پرش به محتوا

صفا و مروه در فقه اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن'
جز (جایگزینی متن - 'لیکن' به 'لکن')
 
خط ۱۲: خط ۱۲:
در مناسک حج [[امام خمینی]] نیز آمده است: سعی مثل [[طواف]]، رکن است و [[حکم]] ترک آن از روی عمد یا [[سهو]] چنان است که در طواف گذشت و در بحث طواف فرموده‌اند: طواف از ارکان [[عمره]] (حج) است و کسی که آن را از روی عمد ترک کند تا وقتی که فوت شود وقت آن، عمره او باطل است، چه عالم به مسأله باشد و چه [[جاهل]].
در مناسک حج [[امام خمینی]] نیز آمده است: سعی مثل [[طواف]]، رکن است و [[حکم]] ترک آن از روی عمد یا [[سهو]] چنان است که در طواف گذشت و در بحث طواف فرموده‌اند: طواف از ارکان [[عمره]] (حج) است و کسی که آن را از روی عمد ترک کند تا وقتی که فوت شود وقت آن، عمره او باطل است، چه عالم به مسأله باشد و چه [[جاهل]].


بیشتر فقهای اهل سنت نیز، سعی را رکن حج می‌دانند: سعی نزد [[شافعی‌ها]] رکنی از ارکان حج است و مشهور در [[مذهب مالکی]] نیز این چنین است و بسیاری از حنابله نیز بر همین [[حج]] عقیده‌اند. لیکن [[حنفی‌ها]] سعی را رکن ندانسته، بلکه آن را [[واجب]] می‌دانند و معتقدند اگر کسی تمامی یا بیشتر اشواط سعی را بدون عذر ترک نموده به [[شهر]] خود مراجعت نماید، باید [[قربانی]] کند، لیکن حج او صحیح است و اگر تعداد کمی از اشواط سعی را ترک کرده، باید برای هر شوط، نصف صاع از گندم یا یک صاع از جو و یا خرما را [[کفاره]] بدهد، اما اگر سعی را به خاطر عذری ترک کند، چیزی بر او نیست.
بیشتر فقهای اهل سنت نیز، سعی را رکن حج می‌دانند: سعی نزد [[شافعی‌ها]] رکنی از ارکان حج است و مشهور در [[مذهب مالکی]] نیز این چنین است و بسیاری از حنابله نیز بر همین [[حج]] عقیده‌اند. لکن [[حنفی‌ها]] سعی را رکن ندانسته، بلکه آن را [[واجب]] می‌دانند و معتقدند اگر کسی تمامی یا بیشتر اشواط سعی را بدون عذر ترک نموده به [[شهر]] خود مراجعت نماید، باید [[قربانی]] کند، لکن حج او صحیح است و اگر تعداد کمی از اشواط سعی را ترک کرده، باید برای هر شوط، نصف صاع از گندم یا یک صاع از جو و یا خرما را [[کفاره]] بدهد، اما اگر سعی را به خاطر عذری ترک کند، چیزی بر او نیست.


