بنی‌جذام: تفاوت میان نسخه‌ها

==[[نسب]] بنی جذام==

در باب این که چرا این قوم به بنی جذام [[شهرت]] یافته‌اند، اقوال متعددی بیان شده است. مشهورترین آن قولی است مستند به روایتی افسانه‌ای، که در آن [[مالک بن عدی]]، طی مشاجره‌ای، [[برادر]] خود عمرو را مجروح<ref>ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۲، ص۱۶۲؛ نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۳.</ref>، و یکی از انگشتانش را قطع کرد<ref>نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۳.</ref>. از این‌رو، از آن پس، مالک را لخم (لطمه‌زننده) و عمرو بن عدی را جذام (قطع‌شده و مجروح‌شده) خوانده‌اند<ref>مقریزی در توصیف و توجیه این نامگذاری چنین عنوان شده که «لخم و جذام دو برادر بودند. نام لخم، مالک بود. در علت نامگذاری این دو به لخم و جذام چنین گفته شده: که این دو برادر به نزاع با هم برخاستند. جذام با دندانش، انگشت برادرش را قطع کرد، و بخاطر این «قطع کردن»، «جذام» نامیده شد. و لخم را از این جهت لخم گفتند که به صورت برادرش لطمه زد و چشمش را از کاسه بیرون کشید و از این رو به خاطر این «لطمه زدن،» «لخم» نامیده شد. در وجه تسمیه این دو دلایل دیگری هم ذکر شده است». (مقریزی، البیان والاعراب عما بارض مصر من الاعراب، ج۱، ص۱۱) در برخی منابع، این ضربت زننده، پسر عموی جذام بن عدی معرفی شده است. (ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۱)</ref>. بعضی هم، ملقب شدن عمرو بن عدی به [[جذام]] را به جهت خدمتکاری برادرش لخم<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۱۳۵.</ref> عنوان کرده‌اند. از مادر جذام و برادرانش لخم و عامله با نام رقاش بنت همدان یاد شده است<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۱۳۵؛ حسن بن احمد همدانی، الإکلیل من أخبار الیمن و أنساب حمیر، ص۱. قلقشندی از او با نام «رقاش بنت فارس بن همدان» یاد کرده است. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۵۸)</ref>. جذام، فرزندانی به نام [[حرام]] و حِشم داشت<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۱؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۳۷۵؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۰.</ref>. که از [[نسل]] آن دو، کلیه شعب و فروعات [[طایفه]] بنی جذام متفرع گردیدند<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۳۷۵؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰؛ نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۷.</ref>. از مهمترین فروعات بنی حشم می‌توان از بنی عتیب بن أسلم بن خالد بن [[شنوءة]] بن تدیل بن حشم بن جذام<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰.</ref>، و از مهمترین شعب حرام بن جذام نیز باید از [[بنی غطفان]] و أفصی [[فرزندان]] سعد بن إیاس بن حرام یاد کرد<ref>ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۰؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰؛ نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۷-۳۰۸.</ref>. از دیگر شعب و فروعات بسیار و مهم بنی جذام بن عدی می‌توان من باب نمونه از [[بنی عدی بن عمرو بن سود]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۱.</ref>، [[بنی مطعم بن عوف]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۲.</ref>، [[بنی مر بن حرام]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۲.</ref>، [[بنی وائل بن زید مناة]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۲.</ref>، [[بنی خصیب]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۴.</ref>، [[بنی ضبیب]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۴؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۵؛ ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref>، [[بنی نفاثه]]<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۵؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۰۷؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۱۸۹.</ref>، [[بنی سالم]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۸۱؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۴۹۶.</ref>، [[بنی سوید]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۹۹.</ref>، [[بنی طریف]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۲۳.</ref>، [[بنی محرمه]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۱۵.</ref>، [[بنی صخر]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۱۳.</ref>، [[بنی صونیون]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۴۱.</ref>، [[بنی حریث]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۲۷.</ref>، [[بنی محریه]]<ref>ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۱؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۰۷.</ref>، [[بنی بعجه]]<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۰۷.</ref>، [[بنی ردینی بن زیاد]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۶۱؛ زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۱۹.</ref>، [[بنی عنبس]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰.</ref>، [[بنی نضره]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰.</ref>، [[بنی أبامه]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰.</ref>، [[بنی عبده]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰.</ref>، [[بنی حرب]]<ref>ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۵۰.</ref>، حبانیون<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۰.</ref>، [[بنی حیه]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۴۰۴.</ref>، بنی [[ذبیان]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۴۲.</ref>، [[بنی عمارة بن ولید]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۰۷.</ref>، [[بنی عبید]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۴۶.</ref>، [[بنی ادعیاء]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۶۷.</ref>، دعجیون یا دعاجنه<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۲.</ref>، عطیون<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۴۷.</ref>، [[بنی عفیر]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۴۷.</ref>، [[بنی ولید بن سوید]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۷۹.</ref>، [[بنی زهیر]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۷۵.</ref> و [[قبایل]] بنی سعود<ref>قبایل بنی سعود عبارتند از: بنی سعد بن ایاس، بنی سعد بن مالک بن زید بن اقصی، بنی سعد بن مالک بن حرام، بنی سعد بن سامة بن عنبس بن غطفان. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۸۶-۲۸۷)</ref> و... یاد کرد<ref>جهت مطالعه بیشتر ر.ک: نویری، نهایه الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۳۰۷-۳۰۹ و قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، کل کتاب.</ref>. [[بنی وائل]] هم از دیگر [[طوایف]] مشهور بنی جذام و [[قوم شعیب]] [[نبی]]{{ع}} بود. نقل است که [[پیامبر اسلام]]{{صل}} خطاب به [[وفد]] جذام، آنان را قوم شعیب، و [[خویشاوندان]] [[حضرت موسی]]{{ع}} خواندند و افزودند که در [[آخر زمان]]، [[حضرت عیسی]] مسیح‌{{ع}} پس از [[رجعت]]، با زنی از قبیلۀ جذام [[ازدواج]] خواهد کرد<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۳، ص۱۲۰۱؛ قلقشندی، قلائد الجمان، ج۱، ص۵۴-۵۵.</ref>.

