خشم در سبک زندگی اسلامی: تفاوت میان نسخهها
←مقدمه
(←مقدمه) |
(←مقدمه) |
||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
{{متن قرآن|وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«و برای (رسیدن به) آمرزش پروردگارتان و بهشتی به پهنای آسمانها و زمین که برای پرهیزگاران آماده شده است شتاب کنید * همان کسان که در شادی و رنج میبخشند و فروخورندگان خشم و در گذرندگان از مردماند؛ و خداوند نیکوکاران را دوست میدارد» سوره آل عمران، آیه ۱۳۳-۱۳۴.</ref>. | {{متن قرآن|وَسَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ * الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَالضَّرَّاءِ وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ}}<ref>«و برای (رسیدن به) آمرزش پروردگارتان و بهشتی به پهنای آسمانها و زمین که برای پرهیزگاران آماده شده است شتاب کنید * همان کسان که در شادی و رنج میبخشند و فروخورندگان خشم و در گذرندگان از مردماند؛ و خداوند نیکوکاران را دوست میدارد» سوره آل عمران، آیه ۱۳۳-۱۳۴.</ref>. | ||
«[[خشم]]» بخش مهمی از وجود هر [[انسانی]] است و نقش آن در صیانت از کیان [[آدمی]] بسیار مهم است. اما اگر از حد درگذرد و سر به [[طغیان]] | «[[خشم]]» بخش مهمی از وجود هر [[انسانی]] است و نقش آن در صیانت از کیان [[آدمی]] بسیار مهم است. اما اگر از حد درگذرد و سر به [[طغیان]] نهد، بسی ویرانگر است و مشکلآفرین. خشم یا منشأ طبیعی دارد یا غیر طبیعی. نوع دوم ناشی از بیماریهای جسمی یا [[روحی]] است که نیازمند [[درمان]] است. این نیرو به دو صورت بروز میکند؛ خواسته و ناخواسته گاهی با یادآوری عوامل تحریک کننده فرد عصبانی میشود، اما بسیاری اوقات بدون آنکه خود [[اراده]] کند، [[آتش]] خشم در سراسر وجودش شعلهور میگردد. معمولاً شخص عصبانی یا خود [[قادر]] به کنترل خویش هست یا نه اگر خودش نمیتواند آرام بگیرد، دیگران بکوشند او را به حالت طبیعی برگردانند. این کار [[مهارت]] میخواهد و از دست هر کسی ساخته نیست. آنچه که از دست همه برمیآید آن است که اگر آبی بر این آتش نمیریزند یا نمیتوانند بریزند، دست کم آن را با اقدامهای تحریکآمیز خود شعلهورتر نکنند. به خصوص اگر [[کودکان]] یا [[بانوان]] ارجمند ناراحت و [[خشمگین]] میشوند، هرچه در توان دارید بکوشید که آنان زودتر آرام شوند. البته به شرط آنکه خشم ابزاری برای وصول به خواستههای غیر منطقی نباشد. | ||
[[انسان]] خشمگین به خود و دیگران [[ناسزا]] میگوید، خود را ابله میخواند، لبش را میگزد، به سرش میکوبد، خود یا دیگری را کتک میزند و از طریق پرخاش، [[توهین]]، [[تمسخر]]، نیشخند، ابراز [[دشمنی]]، [[بدگمانی]]، [[بدزبانی]]، [[داوری]] ناسنجیده، کینتوزی، اوقاتتلخی، [[تهدید]]، تخریب و بر هم زدن اوضاع، ضربه زدن به اشیا و [[حمله]] به اشخاص پیرامونش، [[تلاش]] میکند که خود را آرام سازد. | [[انسان]] خشمگین به خود و دیگران [[ناسزا]] میگوید، خود را ابله میخواند، لبش را میگزد، به سرش میکوبد، خود یا دیگری را کتک میزند و از طریق پرخاش، [[توهین]]، [[تمسخر]]، نیشخند، ابراز [[دشمنی]]، [[بدگمانی]]، [[بدزبانی]]، [[داوری]] ناسنجیده، کینتوزی، اوقاتتلخی، [[تهدید]]، تخریب و بر هم زدن اوضاع، ضربه زدن به اشیا و [[حمله]] به اشخاص پیرامونش، [[تلاش]] میکند که خود را آرام سازد. | ||
