صفات الهی در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

در [[آیات]] متعدد اسماء مختلف و متعددی برای [[خداوند]] اطلاق شده است که آن بستر پیدایش دو نظریه در [[علم کلام]] را به‌وجود آورده است. نظریه اول به نظریه توقیف مشهور است که نام‌گذاری برای [[خدا]] را به خود [[دین]] ([[کتاب و سنت]]) متوقف نموده است<ref>فخر رازی، لوامع البینات، ص۳۶؛ سید شریف جرجانی، شرح المواقف، ج۸، ص۲۱۰.</ref>. نظریه دیگر مدعی جواز نسبت دادن هر نوع اسم ـ البته اسم [[نیکو]] حسنی ـ به خداست<ref>قاضی عبدالجبار، المغنی، ج۵، ص۱۷۹ و ج۱۵، ص۳۵۸؛ سید مرتضی، الذخیره، ص۵۷۱.</ref>. نظریه توقیف با [[تفسیر]] خاص به ظاهر چند [[آیه]] تمسک کرده‌اند؛ از جمله: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و خداوند را نام‌های نیکوتر است، او را بدان‌ها بخوانید! و آنان را که در نام‌های خداوند کژاندیشی می‌کنند وانهید، به زودی بدانچه می‌کرده‌اند کیفر می‌بینند» سوره اعراف، آیه ۱۸۰.</ref>.

 

اکثر متأخران و معاصران [[امامیه]] نیز مخالف توقیف هستند<ref>سید محمدحسین طباطبایی، الرسائل التوحیدیه، ص۳۳؛ همو، المیزان، ج۸، صص ۳۶۰ و ۳۶۸؛ عبدالله جوادی آملی، تمهید القواعد، ج۲، ص۲۳۴؛ همو، سرچشمه اندیشه، ج۳، ص۶۰۷؛جعفر سبحانی، الالهیات، ج۲، ص۱۵۲؛ همو، مفاهیم القرآن، ج۶، ص۴۲.</ref>. مخالفان به [[ادله]] زیر تمسک نموده‌اند: نخستین دلیل آنان ظاهر برخی آیات است که بر ثبوت هر نوع اسم [[زیبا]] و نیکو بر [[خداوند]] دلالت می‌‌کند؛ مانند: {{متن قرآن|وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ}}<ref>«و خداوند را نام‌های نیکوتر است، او را بدان‌ها بخوانید! و آنان را که در نام‌های خداوند کژاندیشی می‌کنند وانهید، به زودی بدانچه می‌کرده‌اند کیفر می‌بینند» [[سوره اعراف]]، [[آیه]] ۱۸۰.</ref>.

 

[[فخر رازی]] تمسک مخالفان توقیف به آیه مزبور را چنین گزارش می‌کند: {{عربی|وَ الِاسمُ لَا يَحْسُنُ إِلَّا لِدَلَالَتِهِ عَلَى صِفَاتِ المَدْحِ وَ نُعُوتِ الجَلَالِ، فَكُلُّ اسمٍ دَلَّ عَلَى هَذِهِ المَعَانِي كَانَ اسْماً حَسَناً، فَوَجَبَ جَوَازُ إِطْلَاقِهِ فِي حَقِّ اللهِ تَعَالَى تَمَسُّكاً بِهَذِهِ الآيَةِ}}<ref>فخر رازی، تفسیر کبیر، ج۱، ص۱۴۰.</ref>.

 

آیه بعدی نیز به صورت مطلق بر ثبوت [[اسماء و صفات]] حسنی و کمالی بر [[خدا]] دلالت می‌‌کند: {{متن قرآن|اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ لَهُ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى}}<ref>«خداوند است که هیچ خدایی جز او نیست؛ نام‌های نیکوتر از آن اوست» سوره طه، آیه ۸.</ref>.

 

 

بر شمردن اسمای خاص بر خداوند ممکن بود مستمسکی برای قایلان به نظریه توقیف ایجاد کند، ادامه آیه برای اینکه ذهن به همین صفت‌ها محدود نشود، تصریح می‌کند هر چه [[اسماء حسنی]] است، از آن اوست<ref>مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۸، ص۱۸۹.</ref>.<ref>[[محمد حسن قدردان قراملکی|قدردان قراملکی، محمد حسن]]، [[قرآن و علم کلام (کتاب)|قرآن و علم کلام]]، ص ۲۳۷.</ref>