بر پایه برخی از گزارش‌ها، از عصر توراتی تا [[سال نهم هجرت]] و هم‌زمان با [[غزوۀ تبوک]]، این [[قبیله]] در بخش‌های بزرگی از شام -از جمله بلقا و جنوب فلسطین- در مجاورت قبیله‌های لخم و عامله می‌زیسته است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۶۸؛ نیز نک‍: محمد تقی فقیه، جبل عامل فی التاریخ، ص۸۳-۸۴.</ref>. [[مردم]] جذام از زمان‌های قدیم در فلسطین سکونت داشتند<ref>ر.ک: وصفی زکریا، عشائر الشام، ج۱، ص۶۹.</ref> و به گفتهٔ [[یعقوبی]] در [[قرن سوم]]<ref>یعقوبی، البلدان، ص۳۲۹.</ref> یکی از گروه‌های تشکیل‌دهندهٔ مردم فلسطین بوده‌اند. نواحی غَزَّه از جمله دمری<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۲۷. نیز ر.ک: مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۹۸.</ref> و بَیْسان از جمله منازل بنی جذام در فلسطین و [[اردن]] بود<ref>مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۹۸.</ref> که حضور بنی جذام را تا چندین [[قرن]] پس از [[اسلام]] نیز در خود [[حفظ]] کرده بود. علاوه بر فلسطین، بسیاری از مردم عرب‌تباران لبنان نیز [[نسب]] از [[قبیله]] بنی جذام می‌بردند<ref>ر.ک: آل صفا، تاریخ جبل عامل، ص۲۷.</ref>. علاوه بر این مناطق، بلقاء<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۲ و ۱۶۷.</ref> و نیز اطراف منطقه [[کرک]] در [[شام]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۴۱ و ۱۴۷.</ref> نیز از دیگر مراکز عمده سکونتگاهی برخی [[طوایف]] [[مردم]] جذام از جمله عطیون<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۴۷.</ref>، دعجیون (دعاجنه)<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۲.</ref>، بنی صونیون<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۴۱.</ref> و طوایف بنی مهدی از جمله: [[بنی ادعیاء]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۶۷.</ref>، درالات<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۳۲.</ref>، [[بنی عفیر]]<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۴۷.</ref> و... در شام به شمار می‌رفت. علاوه بر شام، ذات المَنار<ref>ابن اعثم کوفی، الفتوح، ج۱، ص۲۲۹.</ref>، [[مَدیَن]] -در کرانه [[دریای سرخ]]-<ref>بکری، معجم ما استعجم، ج۴، ص۱۲۰۱. نیز ر.ک: اشرف الرسولی، طرفة الاصحاب فی معرفة الانساب، ص۶۴.</ref>، حوالی أیله -در ابتدای منطقه [[حجاز]]-<ref>ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref>، نیز، موطن جمعی از جذامی‌ها قرار گرفته بود. برخی نقل‌های افسانه‌ای هم از سکونت این [[قوم]] در منطقه [[حیره]] خبر داده‌اند و عنوان داشته‌اند که تبع [[اسعد]] ابوکرب معروف به «تبع اصغر» –فرمانروای بزرگ [[حمیر]]- در [[لشکرکشی]] خود به حیره جمعی از مردم [[ازد]] و لخم و جذام و عامله و [[قضاعه]] در آنجا گماشت و آنان در حیره به [[ساخت و ساز]] پرداختند تا این که جمع دیگری از [[اعراب]] نیز به ایشان پیوستند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱، ص۵۶۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۲۷۷؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۶۱.</ref>. حجاز هم [[مسکن]] گروهی از جذامی‌ها از [[طایفه]] [[بنی واصل بن عقبه]]<ref>عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۷۹۷.</ref> و [[بصره]] در [[عراق]] هم، موطن شاخه‌ای از بنی جذام به نام بنی عَتِیب در بخشی فراخ از این [[شهر]] بود<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۳۷۵-۳۷۶.</ref>. به گزارش [[ابن خلدون]] افراد این [[قبیله]]، در سدة هشتم، در حوالی اَیْلَه یا [[ایلا]]<ref>بندری است در خلیج عقبه در دریای سرخ نزدیک شام. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۲۹۲)</ref> از ابتدای توابع [[حجاز]] تا اطراف یثرب و مَعان و حوالی معان، از [[سرزمین شام]]، پراکنده بودند<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۰۷ـ ۳۰۸</ref>.

شمال [[افریقا]] و سپس [[اندلس]] (اسپانیا) نیز عرصه‌ای دیگر برای حضور [[فرزندان]] جذام در این مناطق بود. افراد این قبیله همپای [[گسترش اسلام]]، در شمال افریقا و اندلس پراکنده شدند. [[یعقوبی]] (متوفای نیمه دوم [[قرن سوم]]) در ضمن گزارشات خود از [[بلاد اسلامی]] شمال [[افریقا]]، از سکونت جمعی از [[مردم]] [[قبیله]] [[جذام]] در ناحیة بزرگ بَرْقَه (سیرنائیک) یا مَرْج کنونی در لیبی خبر داده است<ref>یعقوبی، البلدان، ص۳۴۳.</ref>. [[ابن خلدون]] (متوفای [[قرن هشتم هجری]]) نیز گروههایی از چادرنشینان [[عرب]] ناحیة [[طرابلس]]-در [[مغرب]] لیبی- را از این قبیله برشمرده است<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۰۸. نیز ر.ک: زرکلی، الاعلام، ج۴، ص۲۴۰؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۲، ص۷۹۷.</ref>. [[جمعیت]] بسیاری از این قبیله -از جمله [[بنی ثعلبة بن عبید]]- در پی [[فتح اندلس]]، به این منطقه نقل مکان کردند. بنی ثعلبی‌ها از شاخه‌ها و شعب متعددی در [[اندلس]] برخوردار بودند و در شمار رؤسای [[قوم]] و منطقه به شمار می‌آمدند. سرزمین‌های آنان در این منطقه معروف بود<ref>ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref>. همچنین از شَذُونة، [[الجزیره]]، تُدمیر و اشبیلیه(سویل) –بزرگترین [[سرزمین]] اندلس- به عنوان برخی از مناطق محل سکونت افراد قبیلة جذام در اندلس در [[قرن چهارم]] و پنجم یاد شده است<ref>ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref>. [[ولایت]] [[ثغر]] [[اعلی]] به مرکزیت سرقسطه در شمال شرقی اندلس<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۲۰۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۴۳؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۲۳۵.</ref>، ارده<ref>زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۱۳۲.</ref> و تطیله<ref>زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۱۳۲. ر.ک: ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۲۰۹.</ref> هم از دیگر مناطقی بودند که حضور جمعی از بنی جذام در آن گزارش شده است.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>

