قضاوت: تفاوت میان نسخه‌ها

قضاوت (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۲

۸٬۸۵۷ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۸ مهٔ ۲۰۲۵

←‏پیشینه

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۲۹٬۵۶۲

ویرایش

@@ خط ۱۹: / خط ۱۹: @@
 موضوع قضا ازجمله کتاب‌های [[فقهی]] است که از نخستین متون فقهی همچون [[المقنع]]<ref>صدوق، المقنع، ۳۹۵.</ref> و الهدایه<ref>صدوق، الهدایة فی الاصول و الفروع، ۲۸۵.</ref> [[صدوق]] تا آثار [[فقهی]] معاصران، به عنوان یکی از [[ابواب فقه]] در این متون جای دارد<ref>[[مسعود امامی|امامی، مسعود]]، [[قضاوت (مقاله)|مقاله «قضاوت»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۸ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۸]]، ص۱۹۶-۲۰۳.</ref>.
+== قضاوت؛ در [[روایات]] و گفتار پیامبر اکرم{{صل}} ==
+{{اصلی|قضاوت در معارف و سیره نبوی}}
+[[پیامبر]]{{صل}} [[عدالت]] را از اصول قضاوت برشمرده و فرموده است: "هرکس عهده‌دار قضاوتی شد، پس باید بین [[مردم]] عدالت ورزد"<ref>الدار قطنی، سنن، ج ۴، ص۱۳۱؛ البیهقی، السنن الکبری، ج ۱۰، ص۱۳۵؛ الطبرانی، المعجم الکبیر، ج ۲۳، ص۲۸۵ و جلال الدین سیوطی، الجامع الصغیر، ج ۲، ص۵۴۹.</ref>. آن حضرت به [[قضات]] چنین هشدار داده است: "زبان [[قاضی]] میان دو شعله [[آتش]] است؛ تا اینکه قضاوتش او را یا به سوی [[بهشت]] [[هدایت]] می‌کند و یا به سوی [[آتش جهنم]] می‌کشاند"<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۶، ص۲۹۲؛ شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص۲۱۴؛ الجامع الصغیر، ج ۲، ص۴۰۳ و المتقی الهندی، کنزالعمال، ج ۶، ص۹۴.</ref>.<ref>فاضل هندی، کشف اللثام، ج۲، ص۳۲۰.</ref>
+همچنین ایشان قضات را از [[ظلم]] به شاکیان برحذر داشته، فرموده است: "هر که درباره دو درهم، [[ظالمانه]]، [[حکم]] و آن را به [[اجبار]] اجرا کند، مشمول این [[آیه]] خواهد بود که: {{متن قرآن|مَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ}}<ref>«و آن کسان که بنابر آنچه خداوند فرو فرستاده است داوری نکنند کافرند» سوره مائده، آیه ۴۴.</ref>"<ref>کلینی، [[الکافی]]، ج ۷، ص۴۰۸؛ [[عیاشی]]، [[تفسیر عیاشی]]، ج ۱، ص۳۲۳ و [[وسائل الشیعه]]، ج ۲۷، ص۳۲.</ref>.<ref>فاضل هندی، کشف اللثام، ج۲، ص۳۲۰.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص۵۵۹ ـ ۵۶۰.</ref>
+== آداب قضاوت در لسان [[نبوی]]{{صل}} ==
+[[رسول خدا]]{{صل}} رهنمودهایی را درباره آداب قضاوت برای قاضیان برشمرده است:‌
+# '''پرهیز از قضاوت در شرایط نامناسب‌:''' [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از پرداختن به قضاوت در حالت [[گرسنگی]]، [[عصبانیت]] و یا خواب‌آلودگی [[نهی]] فرمود<ref>نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الاسلام، ج ۲، ص۵۳۷ و المستدرک، ج ۱۷، ص۳۴۹ و با اندکی اختلاف در: ابن ابی الحدید معتزلی، شرح نهج البلاغه، ج ۱۷، ص۶۱.</ref>.
+# '''شنیدن سخنان دو طرف‌:''' شنیدن کامل سخنان هر یک از طرف‌های دعوا از توصیه‌های مهم [[رسول خدا]]{{صل}} به [[قضات]] بود. آن حضرت در سفارش‌های خود به امیرالمؤمنین علی{{ع}} به ایشان فرمود: "هرگاه در [[مقام]] قضاوت میان دو نفر قرار گرفتی، با شنیدن سخنان نفر نخست، قضاوت نکن تا سخنان دیگری را نیز بشنوی که اگر چنین کنی، قضاوت برای تو روشن خواهد شد"<ref>ابن ابی شیبه کوفی، المصنّف، ج۷، ص۱۳؛ مسند احمد، ج۱، ص۱۴۳؛ شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۳، ص۱۳؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۲۲۸ و وسائل الشیعه، ج۲۷، ص۲۱۶.</ref>.