فرد [[خشمگین]] از لحاظ جسمی و روانی [[تعادل]] ندارد. بدنش میلرزد، قلبش بیشتر میزند، رنگش عوض میشود، رگهایش برمیآید، اشکش جاری میشود، از نظر [[روحی]] در شرایط [[ضعف]] [[عقلانی]] قرار میگیرد، نمیتواند [[نیک]] دریابد که چه میکند؛ لذا ممکن است حرفی بزند یا کاری کند که بعد مایه [[شرمساری]] یا محکومیتش گردد. | فرد [[خشمگین]] از لحاظ جسمی و روانی [[تعادل]] ندارد. بدنش میلرزد، قلبش بیشتر میزند، رنگش عوض میشود، رگهایش برمیآید، اشکش جاری میشود، از نظر [[روحی]] در شرایط [[ضعف]] [[عقلانی]] قرار میگیرد، نمیتواند [[نیک]] دریابد که چه میکند؛ لذا ممکن است حرفی بزند یا کاری کند که بعد مایه [[شرمساری]] یا محکومیتش گردد. | ||
بهترین راه [[درمان]] [[خشم]] [[پیشگیری]] از افتادن در کام موقعیتهای تحریکآمیز است. اما به هر حال اگر کسی ناخواسته دچار خشم شد؛ اولاً سعی کند در این حال تصمیم نگیرد، کمتر حرف بزند، اگر در حال [[حرکت]] است بایستد. به خصوص [[عصبانیت]] در حال | |||
بهترین راه [[درمان]] [[خشم]] [[پیشگیری]] از افتادن در کام موقعیتهای تحریکآمیز است. اما به هر حال اگر کسی ناخواسته دچار خشم شد؛ اولاً سعی کند در این حال تصمیم نگیرد، کمتر حرف بزند، اگر در حال [[حرکت]] است بایستد. به خصوص [[عصبانیت]] در حال رانندگی بسیار خطرخیز است، اگر ایستاده است بنشیند، اگر نشسته است دراز بکشد، اگر این کارها امکان ندارد، جای خود را [[تغییر]] دهد و از محیط تنشزا خارج گردد، آبی به صورت خود بزند و چنانچه امکان دارد حمام آب سرد بگیرد یا سرگرم کاری شود که [[دوست]] دارد. ثانیاً پس از آرام شدن به این سؤال پاسخ دهد که چرا من [[خشمگین]] شدم؟ و سپس ببیند که چه عواملی باعث تقویت یا از میان رفتن آن اسباب میشود. اینک اگر خود میتواند به مهار آن عوامل بپردازد که چنان کند وگرنه با کمک [[نزدیکان]] قابل اعتمادش شایسته است نسبت به این کار اقدام ورزد. | |||
چه عواملی خشم را پدید میآورند؟ [[تحقیر]]، [[محرومیت]]، ناکامی و ضعف، [[ناخرسندی]]، [[بدگمانی]]، [[احساس]] [[تبعیض]] و [[بیعدالتی]]، [[عیبجویی]]، [[امر و نهی]]، [[بیماری]]، حساسیت نسبت به یک شخص یا یک [[رفتار]] خاص، تحت فشار قرار گرفتن، [[توهین]] و [[تمسخر]]، [[دشنام]]، [[بیمهری]]، [[خستگی]]، بیخوابی، همنشین تحمیلی و نظایر اینها. | چه عواملی خشم را پدید میآورند؟ [[تحقیر]]، [[محرومیت]]، ناکامی و ضعف، [[ناخرسندی]]، [[بدگمانی]]، [[احساس]] [[تبعیض]] و [[بیعدالتی]]، [[عیبجویی]]، [[امر و نهی]]، [[بیماری]]، حساسیت نسبت به یک شخص یا یک [[رفتار]] خاص، تحت فشار قرار گرفتن، [[توهین]] و [[تمسخر]]، [[دشنام]]، [[بیمهری]]، [[خستگی]]، بیخوابی، همنشین تحمیلی و نظایر اینها. | ||
اگر کسی بکوشد که بذر [[نفرت]] و [[انزجار]] را برای مدت مدیدی در [[دل]] خود نسبت به دیگری آبیاری کند، به [[وقت]] مواجه شدن با او ممکن است دست به رفتارهای [[ناهنجاری]] بزند؛ لذا کینتوزی و تقویت نفرت در دل نسبت به دیگران نهتنها کار پسندیدهای نیست، بلکه بسیار کار مذمومی است. [[آدم]] [[کینتوز]] مبغوض خداست. در [[سیره پیامبر]] میبینیم که ایشان حتی برای [[دشمن]]ان خود هم از [[خداوند]] [[هدایت]] به [[راه راست]] و [[رستگاری]] و خیر را [[طلب]] میکردهاند و کمتر به [[نفرین]] و ابراز [[دشمنی]] با دیگران میپرداختهاند. اگر هم در [[زندگی]] آن | چه عواملی خشم را کاهش میدهند؟ محیط آرام، [[رفیق]] و همدم خوب، حضور یک شخص محتشم، استراحت کافی، دوش گرفتن، [[نظم و انضباط]] [[رفتاری]] میان اشخاصی که با هم هستند، [[بینیازی]] از دیگران، [[سکوت]]، درد دل کردن با کسی که صمیمانه به [[کلام]] ما گوش میسپارد، یاد [[خداوند]]، [[محبت]] خالصانه دیدن از کسی که نسبت به او احساس بدی داریم، حل مشکلی که مایه عصبانیت ما شده است و [[عذرخواهی]] کسی که ما را [[خشمگین]] ساخته است، [[اندیشه]] در عواقب خشمناکی و از همه مهمتر گذشت [[زمان]] که از تندی و سورت [[آتش]] [[خشم]] میکاهد و زمام امور را به [[عقل]] میسپارد و [[فرصت]] باز وزیدن [[نسیم]] مهر و [[رحمت]] را به دست میدهد. | ||