همان‌گونه که گفته شد، جذامی‌ها در سده‌های نخستین میلادی در پی [[سیل عرم]] و ویرانی [[سد مأرب]]<ref>محسن امین، اعیان الشیعه، ج۱، ص۱۹۴.</ref>، همراه با [[قبایل]] [[لخم]] و عامله و [[غسان]] به نواحی شمالی [[جزیرة العرب]] و [[شام]] وارد شده بودند<ref>سمعانی، الانساب، ج۳، ص۲۲۴. بر اساس برخی روایات منتسب به پیامبر{{صل}} نیز، از لخم و جذام و عامله و غسان، به عنوان چهار قبیله سبئی که از یمن به شام کوچیده و در آن سرزمین منزل گزیده‌اند، نام برده شده است. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۹؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۴۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۲، ص۱۵۹)</ref> و در دایره وسیعی از این [[سرزمین]] که مناطقی همچون نقاط ساحلی شام<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۰۸.</ref> و [[فلسطین]]<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۱، ص۱۹۰؛ مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۲، ص۹۸. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۶، ص۲۵۹؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۳۱.</ref> و نیز مناطق میانی بین [[مدین]] تا [[تبوک]] تا سرزمین [[اذرح]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفه جزیره العرب، ص۱۲۹؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۷۴.</ref> همچنین، اطراف طبریه از سرزمین‌های [[اردن]] تا منطقه اللجون و الیامون تا ناحیه [[عکا]]<ref>حسن بن احمد همدانی، صفه جزیره العرب، ص۱۲۹؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۷۴.</ref> را در بر می‌گرفت، ساکن شدند. این گستره عظیم جغرافیایی، با آن پشتبند جمعیتی قابل توجه، –به‌ویژه زمانی که با حمایت‌های [[خویشاوندان]] [[لخمی]] و عاملی شان در منطقه توأم می‌شد- چنان قدرتی به آنها می‌بخشید که نگاه دولت‌های منطقه را خواسته یا ناخواسته به خود معطوف داشته، مسئولیت‌های [[سیاسی]] و [[اجتماعی]] بزرگی را متوجه آنان می‌کرد. چندان که ایشان در کنار قبایل [[خویشاوند]] خود لخم، [[عامله]] و [[غساسنه]] همیشه یک پای وقایع و جریانات بزرگ منطقه در پیش و پس [[ظهور اسلام]] بودند. از نمودهای بارز [[رفتارهای سیاسی]] بنی جذام، شرکت در نبردهای نظامی است. گذشته از [[روایت]] افسانه‌ای [[همراهی]] ایشان با تبع [[اسعد]] ابوکرب معروف به «تبع اصغر» در [[لشکرکشی]] هایش به [[حیره]]<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۱، ص۵۶۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۲۷۷؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۶۱.</ref>، [[همکاری]] با فِهْر بن مالک –فرمانده [[قریشی]] ها- در [[جنگ]] با [[ابن عبد کلال]] -از شاهان متأخر سلسلة دوم حِمْیَریان [[یمن]]- هم، از نخستین گزارش‌ها از این دست است که به نقش‌آفرینی بنی جذام در وقایع منطقه می‌پردازد. [[حسان بن عبد کلال حمیری]]، با بسیار کس از [[قبایل یمن]] به [[وادی]] [[مکه]] آمده بود تا [[حجرالاسود]] را را با خود به یمن ببرد. پس [[قریش]] به همراه [[قبایل]] [[کنانه]]، [[خزیمه]]، اسد، جذام و دیگر تیره‌های [[مضر]] به [[فرماندهی]] فهر بن مالک به مقابله با او برخاستند و پس از [[جنگی]] سخت و خونین، [[شکست]] بزرگی را بر [[لشکر]] یمن [[تحمیل]] کردند و ضمن کشتن بسیاری از آنان، [[پادشاه]] آنان –حسان- را به [[اسارت]] گرفتند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۶۲-۲۶۳؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۲۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۲۲۶-۲۲۷.</ref>. [[غارت]] [[مالک بن شنوه]] بر [[بنی شیبان]] نیز از دیگر [[اخبار]] دوران [[جاهلی]] این [[قوم]] است<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۲.</ref>.