[[مستکبران]] و زورمندان را رسم بر این است که در روی [[زمین]]، متکبرانه گام برداشته، هنگام راه رفتن به دیگران [[فخر فروشی]] می‌کنند. این کسان هنگام انجام [[اعمال]] و [[مناسک حج]]، آن‌گاه که به [[مسعی]] گام نهاده، گاهی آرام و گاهی نیز هروله کنان فاصله میان صفا و مروه را طی می‌کنند، حالت نخوت و غرورشان شکسته شده، در درون [[احساس]] [[حقارت]] و [[زبونی]] می‌کنند. [[ابابصیر]] گفته است از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدم که فرمود: «هیچ قطعه زمینی نزد [[خداوند]] از محل سعی [[دوست]] داشتنی‌تر نیست؛ زیرا خداوند هر [[سلطه‌گر]] ستیزه‌جوئی را در آن، [[خوار]] و [[ذلیل]] می‌نماید»<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۳۵.</ref>. [[معاویه بن عمار]] نیز گفته است: امام صادق{{ع}} فرمود: «هیچ پرستشگاهی نزد [[خداوند تبارک و تعالی]]، محبوب‌تر از مکان سعی نیست؛ زیرا که خداوند در این مکان هر [[ستمکار]] [[گردن‌کشی]] را حقیر و زبون می‌کند»<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۳۴.</ref>.
[[مستکبران]] و زورمندان را رسم بر این است که در روی [[زمین]]، متکبرانه گام برداشته، هنگام راه رفتن به دیگران [[فخر فروشی]] می‌کنند. این کسان هنگام انجام [[اعمال]] و [[مناسک حج]]، آن‌گاه که به [[مسعی]] گام نهاده، گاهی آرام و گاهی نیز هروله کنان فاصله میان صفا و مروه را طی می‌کنند، حالت نخوت و غرورشان شکسته شده، در درون [[احساس]] [[حقارت]] و [[زبونی]] می‌کنند. [[ابابصیر]] گفته است از [[امام صادق]]{{ع}} شنیدم که فرمود: «هیچ قطعه زمینی نزد [[خداوند]] از محل سعی [[دوست]] داشتنی‌تر نیست؛ زیرا خداوند هر [[سلطه‌گر]] ستیزه‌جوئی را در آن، [[خوار]] و [[ذلیل]] می‌نماید»<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۳۵.</ref>. [[معاویه بن عمار]] نیز گفته است: امام صادق{{ع}} فرمود: «هیچ پرستشگاهی نزد [[خداوند تبارک و تعالی]]، محبوب‌تر از مکان سعی نیست؛ زیرا که خداوند در این مکان هر [[ستمکار]] [[گردن‌کشی]] را حقیر و زبون می‌کند»<ref>بحارالانوار، ج۹۶، ص۲۳۴.</ref>.
خط ۲۲: خط ۲۲:
در پیشینه سعی چنین آمده که برخی اهالی [[مکه]] در شب ۲۷ [[ماه رجب]] هر سال، [[عمره]] انجام داده، آن را به [[ابن زبیر]] نسبت می‌دادند و در چنین شبی، [[زنان]] برای انجام عمره [[زینت]] کرده، به خود عطر زده، شب هنگام همراه با مردان در مسعی [[اجتماع]] می‌کردند. آن گاه [[آتش]] زیادی روشن کرده و در پرتو [[نور]] آن به پوشیده رویان و [[اهل]] [[حرم]] نگاه کرده، محرماتی از این قبیل را مرتکب می‌شدند. البته از آنجا که در گذشته، مسعی فاقد چراغ بوده، مردها در [[روز]] و زنان در شب «سعی» می‌کرده‌اند و این سنت از [[دوره جاهلی]] به یادگار مانده است؛ زیرا در آن [[زمان]]، تمامی [[قبایل]] غیر از [[قبیله]] حُمس، مردان‌شان در روز و زنان‌شان در شب [[طواف]] می‌کردند<ref>هدایة السالک، ج۲، ص۷۷۱.</ref>.
در پیشینه سعی چنین آمده که برخی اهالی [[مکه]] در شب ۲۷ [[ماه رجب]] هر سال، [[عمره]] انجام داده، آن را به [[ابن زبیر]] نسبت می‌دادند و در چنین شبی، [[زنان]] برای انجام عمره [[زینت]] کرده، به خود عطر زده، شب هنگام همراه با مردان در مسعی [[اجتماع]] می‌کردند. آن گاه [[آتش]] زیادی روشن کرده و در پرتو [[نور]] آن به پوشیده رویان و [[اهل]] [[حرم]] نگاه کرده، محرماتی از این قبیل را مرتکب می‌شدند. البته از آنجا که در گذشته، مسعی فاقد چراغ بوده، مردها در [[روز]] و زنان در شب «سعی» می‌کرده‌اند و این سنت از [[دوره جاهلی]] به یادگار مانده است؛ زیرا در آن [[زمان]]، تمامی [[قبایل]] غیر از [[قبیله]] حُمس، مردان‌شان در روز و زنان‌شان در شب [[طواف]] می‌کردند<ref>هدایة السالک، ج۲، ص۷۷۱.</ref>.