اگر کسی بکوشد که بذر [[نفرت]] و [[انزجار]] را برای مدت مدیدی در [[دل]] خود نسبت به دیگری آبیاری کند، به [[وقت]] مواجه شدن با او ممکن است دست به رفتارهای [[ناهنجاری]] بزند؛ لذا کینتوزی و تقویت نفرت در دل نسبت به دیگران نهتنها کار پسندیدهای نیست، بلکه بسیار کار مذمومی است. [[آدم]] [[کینتوز]] مبغوض خداست. در [[سیره پیامبر]] میبینیم که ایشان حتی برای [[دشمن]]ان خود هم از [[خداوند]] [[هدایت]] به [[راه راست]] و [[رستگاری]] و خیر را [[طلب]] میکردهاند و کمتر به [[نفرین]] و ابراز [[دشمنی]] با دیگران میپرداختهاند. اگر هم در [[زندگی]] آن بزرگوار جلوههایی از [[خشم]] وجود دارد در جاهایی است که پای [[ارزشهای انسانی]] و [[الهی]] در کار بوده است نه منافع شخصی. | |||
[[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: «هیچ بندهای خشمش را فرو نمیخورد، مگر آنکه خداوند در [[دنیا]] و [[آخرت]] بر [[عزت]] او میافزاید و در [[قیامت]] دلش را از رضای خود پر میسازد»<ref>آداب معاشرت از دیدگاه معصومین، ص۱۳۲.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} میفرمایند: «هر کس از ریختن آبروی [[مردم]] خودداری کند، خداوند در [[روز قیامت]] از او درخواهد گذشت و هر که خشم خود را از مردم بازدارد خداوند [[عذاب]] [[روز رستاخیز]] را از او باز خواهد داشت<ref>آداب معاشرت از دیدگاه معصومین، ج۲۱۱.</ref>. | [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: «هیچ بندهای خشمش را فرو نمیخورد، مگر آنکه خداوند در [[دنیا]] و [[آخرت]] بر [[عزت]] او میافزاید و در [[قیامت]] دلش را از رضای خود پر میسازد»<ref>آداب معاشرت از دیدگاه معصومین، ص۱۳۲.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} میفرمایند: «هر کس از ریختن آبروی [[مردم]] خودداری کند، خداوند در [[روز قیامت]] از او درخواهد گذشت و هر که خشم خود را از مردم بازدارد خداوند [[عذاب]] [[روز رستاخیز]] را از او باز خواهد داشت<ref>آداب معاشرت از دیدگاه معصومین، ج۲۱۱.</ref>. | ||
[[امام علی]]{{ع}} در | |||
و کوته سخن آنکه: هر کس که مالک خشم خویش نباشد، مالک [[عقل]] خویش هم نیست و هیچ عیبی بدتر و زیانبارتر از بیعقلی نیست. خدایا؛ ما را به عقل و [[حلم]] نیرومند ساز | [[امام علی]]{{ع}} در نامه ۳۱ [[نهجالبلاغه]]، خطاب به [[امام حسن]]{{ع}} میفرمایند: «خشمت را فرو خور که من جرعهای شیرینتر از آن ننوشیدم و خوشفرجامتر از آن جام ندیدم. با کسی که با تو درشتی کرد [[نرمخویی]] کن، باشد که او نیز نرم گردد. با دشمنت به [[بخشش]] [[رفتار]] کن. اگر خواستی از [[برادری]] جدا شوی، راهی برای پیوند مجدد باقی گذار». | ||
و کوته سخن آنکه: هر کس که مالک خشم خویش نباشد، مالک [[عقل]] خویش هم نیست و هیچ عیبی بدتر و زیانبارتر از بیعقلی نیست. خدایا؛ ما را به عقل و [[حلم]] نیرومند ساز<ref>[[محمد دشتی نیشابوری|دشتی نیشابوری، محمد]]، [[سبک زندگی - نیشابوری (کتاب)|سبک زندگی]]، ص ۲۰۲.</ref>. | |||
== منابع == | == منابع == | ||