==[[ادیان]] [[جاهلی]] این قوم==

==[[اسلام]] بنی جذام==

[[فروة بن عمرو بن نافره]] هم از دیگر بزرگان این قوم بود که گزارش‌هایی از [[اسلام آوردن]] او در پی جریان [[نامه]] نگاری‌های [[رسول خدا]]{{صل}} به سران و [[پادشاهان]] [[جهان]] در [[سال ششم هجرت]] به دست ما رسیده است. [[فروه]] مردی از [[خاندان]] بنی نفاثه از [[طوایف]] [[قبیله]] [[جذام]] بود که از طرف [[رومی‌ها]] به استانداری سرزمین‌های [[عرب]] مجاور [[روم]] از جمله [[شهر معان]] و اطراف آن [[منصوب]] شده بود. وی پس از دریافت نامه پیامبر{{صل}}، [[اسلام]] آورد و نماینده‌ای را پیش حضرت فرستاد و ضمن اعلام [[مسلمانی]] خود، استری سفید به آن حضرت تقدیم کرد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۹۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۴، ص۵۷.</ref>. نام این استر در برخی منابع «[[دلدل]]» عنوان شده<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۱؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۱۱.</ref> و آمده که فروه علاوه بر این استر، اسبی به نام «الظرب»<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۰؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۱۰؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۷۴.</ref> را نیز به [[پیامبر]]{{صل}} اهداء کرده است. چون خبر اسلام فروه به رومی‌ها رسید، احضارش کردند و به [[زندان]] افکندند و مدتی بعد او را بیرون آوردند تا گردنش را بزنند. او در این هنگام چنین سرود:

به سران و بزرگان [[مؤمنان]] [[پیام]] مرا برسان که سراپای وجودم [[تسلیم]] [[مشیت الهی]] است سپس گردنش را زدند و پیکرش را به دار کشیدند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶.و با اشعار متفاوت در: ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۵۹۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۲۹۷.</ref>. در نقلی دیگر هم آمده، چون [[قیصر]] بر این خبر اطلاع یافت، حارث بن ابی اشمر غسانی [[پادشاه]] [[غسان]] را بر ضد او بر انگیخت. حارث، [[فروه]] را به [[اسارت]] گرفت و در [[فلسطین]] بر دار کرد<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۳۰۸.</ref>.

سوای از این وفود که به قصد اظهار مسلمانی انجام گرفت، برخی از وفدها نه به منظور اظهار مسلمانی، بلکه به قصد اظهار تبعیت از [[دولت نبوی]]{{صل}} انجام گرفت که وفد [[امیران]] [[ایله]] و [[جرباء]] و [[اذرح]] در [[زمان]] [[غزوه تبوک]] در [[سال نهم هجرت]] از آن جمله بود. این افراد در تبوک، نزد حضرت آمدند و در ازای قبول پرداخت [[جزیه]] با ایشان [[پیمان]] بستند. [[امیر]] [[ایله]] در این [[زمان]] [[یوحنا]] پسر [[رؤیة بن نفاثه]] از [[جذام]] بود. او استری سفید به [[پیامبر]]{{صل}} بخشید<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۲۶۷.</ref>. علاوه بر این جمع، گروه کثیری از [[مردم]] این [[قوم]] همچنان بر [[آیین]] خود باقی ماندند تا اینکه در پی ارسال [[سرایا]] توسط حضرت و یا بعد از [[رحلت]] ایشان و پس از انجام [[فتوحات اسلامی]] در سالهای چهاردهم و پانزدهم رفته رفته [[اسلام]] پذیرفتند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>

[[نبرد موته]] هم عرصه‌ای دیگر در [[رویارویی]] بنی جذام با [[سپاه اسلام]] در دوران [[حیات]] [[نبوی]]{{صل}} به شمار رفته است. پس از [[صلح حدیبیه]]، [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[فرصت]] را مغتنم شمردند و به [[تبلیغ]] جهانی [[اسلام]] پرداخت. ایشان نامه‌هایی را به سران کشورهای مختلف نوشتند و آنان را به اسلام [[دعوت]] کردند. حضرت، [[حارث بن عمیر ازدی]] را همراه نامه‌ای نزد فرمانروای [[بُصری]] فرستاد و او را به [[پذیرش اسلام]] فرا خواند. اما حارث پس از رسیدن به دهکده [[موته]]، به‌دست [[شرحبیل بن عمرو غسانی]] –کارگزار [[هرقل]] در منطقه- گرفتار آمد و به [[شهادت]] رسید. این خبر بر [[پیامبر]]{{صل}} سخت ناگوار آمد. از این رو دستور [[اجتماع]] [[مسلمانان]] را در اردوگاه [[جرف]] صادر کردند. پس از اجتماع، ایشان سپاهی سه هزار نفره را به [[فرماندهی]] زید بن حارثه روانه [[شام]] کردند و ضمن [[انتصاب]] [[فرماندهان سپاه]]، به آنان فرمودند تا به [[قتلگاه]] [[حارث بن عمیر]] بروند و ساکنان آنجا را به اسلام بخوانند و در صورتی که نپذیرند با آنها بجنگند. خبر این [[حرکت]] به [[دشمن]] رسید و آنها هم، سپاهی بزرگ متشکل از صد هزار سپاهی به فرماندهی شرحبیل بن عمرو فراهم آوردند و در [[مآب]] -از سرزمین‌های بلقاء- فرود آمدند. در این هنگام، جماعتی از [[قبایل]] جذام، [[لخم]]، بهراء، [[وائل]]، بکر و... که برخی تعداد ایشان را نیز تا صد هزار تن برشمردند<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۷۵؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۳۷؛ مقدسی، البدء و التاریخ، ج۴، ص۲۳۱.</ref>، بدیشان پیوستند. از آن سو، [[سپاه]] [[مسلمین]]، به معان از سرزمین‌های شام رسید و در آنجا از حضور نیروهای [[هرقل]] [[روم]] مطلع شدند. [[مسلمانان]] پس از دو شب اقامت در معان و [[مشورت]] در ادامه راه یا انصراف و بازگشت به [[مدینه]]، سرانجام با سخنان پر [[شور]] [[عبدالله بن رواحه]] تصمیم به ادامه مسیر گرفتند. آنان تا روستای [[موته]] پیش رفتند و در آنجا با [[سپاه]] بزرگ روم رو در روی شدند. در این [[جنگ]] نابرابر که در [[جمادی الاولی]] [[سال هشتم هجرت]] به وقوع پیوست، [[فرماندهان]] [[اسلام]] یکی پس از دیگری به [[شهادت]] رسیدند. در نهایت [[سپاه اسلام]] به [[فرماندهی]] [[خالد بن ولید]]، عقب نشستند و با مابقی سپاه خود را به مدینه رساندند.<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج۲، ص۷۵۵-۷۶۵؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۲، ص۳۷۰-۳۸۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۹۷-۹۸.</ref>