+# '''[[رعایت عدالت]] در نگاه کردن و [[سخن گفتن]] با دو طرف [[نزاع]]:''' از [[ام‌سلمه]] [[روایت]] شده است که [[رسول خدا]]{{صل}} می‌فرمود: "کسی که [[مسئولیت]] قضاوت میان [[مسلمانان]] را پذیرفت، باید در نگاه و جایگاه نشستن و اشاره میان آنان [[مساوات]] را رعایت و نباید صدای خود را بر یک طرف نزاع نسبت به دیگری بلندتر کند"<ref>اسحاق بن راهویه، مسند ابن راهویه، ج ۴، ص۸۳؛ ابویعلی الموصلی، مسند، ج ۱۰، ص۲۶۵ و محمد بن خلف بن حبان، اخبار القضاة، ‌ ج۱، ص۳۱.</ref>. ‌
+# '''تلاش برای تبرئه متهم در [[زمان]] بروز [[شبهه]]:''' رسول خدا{{صل}} داوران را از اجرای حکم در زمان بروز شبهه برحذر می‌داشت و می‌فرمود: "کیفرها را با [[شبهات]] دور کنید<ref>ذهبی، سیراعلام النبلاء ج۸، ص۴۰؛ ابن‌حزم، ‌ الاحکام، ج۷، ص۱۰۱۷؛ الغزالی، المستصفی، ص۳۸۲ و کوفی، المصنّف، ج۶، ص۵۱۵.</ref> (با پیش آمدن [[شبهه]] و تردید، در [[لزوم]] [[کیفر]] کسی برای [[اجرای حد]] درباره خوداری کنید)".
+# '''[[نهی]] از مهمان کردن یکی از متهمان‌:''' [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[قضات]] را از مهمان کردن یکی از طرف‌های [[نزاع]] بدون حضور و [[همراهی]] طرف دیگر دعوا منع کرده است<ref>وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص۲۱۴ - ۲۱۵؛ الکافی، ج ۷، ص۴۱۳ و من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص۱۲ - ۱۳.</ref>.<ref>فاضل هندی، کشف اللثام، ج۲، ص۳۲۰.</ref>
+# '''پرهیز از گرفتن [[رشوه]]:''' از رفتارهای [[زشتی]] که یک [[قاضی]] ممکن است بدان [[مبتلا]] شود، دریافت رشوه از دو طرف دعواست. [[رسول خدا]]{{صل}} کسانی را که [[مردم]] به [[علم]] و [[فقاهت]] آنها احتیاج دارند و در دعاوی [[احکام قضایی]] از مردم رشوه می‌گیرند، [[لعن]] کردند<ref>تهذیب الاحکام، ج ۶، ص۲۲۴ و وسائل الشیعه، ج ۲۷، ص۲۲۳.</ref>.<ref>فاضل هندی، کشف اللثام، ج۲، ص۳۲۰.</ref>
+# '''نهی از [[اهانت]] به [[مجرم]]:''' رسول خدا{{صل}} [[مسلمانان]] را از اهانت و بی‌احترامی به [[مجرمان]]، به ویژه آنان که [[حد شرعی]] بر آنان جاری شده بود، نهی می‌فرمود و حتی بیان سخن ناخوشایند را در پشت سر آنان مصداق [[غیبت]] می‌دانست. در [[روایت]] دیگری آمده است: روزی زنی خدمت رسول خدا{{صل}} رسید که از طریق [[نامشروع]] باردار شده بود و به آن حضرت گفت: "ای [[پیامبر خدا]]{{صل}} من سزاوار حد شده‌ام، آن را بر من جاری کن!" پیامبر{{صل}} [[سرپرست]] آن [[زن]] را احضار کرد و فرمود: "با او [[مدارا]] کن تا فرزند خود را به [[دنیا]] بیاورد؛ آن گاه او را نزد من بیاور!" آن مرد چنین کرد. پس، [[رسول اکرم]]{{صل}} دستور داد [[جامه]] آن زن را بر رویش کشیدند و او را پوشاندند، سپس او را سنگسار کردند و آن گاه بر وی [[نماز]] خواندند. سپس، عمر گفت: "ای پیامبر خدا{{صل}}! بر این زن زناکار نماز می‌خوانی؟" آن حضرت فرمود: "هر آینه او چنان توبه‌ای کرد که اگر توبه‌اش میان هفتاد نفر از [[مردم مدینه]] تقسیم شود، همه را دربر می‌گیرد؛ آیا توبه‌ای [[برتر]] از این دیده‌ای؟ او خود را برای [[خداوند متعال]] [[فدا]] کرد"<ref>کوفی، المصنّف، ج ۶، ص۵۵۸؛ مسند احمد، ج ۴، ص۴۳۵؛ الدارمی، سنن، ج ۲، ص۱۸ - ۱۹ و مسلم نیشابوری، صحیح، ج ۵، ص۱۲۰ - ۱۲۱ و با اختلاف در: عوالی اللآلی، ج ۱، ص۴۳ و مستدرک الوسائل، ج ۱۸، ص۷۶.</ref>.<ref>فاضل هندی، کشف اللثام، ج۲، ص۳۲۰.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص۵۶۰ ـ ۵۶۳.</ref>
 == قضاوت در عصر ظهور ==