برخی از [[پیروان]] [[مالک بن انس]] معتقدند که باید [[بانوان]] شبانه سعی کنند؛ زیرا در شب محفوظ‌ترند. برخی از [[شافعی‌ها]] نیز می‌گویند: اگر زنان در شب و در حال خلوت سعی کنند، [[مستحب]] است در مکانی که مردان هروله می‌کنند آنان نیز تندتر راه بروند و اگر در روز سعی می‌کنند جایز است [[لباس]] خود را روی صورت کشیده و یا در [[پوشش]] کامل سعی کنند و از دو [[کوه]] صفا و مروه نیز بالا نروند. لیکن [[مالکی‌ها]] معتقدند بالا رفتن آنان از دو کوه صفا و مروه، هنگام خلوت مانع ندارد. اختلاط مرد و [[زن]] در [[طواف]] و سعی، تا قبل از خالد عبدالله قسری وجود داشته، هر چند در یک مورد آمده است که روزی [[عمر بن خطاب]] وارد [[مسجدالحرام]] شد و به مردی که همراه با [[زنان]] مشغول طواف بود، تازیانه زد. لیکن در [[زمان]] عبدالملک آن گاه که عبدالله قَسری از سوی او [[والی مکه]] شد، دستور داد نزد هر رکنی مأمورانی تازیانه به‌دست ایستاده، میان مردان و زنان فاصله ایجاد کنند. [[مالک بن انس]] نیز گفته است: زنان باید پشت صفوف مردان طواف کنند<ref>حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، مشعر، ۱۳۸۴، ص۲۱۰.</ref>.
برخی از [[پیروان]] [[مالک بن انس]] معتقدند که باید [[بانوان]] شبانه سعی کنند؛ زیرا در شب محفوظ‌ترند. برخی از [[شافعی‌ها]] نیز می‌گویند: اگر زنان در شب و در حال خلوت سعی کنند، [[مستحب]] است در مکانی که مردان هروله می‌کنند آنان نیز تندتر راه بروند و اگر در روز سعی می‌کنند جایز است [[لباس]] خود را روی صورت کشیده و یا در [[پوشش]] کامل سعی کنند و از دو [[کوه]] صفا و مروه نیز بالا نروند. لکن [[مالکی‌ها]] معتقدند بالا رفتن آنان از دو کوه صفا و مروه، هنگام خلوت مانع ندارد. اختلاط مرد و [[زن]] در [[طواف]] و سعی، تا قبل از خالد عبدالله قسری وجود داشته، هر چند در یک مورد آمده است که روزی [[عمر بن خطاب]] وارد [[مسجدالحرام]] شد و به مردی که همراه با [[زنان]] مشغول طواف بود، تازیانه زد. لکن در [[زمان]] عبدالملک آن گاه که عبدالله قَسری از سوی او [[والی مکه]] شد، دستور داد نزد هر رکنی مأمورانی تازیانه به‌دست ایستاده، میان مردان و زنان فاصله ایجاد کنند. [[مالک بن انس]] نیز گفته است: زنان باید پشت صفوف مردان طواف کنند<ref>حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، مشعر، ۱۳۸۴، ص۲۱۰.</ref>.