==بنی جذام و تعامل با خلفای ثلاث==

همان‌گونه که گفته شد، قبیلة جذام از طرفداران [[معاویة بن ابی‌سفیان]] و از همراهان او در [[جنگ]] صِفّین در کنار بزرگانی از قومشان همچون [[ناتل بن قیس جذامی]] -[[فرمانده]] [[قبایل]] [[لخم]] و جذام در [[صفین]]-<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفین، ص۲۰۷؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۱۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۶۱، ص۳۷۳.</ref> بودند. از آن پس، جذامی‌ها عهده دار نقش‌های مهمی در [[حکومت امویان]] در [[شام]] شدند؛ چندان که برخی از اعضای آن، به [[مناصب]] بالای نظامی و [[سیاسی]] دست یافتند<ref>ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۰؛ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۴، ص۲۵۱؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۸، ص۲۴۰ و ج۱۹، ص۸۰-۸۱؛ ابن عدیم، بغیة الطلب، ج۸، ص۳۷۱۷.</ref>. از جمله این افراد رَوْحَ بن زِنباع جُذامی بود. وی فرزند [[زنباع بن سلامه جذامی]] از [[اصحاب پیامبر]]{{صل}} و از وفود کنندگان بر ایشان بود<ref>ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۵۶۴؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۲، ص۱۰۸؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۲، ص۴۷۰.</ref>. برخی [[روح]] را در شمار [[صحابه]]<ref>ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۵۰۲؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۵؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۲، ص۴۲۰.</ref> و بعضی دیگر وی را از [[تابعین]]<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۴۹۴؛ ابن حبان، الثقات، ج۴، ص۲۳۷؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۹، ص۵۵.</ref> گفته‌اند. [[روح بن زنباع]] در [[زمان]] امارت معاویة بن [[ابوسفیان]] در [[شام]] به او پیوست و از همراهان وی در [[جنگ]] صِفّین گردید<ref>ر.ک: ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۲، ص۵۰۳؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۶.</ref>. روح را همچنین از [[کارگزاران معاویه]] در بعلبک گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۸۶.</ref>. او پس از [[مرگ]] معاویة بن ابوسفیان به [[یزید بن معاویه]] پیوست و از سوی او پذیرای سمت [[فرمانداری]] [[فلسطین]] گردید<ref>ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۸، ص۲۱۸.</ref>. روح بن زنباع در [[سال ۶۲ هجری]] با هزار سپاهی، از فلسطین به شام رفت تا یزید را در جنگ با [[عبداللّه بن زبیر]] [[یاری]] کند<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۵۱.</ref>. یزید، او را از [[فرماندهان]] سپاهش در [[لشکرکشی]] به [[حجاز]] قرار داد و [[فرماندهی]] کل [[سپاه]] را به [[مسلم بن عقبه مری]] سپرد<ref>دینوری، اخبار الطوال، ص۲۶۴؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۳۰۸. نیز ر.ک: یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۵۱.</ref>. [[مسلم بن عقبه]] پس از [[خلق]] [[فاجعه]] [[حره]] در [[سال ۶۴ هجری]] و [[تسلط]] بر [[شهر مدینه]]، روح را بر [[مدینه]] گماشت و خود جهت سرکوبی [[شورش عبدالله بن زبیر]] راهی [[مکه]] شد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۵، ص۳۳۱؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۴۹۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۱۲۳.</ref>. روح بن زنباع در جریان [[بحران]] [[جانشینی]] یزید بن معاویه، جانب [[مروان بن حکم]] را گرفت و در اجلاسیه «الجابیه» در جانبداری از [[مروان]] به ایراد سخن پرداخت و خواستار [[بیعت]] با [[مروان بن حکم]] به عنوان [[خلیفه]] و بیعت با [[معاویة بن یزید]] به عنوان [[ولی‌عهد]] گردید<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۲۵۶؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۳۶؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۱۴۸.</ref>. در جریان درگیری‌های [[قدرت]] بین [[مروان بن حکم]] و [[عبدالله بن زبیر]]، [[روح]] در [[فلسطین]] حضور داشت. [[حسان بن مالک بن بجدل]] –عامل [[معاویة بن ابوسفیان]] در فلسطین- که از هواخواهان [[بنی امیه]] بود، قبل از عزیمت به [[اردن]]، [[روح بن زنباع]] را [[جانشین]] خود بر فلسطین کرد و خود به اردن رفت؛ اما طولی نکشید که [[قیام]] طرفداران عبدالله بن زبیر، باعث [[فرار]] او از این [[سرزمین]] شد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۵، ص۵۳۱؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۱۴۵.</ref>. در پی این اقدام، روح به مروان پیوست و در [[حمایت]] از او در [[جنگ]] «مرج راهط» (در [[سال ۶۴ هجری]]) حضور یافت<ref>ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۹، ص۵۵.</ref>. وی پس از این جنگ و در پی فرار طرفداران عبدالله بن زبیر از این منطقه، از سوی مروان بن حکم، بار دیگر به امارت فلسطین رسید<ref>ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۱۵۱.</ref>.

