فقه: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[فقه در لغت]] - [[فقه در قرآن]] - [[فقه در فقه سیاسی]] - [[فقه در فقه اسلامی]] - [[فقه در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}

فقه معانی مختلفی دارد: “فطانت و زیرکی”<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۴۴۲.</ref>، “بریدن و گشودن”<ref>{{عربی|الفقه حقیقة: الشق و الفتح، والفقیه: العالم الذی یشق الاحکام و یفتش عن حقائقها، و یفتح ما استغلق منها}}، زمخشری، الفائق فی غریب الحدیث، ج۳، ص۴۵.</ref>، “رسیدن از دانشی آشکار به دانشی پنهان”<ref>{{عربی|الفقه التوصل الی علم غائب بعلم شاهد}}، اصفهانی، المفردات، ص۳۸۴.</ref> و “علم و [[آگاهی]] دقیق و عمیق به چیزی و فهم و [[درک]] آن”<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ج۱۳، ص۵۲۲؛ اصفهانی، المفردات، ص۳۸۴؛ مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن، ج۹، ص۱۲۴.</ref>. بنابراین، فقه معنا و مفهومی اخص از [[علم]] و [[دانش]] دارد. از نظر برخی از لغت‌شناسان به دلیل [[فضیلت]] و [[برتری]] [[دین]]، بر “علم و آگاهی و درک دین” اطلاق می‌شود<ref>ابن سیده، المحکم والمحیط الاعظم، ج۴، ص۱۲۸.</ref>. از برخی لغت‌شناسان هم نقل شده که آن را به معنای “بصیرت در امر دین” دانسته‌اند، نه فقط علم و آگاهی صِرف<ref>ر.ک: طریحی، مجمع البحرین، ج۶، ص۳۵۵.</ref>.<ref>[[سید جواد ورعی|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>

معنای اصطلاحی رایج فقه در زبان [[فقیهان]] عبارت است از: "آگاهی از [[احکام]] فرعی [[شرعی]] از روی [[دلایل]] تفصیلی و منابع استنباط"<ref>{{عربی|العلم بالاحکام الشرعیة الفرعیة عن ادلّتها التفصیلیه}}، مشکینی، مصطلحات الفقه، ص۱۸۰.</ref>. براساس این تعریف، آگاهی از اصول و [[معارف اعتقادی]] [[دین]]، همچنین مسائلی که در دانش اصول فقه مطرح می‌شود، و [[آگاهی]] سطحی شخص [[مکلف]]، فقه مصطلح نامیده نمی‌شود، تنها به آگاهی از احکام واقعی [[دین]] که از [[قرآن]]، [[سنت]] و [[عقل]] [[استنباط]] می‌شود و احکام ظاهری و وضعی [[دین]] که از [[اخبار]] آحاد، امارات دیگر و اصول عملیه به‌دست می‌آید، فقه گویند<ref>[[سید جواد ورعی|ورعی، سید جواد]]، [[درسنامه فقه سیاسی (کتاب)|درسنامه فقه سیاسی]]، ص۳.</ref>.

پس از [[شناخت خداوند]] و [[رهبران الهی]] ([[پیامبران]] و [[جانشینان]] ایشان)، برترین علم، علم فقه است؛ زیرا سامان دهنده امور مربوط به معاش و [[معاد]] [[انسان]] است و در پرتو آن کمال نوع بشری و [[شناخت]] تمامی [[اوامر و نواهی الهی]] که سبب [[نجات]] [[ابدی]] است، حاصل می‏‌شود<ref>تحریرالاحکام، ج۱، ص:۴۰.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه 723-730.</ref>

# [[احکام تکلیفی]]: عبارت از بایدها و نبایدهای الزامی و غیر الزامی است که به طور مستقیم مرتبط با فعل [[مکلف]] است و به پنج نوع [[واجب]]، [[مستحب]]، [[حرام]]، [[مکروه]] و [[مباح]] تقسیم می‏‌گردد.

# [[احکام وضعی]]: به طور مستقیم مرتبط با فعل مکلف نیست و بیشتر موضوع [[حکم تکلیفی]] قرار می‏‌گیرد، مانند: [[طهارت]] و [[نجاست]] که وصف اعیان خارجی است و یا صحّت و [[فساد]] که وصف [[اعمال عبادی]] و یا [[عقود]] و ایقاعات قرار می‏‌گیرد<ref>دروس فی اصول فقه الامامیة، ص:۳۹۶ ـ ۳۹۷.</ref>.<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه 723-730.</ref>

## شناخت آیات عام و خاص، [[ناسخ و منسوخ]] و [[محکم و متشابه]] از راه [[سنّت]]<ref>ر.ک: [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۵، صفحه 723-730.</ref>

# [[پرونده:1368945.jpg|22px]] [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵ (کتاب)|'''فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت ج۵''']]

# [[پرونده:11123.jpg|22px]] [[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)|'''فقه نظام سیاسی اسلام ج۱''']]