[[هاجر]] فاصله میان [[کوه]] صفا و مروه را هفت بار در جست‌وجوی آب طی کرد. قسمتی از این مسیر که امروزه با «چراغ سبز» روشن است را با [[اضطراب]] شدیدی که ناشی از نگرانی نسبت به وضع فرزند خود بود می‌گذشت و در اصطلاح هروله می‌کرد. آن گاه که حج‌گزار [[اراده]] سعی می‌کند، [[مستحب]] است کنار [[حجرالاسود]] آمده، آن را استلام نماید، سپس به سوی [[چاه زمزم]] رفته از آب آن بیاشامد و در صورت امکان، با آن [[غسل]] کند و اگر می‌تواند مقداری از آب [[زمزم]] را به بدن خود بریزد و سپس از دری که مقابل حجرالاسود قرار دارد، وارد [[مسعی]] شود.
[[هاجر]] فاصله میان [[کوه]] صفا و مروه را هفت بار در جست‌وجوی آب طی کرد. قسمتی از این مسیر که امروزه با «چراغ سبز» روشن است را با [[اضطراب]] شدیدی که ناشی از نگرانی نسبت به وضع فرزند خود بود می‌گذشت و در اصطلاح هروله می‌کرد. آن گاه که حج‌گزار [[اراده]] سعی می‌کند، [[مستحب]] است کنار [[حجرالاسود]] آمده، آن را استلام نماید، سپس به سوی [[چاه زمزم]] رفته از آب آن بیاشامد و در صورت امکان، با آن [[غسل]] کند و اگر می‌تواند مقداری از آب [[زمزم]] را به بدن خود بریزد و سپس از دری که مقابل حجرالاسود قرار دارد، وارد [[مسعی]] شود.
خط ۳۴: خط ۳۴:
سپس در جایی که در گذشته کوی عطاران بوده و هم اینک با چراغی سبز رنگ مشخص شده است، هروله را قطع کند، و با آرامش وجود و وقار گام بردارد و بگوید: {{متن حدیث|يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ وَ الْكَرَمِ وَ النَّعْمَاءِ وَ الْجُودِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ يَا كَرِيمُ}}. به [[مروه]] که رسید، از آن بالا رفته، روبه‌روی کعبه بایستد و همان دعا را که بر فراز صفا خوانده این جا نیز بخواند، و حاجات خود را از [[خداوند]] بخواهد و در دعای خود بگوید: {{متن حدیث|يَا مَنْ دَلَّ عَلَى الْعَفْوِ يَا مَنْ زَيَّنَ الْعَفْوَ يَا مَنْ يُثِيبُ عَلَى الْعَفْوِ يَا مَنْ يُحِبُّ الْعَفْوَ يَا مَنْ يُعْطِي عَلَى الْعَفْوِ يَا مَنْ يَعْفُو عَلَى الْعَفْوِ يَا رَبَّ الْعَفْوِ الْعَفْوَ الْعَفْوَ الْعَفْوَ}} و به درگاه [[خداوند عزوجل]] [[گریه]] و لابه کند، و اگر نتواند گریه کند، حالت گریه به خود بگیرد و بکوشد تا [[اشک]] هر چند به اندازه سرمگسی از چشمانش جاری شود، و در [[دعا]] کوشش کند، و آن‌گاه از [[مروه]] فرود آمده به سوی صفا حرکت کند و در هر مکان، همان را که در شوط اول انجام داده تکرار نماید<ref>من لا یحضره الفقیه، باب سیاق مناسک الحج، الخروج الی الصفا، ج۲، ص۳۱۸.</ref>.
سپس در جایی که در گذشته کوی عطاران بوده و هم اینک با چراغی سبز رنگ مشخص شده است، هروله را قطع کند، و با آرامش وجود و وقار گام بردارد و بگوید: {{متن حدیث|يَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ وَ الْكَرَمِ وَ النَّعْمَاءِ وَ الْجُودِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لَا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ يَا كَرِيمُ}}. به [[مروه]] که رسید، از آن بالا رفته، روبه‌روی کعبه بایستد و همان دعا را که بر فراز صفا خوانده این جا نیز بخواند، و حاجات خود را از [[خداوند]] بخواهد و در دعای خود بگوید: {{متن حدیث|يَا مَنْ دَلَّ عَلَى الْعَفْوِ يَا مَنْ زَيَّنَ الْعَفْوَ يَا مَنْ يُثِيبُ عَلَى الْعَفْوِ يَا مَنْ يُحِبُّ الْعَفْوَ يَا مَنْ يُعْطِي عَلَى الْعَفْوِ يَا مَنْ يَعْفُو عَلَى الْعَفْوِ يَا رَبَّ الْعَفْوِ الْعَفْوَ الْعَفْوَ الْعَفْوَ}} و به درگاه [[خداوند عزوجل]] [[گریه]] و لابه کند، و اگر نتواند گریه کند، حالت گریه به خود بگیرد و بکوشد تا [[اشک]] هر چند به اندازه سرمگسی از چشمانش جاری شود، و در [[دعا]] کوشش کند، و آن‌گاه از [[مروه]] فرود آمده به سوی صفا حرکت کند و در هر مکان، همان را که در شوط اول انجام داده تکرار نماید<ref>من لا یحضره الفقیه، باب سیاق مناسک الحج، الخروج الی الصفا، ج۲، ص۳۱۸.</ref>.


برخی از [[مستحبات]] که بدان اشاره شد را [[اهل سنت]] نیز آورده‌اند، لیکن [[شافعی‌ها]] معتقدند: [[خواندن قرآن]] میان صفا و مروه از [[ادعیه]] [[افضل]] و [[برتر]] است<ref>هدایة السالک، ج۲، ص۸۸۲ (به نقل از حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، مشعر، ۱۳۸۴، ص۲۲۲).</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۵۶۵.</ref>
برخی از [[مستحبات]] که بدان اشاره شد را [[اهل سنت]] نیز آورده‌اند، لکن [[شافعی‌ها]] معتقدند: [[خواندن قرآن]] میان صفا و مروه از [[ادعیه]] [[افضل]] و [[برتر]] است<ref>هدایة السالک، ج۲، ص۸۸۲ (به نقل از حج در اندیشه اسلامی، سید علی قاضی عسکر، مشعر، ۱۳۸۴، ص۲۲۲).</ref>.<ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۵۶۵.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۲۲۷٬۳۹۴

ویرایش