علاوه بر [[ثابت بن نعیم]]، [[حکم بن ضبعان بن روح بن زنباع جذامی]] و [[عبدالله بن یزید بن روح بن زنباع جذامی]] هم از دیگر مشاهیر این [[خاندان]] در دوران [[حکومت بنی امیه]] بودند. پس از [[مرگ]] [[یزید بن ولید]] معروف به «یزید ناقص» –خلیفه [[اموی]]- [[حکم بن ضبعان جذامی]] در فلسطین به پا خاست و لخم و [[جذام]] را به [[بیعت]] با [[سلیمان بن هشام بن عبدالملک]] فرا خواند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۱۹۶.</ref>. او در ایام [[حکومت]] [[مروان بن محمد]] (مروان دوم؛ ملقب به [[مروان حمار]]، چهاردهمین و آخرین خلیفۀ [[اموی]] (حک: ۱۲۷۱۳۲)) در شمار مخالفان [[مروان]] و از طرفداران [[دولت عباسی]] در آمد و با به‌دست گرفتن امور [[فلسطین]]، اسباب [[اخراج]] [[محمد بن مروان]] را از این منطقه فراهم آورد. مروان پس از این اقدام [[حکم بن ضبعان]]، به [[عبدالله بن یزید بن روح بن زنباع]] که از بزرگان بنی جذام بود و از [[وجاهت]] و جایگاه خاصی نزد [[مردم]] منطقه و [[مروان بن محمد]] برخوردار بود، [[پناه]] برد و از وی خواست تا او را در پناه خود گیرد. وی نیز چنین کرد<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۷، ص۴۳۹؛ مسکویه، تجارب الامم، ج۳، ص۳۲۸؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۴۲۵.</ref>.

گذشته از نقش آفزینی‌های جذامیان در مناطق [[شام]] و فلسطین، برخی منابع از حضور برخی از جذامی‌ها در [[افریقا]] و [[همراهی]] با [[کارگزاران]] برخی [[خلفای اموی]] خبر داده‌اند که [[ثعلبه]] جذامی از جمله آنهاست. ثعلبه از همراهان [[کلثوم بن عیاض]] -[[فرماندار]] منتخب [[هشام بن عبدالملک]] در قیروان- بود که پس از [[شکست]] از بربرها در [[سال ۱۲۴ هجری]]، همراه با باقیماندگان [[اهل شام]] به [[اندلس]] رفتند<ref>ابن عبدالحکم، فتوح مصر و اخبارها، ص۳۶۷.</ref>.

آگاهی‌های نسبتاً محدودی از بنی جذام و تعاملات ایشان با [[دولت بنی عباس]] در دست است. از جمله این معدود [[اخبار]]، می‌توان به مشارکت [[حکم بن ضبعان بن روح بن زنباع جذامی]] در تشکیل دولت عباسی اشاره کرد. وی در واپسین روزهای [[حکومت]] [[مروان بن محمد]] –آخرین [[خلیفه اموی]]- با [[سیطره]] بر [[فلسطین]] و به‌دست گرفتن امور آن، اسباب [[اخراج]] [[مروان بن محمد]] را از این منطقه فراهم آورد<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۲۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۷، ص۴۳۹؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۴۲۵.</ref>. برخی گزارشات او را عامل فلسطین از سوی [[عبدالله بن علی]] گفته‌اند<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۲۳.</ref>. [[رجاء بن سلامة بن روح بن زنباع]] هم از دیگر معاریف [[خاندان]] بنی روح بن زنباع بود که امارت [[یمن]] در [[زمان]] [[مهدی عباسی]] (حک. ۱۲۶-۱۶۹) را بر عهده داشت<ref>یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۳۹۹؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۲۹۰.</ref>. از مناسبات دوستانه متأخرتر آنان می‌توان از [[دعوت]] برخی از بزرگان این [[قوم]] و [[بیعت]] ستانی از [[مردم]] [[اندلس]] و شمال [[افریقا]] برای [[خلفای عباسی]] یاد کرد. [[علاء]] بن مغیث جذامی یحصبی از جمله این سرسپردگان دولت عباسی بود. او در [[سال ۱۴۶ هجری]] از افریقیه [[حرکت]] کرد و در باجه -از بلاد اندلس- فرود آمد. [[علاء بن مغیث]]، مردم این منطقه را به ابوجعفر [[منصور دوانیقی]] –خلیفه [[عباسی]]- (حک: ۱۳۶-۱۵۸) دعوت کرد و موفق شد تا جمعی را بر گرد خود گرد آورد. عبدالرحمن داخل-مؤسس [[دولت]] [[امویان اندلس]]- بر او [[لشکر]] کشید و پس از چند [[روز]] [[نبرد]]، او را در نواحی اشبیلیه [[شکست]] داد و سر بسیاری از سپاهیانش را به قیروان و [[مکه]] فرستاد<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۱۵۷.</ref>. پس از او، سعید یحصبی معروف به «مطری» در ناحیه «لبله» به [[خونخواهی]] یمنیانی که با علاء کشته شده بودند، [[قیام]] کرد و اشبیلیه را [[متصرف]] شد. عبدالرحمن داخل بر او هجمه برد و سعید به ناچار در دژی [[پناه]] گرفت. با به محاصره در آمدن سعید یحصبی توسط قوای عبدالرحمن داخل، [[غیاث بن علقمه لخمی]] که در شدونه مستقر بود به مدد مطری آمد؛ اما عبدالرحمن، [[غلام]] خود را به مقابله با او فرستاد تا راه را بر آنها گرفتند و از مدد او به مطری جلوگیری کردند. محاصره قلعه به درازا کشید تا این که مطری، در یکی از روزها که به [[جنگ]] آمده بود کشته شد<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۱۵۷.</ref>. بنی [[هود]] از سلسله‌های مهم [[ملوک الطوایفی]] در [[اندلس]] که در ۴۳۱ [[هجری]] توسط جذامی‌ها در شمال شرقی اندلس، یعنی [[ثغر]] [[اعلی]] به مرکزیت سَرقسطه تأسیس و تا ۵۰۳ هجری به [[حکومت]] خود ادامه داد<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۴۳؛ زرکلی، الاعلام، ج۸، ص۱۰۲.</ref> هم، از جذامیانی بودند که در [[طاعت]] [[خلفای بنی عباس]] در [[بغداد]] بودند<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۴۳؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۲۳۴.</ref>. همچنین، برخی منابع هم از خروج [[محمد بن هود جذامی]] علیه [[ادریس بن یعقوب]] –از خلفای [[دولت موحدون]] در مراکش- در اندلس در [[سال ۶۲۱ هجری]] و [[دعوت]] [[مردم]] به [[بنی العباس]] خبر داده، آورده‌اند که [[تمایل]] مردم به این دعوت و [[قدرت]] یافتن محمد بن هود در اندلس، موجب [[فرار]] ادریس و لشکریانش از اندلس و بازگشت به مراکش گردید<ref>ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۷، ص۱۶۸. نیز ر.ک: ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۴۵، ص۷۰.</ref>.

