جویی]] برخی [[صحابه]] [[منافق]] صفت و [[رفاه]] طلب، برای [[همراهی]] نکردن با [[پیامبر]] در [[غزوه تبوک]]: {{متن قرآن|لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«اگر غنیمتی در دسترس و سفری آسان می‌بود از تو پیروی می‌کردند اما راه سخت بر آنان گران است و به زودی به خداوند سوگند می‌خورند که اگر یارایی می‌داشتیم با شما روانه می‌شدیم؛ خود را (با دروغ) نابود می‌کنند و خداوند می‌داند که آنان دروغگویند» سوره توبه، آیه ۴۲.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۲، ص ۳۹-۵۱.</ref>.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

یا بگوییم این [[آیات]] [[متشابهات]] هستند و مصادیق آنان را نمی‌دانیم؟<ref>[[محمد رضا هدایت‌پناه|هدایت‌پناه، محمد رضا]]، [[دانشنامه سیره نبوی ج۱ (کتاب)|مقاله «دانش صحابه‌نگاری»، دانشنامه سیره نبوی]] ج۱، ص ۱۶.</ref>