حضور جمعی از [[مردم]] بنی جذام در [[قیام]] [[تمیم]] [[لخمی]] در [[سال ۲۲۷ هجری]] هم از دیگر [[اخبار]] مهم این [[قوم]] در [[تقابل]] با [[دولت عباسی]] است. تمیم لخمی معروف به «[[ابوحرب]]» و ملقب به «مُبَرقَع» در دوران [[حکومت]] [[معتصم]] (حک.۲۱۸-۲۲۷) و به نقلی [[واثق عباسی]] (حک. ۲۲۷-۲۳۲). به [[همراهی]] جمعی از مردم [[لخم]] و جذام و عامله و بلقین در [[فلسطین]] سر به [[شورش]] نهاد و سپس راهی [[اردن]] شد. [[واثق]]، [[رجاء بن ایوب حضاری]] را جهت [[سرکوب]] آنها و دیگر شورش‌های منطقه به آن سامان فرستاد. رجاء با تمیم لخمی مصاف داد و او را پس از [[اسارت]]، به [[سامرا]] فرستاد<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۴۸۰. نیز ر.ک: محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک، ج۹، ص۱۱۶-۱۱۷؛ مسکویه، تجارب الامم، ج۴، ص۲۷۳-۲۷۴؛ ابن‌اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۶، ص۵۳۲-۵۳۳.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>

قبیلة جذام در غرب [[اسلامی]] از اهمیت و اعتبار بیشتری نسبت به مناطق شرقی برخوردار بود. در پی [[فتح اندلس]] ([[سال ۹۰ هجری]]) بسیاری از [[مردم]] بنی جذام از [[طوایف]] و شاخه‌های مختلف به این منطقه نقل مکان کردند؛ چندان که از شَذُونة، [[الجزیره]]، تُدمیر و اشبیلیه(سویل) –بزرگترین [[سرزمین]] اندلس- به عنوان برخی از مناطق محل سکونت مردم این [[قبیله]] در اندلس در قرون چهارم و پنجم یاد شده است<ref>ابن‌حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref>. [[ولایت]] [[ثغر]] [[اعلی]] به مرکزیت سرقسطه در شمال شرقی اندلس<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۴۳؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۲۰۹؛ عمر رضا کحّاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۱۲۳۵.</ref>، ارده<ref>زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۱۳۲.</ref> و تطیله<ref>زرکلی، الاعلام، ج۳، ص۱۳۲. ر.ک: ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۲۰۹.</ref> هم از دیگر مناطقی بودند که حضور جمعی از بنی جذام در آن گزارش شده است. علاوه بر آن، برخی منابع هم، [[شکست]] [[کلثوم]] بن [[عیاض]] -[[فرماندار]] منتخب [[هشام بن عبدالملک]] در قیروان- از بربرها در طنجه در [[سال ۱۲۴ هجری]] و در پی آن مغلوب شدن بلج بن [[بشر]] و [[ثعلبه]] جذامی را، از [[دلایل]] ورود جمعی از مردم بنی جذام به اندلس دانستند<ref>ابن عبدالحکم، فتوح مصر و اخبارها، ص۳۶۷.</ref>. بسیاری از بزرگان این [[قوم]] در این سرزمین و نیز [[مغرب]] اقصی به امارت و [[حکومت]] دست یافتند. َعْلَبَة بن [[سلامه]] جذامی<ref>ابن قتیبه دینوری، الامامه و السیاسه، ج۲، ص۱۱۹؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۱۵۳.</ref> و ثَوابَة (ثوبة) بن سلامه جذامی<ref>ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۴۹۲؛ ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۱۵۳؛ زرکلی، الاعلام، ج۲، ص۱۷۵.</ref> از جمله افراد این قوم بودند که به ترتیب در سال‌های ۱۲۴ [[هجری]] و [[۱۲۸ هجری]] در این سرزمین به حکومت رسیدند. ضمن این که تأسیس دولتهای بنی [[هود]] (۶۲۰ ۶۶۸) و بنی مَرْدَنِیش در اندلس هم از دیگر اقداماتی بود که به مردم این قوم و [[موالیان]] آنها نسبت داده شده است.

اخباری هم از خروج محمد بن هود جذامی علیه [[ادریس بن یعقوب]] –از خلفای [[دولت موحدون]] در مراکش- در [[اندلس]] در [[سال ۶۲۱ هجری]] و [[دعوت]] او از [[مردم]] به [[بنی العباس]] در دست است. نقل است که این دعوت، با استقبال مردم روبرو شد. این امر، موجب [[قدرت]] یافتن محمد بن هود در اندلس، و در نتیجه [[فرار]] ادریس و لشکریانش از اندلس و بازگشت به مراکش گردید<ref>ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۷، ص۱۶۸. نیز ر.ک: ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۴۵، ص۷۰.</ref>.

==مشاهیر و معاریف این [[قبیله]]==

[[روح بن شرحبیل بن عبداللّه بن ثعلبة]] از سران و بزرگان این قوم<ref>ابن کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج‌۱، ص۲۰۴.</ref>، [[ثوبان بن عمرو بن لصیت جذامی جروی]] از اشراف [[مصر]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۲۷۱-۲۷۲.</ref>، علاءالدین بن علی بن صاحب فتح الدین محمد بن عبدالله جذامی قاضی و ادیب بنام بنی جذام<ref>ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۸، ص۸۴.</ref>، [[احمد بن داوود بن یوسف جذامی]] (م. ۵۹۸)، [[طبیب]] و شارح کتاب «[[ادب]] الکاتب» ابن قُتیبه و [[مقامات]] حریری<ref>بغدادی، هدیة العارفین، ج۱، ستون ۸۹.</ref> و ذوالعنق ملوج بن ابی عامر جذامی [[شاعر]]<ref>مرزبانی، معجم الشعراء، ص۵۱۸.</ref> هم، از دیگر [[رجال]] نام آور این [[قوم]] برشمرده شده‌اند. ضمن این که از رجال [[علمی]] این قوم هم باید از بکر بن سَوادَة بن ثُمامه جذامی از [[تابعین]] و [[رجال حدیث]] سدة دوم [[هجری]]<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۲، ص۸۹؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۲، ص۳۸۶؛ ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۲۷۲.</ref>، [[عثمان بن حکم جذامی]] [[راوی]] و [[فقیه]] [[اهل سنت]]<ref>ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۸، ص۲۶۷؛ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۱۰، ص۳۵۰.</ref>، [[حسن بن علی بن علی بن حزام]] از [[فقها]] و [[محدثان]]<ref>ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۱۶، ص۸۳-۸۴.</ref>، رشید الدین ابومحمد عبدالظاهر بن نشوان جذامی مصری از علمای [[علم نحو]]<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۴۷، ص۴۲۱؛ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۷، ص۴۲۴.</ref>، [[احمد بن محمد بن علی بن حجر سعدی]] معروف به «[[ابن حجر هیتمی]]» از فقهای [[مصر]] در [[قرن]] ده<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۱۳۲.</ref> و محدثان و راویانی چون: ابوعلی حسن بن عبدالعزیز بن زید جذامی معروف به «جروی» از محدثان مصر<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۳، ص۲۵؛ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۷، ص۳۴۸؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۱۲، ص۱۲۷.</ref>، [[معروف بن سوید جذامی]]<ref>بخاری، التاریخ الکبیر، ج۷، ص۴۱۴؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۸، ص۳۲۳؛ ابن حبان، الثقات، ج۷، ص۴۹.</ref>، [[موسی بن ابراهیم المعلم جذامی]]<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۸، ص۱۳۴.</ref>، [[قیس جذامی]]<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۷، ص۱۰۵؛ ابن حبان، الثقات، ج۵، ص۳۱۲.</ref>، [[عامر بن سبط جذامی]]<ref>ابن حبان، الثقات، ج۷، ص۲۵۱.</ref>، [[یوسف بن سعید جذامی]]<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۹، ص۲۲۳.</ref>، [[رمیح جذامی]]<ref>المزی، تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۲۶.</ref>، [[محمد بن حسن بن سباع مصری]]<ref>ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، ج۸، ص۹۸.</ref>، [[عبدالله بن وهیب جذامی غزی]]<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲۳، ص۶۹.</ref>، [[جنادة بن فروة بن سلمه]]<ref>ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۲۷۲.</ref>، [[عبدالملک بن ابی عیاش]]<ref>ابن ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج۵، ص۳۶۲.</ref> و... نام برد. علاوه بر این که از مشاهیر اندلسی بنی جذام هم می‌توان از بزرگانی چون محمد بن علی بن محمد بن فخار اَرْکُشی جذامی (م. ۷۲۳)، [[فقیه]] و لغت شناس [[اهل]] مالَقَه (مالاگای کنونی)، صاحب آثاری چون «شرح [[مشکلات]] [[سیبویه]]»، «شرح [[قوانین]] الجَزْوَلیة» و «شرح الرسالة»<ref>سیوطی، بغیة الوعاءة فی طبقات اللغویین و النحاة، ج۱، ص۱۸۷ـ ۱۸۸.</ref>، علی بن عبداللّه بن محمد بن محمد بن حسن جذامی مالِقی نُباهی (م. بعد از ۷۹۲) [[قاضی]] غَرناطه (گرانادا) و مؤلف کتاب «[[تاریخ]] قضاة الاندلس»<ref>مَقَّری، ازهار الریاض فی اخبار عیاض، ج۲، ص۵؛ زرکلی، الاعلام، ج۴، ص۳۰۶.</ref> ابوعمر جذامی بزلیانی قاضی ببجانه [[اندلس]]<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳۱، ص۴۲.</ref>، [[ابوسهل یونس بن احمد بن یونس]] معروف به «[[ابن الحرانی قرطبی]]» از [[دانشمندان]] [[علم]] لغت<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳۰، ص۷۴.</ref>، [[ابوالعباس بن احمد بن محمد جذامی مرسی زنقی]] از [[اصولیین]] و [[متکلمین]] اندلس<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۳۲، ص۲۷۰.</ref> و [[محدثان]] و راویانی همچون: [[احمد بن خالد بن عبدالله جذامی قرطبی]]<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲۶، ص۶۱۹.</ref>، [[احمد بن عبدالله بن عبدالبصیر جذامی]]<ref>ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۷۰.</ref>، [[اسد بن حیون بن منصور]]<ref>العجلی، معرفة الثقات، ج۱، ص۳۳؛ ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۹۰.</ref>، [[اخطل بن رفده جذامی]]<ref>ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۱۰۴.</ref>، [[حمید بن ثوابه جذامی]]<ref>ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۱۴۸.</ref>، [[سعید بن عثمان بن عبدالملک جذامی]]<ref>ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۲۰۲.</ref>، [[ضبیب بن ضبیب جذامی]]<ref>ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۲۴۲.</ref>، [[معاویة بن عباس بن هشام جذامی]]<ref>ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۲، ص۱۳۹.</ref>، [[مهدی بن عمر جذامی]]<ref>ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۲، ص۱۵۲.</ref> و... یاد کرد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]]</ref>