بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۶: | خط ۶: | ||
}} | }} | ||
'''امر''' هم به معنای [[فرمان]] است، هم کلمهای عام برای هرکار و یا سخن یا حادثه یا چیزی گفته میشود و در کاربرد [[قرآنی]] به چهارده وجه و معنی آمده است. عالم امر و | '''امر''' هم به معنای [[فرمان]] است، هم کلمهای عام برای هرکار و یا سخن یا حادثه یا چیزی گفته میشود و در کاربرد [[قرآنی]] به چهارده وجه و معنی آمده است. [[عالم امر]] و [[عالم خلق]] هم اصطلاح دیگری در این کلمه است، یعنی [[عالم ملک]] و [[ملکوت]]، یا عالم [[عقول]] و [[نفوس]].<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۰۱.</ref> | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
=== معنای لغوی === | === معنای لغوی === | ||
امر در لغت به دو صورت بهکار رفته است<ref>المصباح، | امر در لغت به دو صورت بهکار رفته است<ref>المصباح، ص۲۱؛ مفردات، ص۸۸؛ قاموس قرآن، ج ۱، ص۱۰۹ ـ ۱۱۰، «امر».</ref>: | ||
# امری که جمع آن "[[اوامر]]" است. این امر ضد [[نهی]]<ref>لسان العرب، ج ۱، | # امری که جمع آن "[[اوامر]]" است. این امر ضد [[نهی]]<ref>لسان العرب، ج ۱، ص۲۰۳، «امر».</ref> و به معنای [[طلب]] <ref> المصباح، ص۲۱، «امر».</ref> و فرمان بوده و به صورت مصدر و اسم مصدر کاربرد دارد <ref>قاموس قرآن، ج ۱، ص۱۰۹، «امر».</ref>. | ||
# امری که جمع آن "امور" است. این امر همواره اسم مصدر است و برای آن معناهایی مانند [[شأن]]<ref>مفردات، | # امری که جمع آن "امور" است. این امر همواره اسم مصدر است و برای آن معناهایی مانند [[شأن]]<ref>مفردات، ص۸۸.</ref>، حال<ref>المصباح، ص۲۱، «امر».</ref>، حادثه<ref> لسان العرب، ج ۱، ص۲۰۴؛ القاموس المحیط، ج ۱، ص۴۹۳؛ تاج العروس، ج ۶، ص۳۲، «امر».</ref> و شیء<ref>المنجد، ص۱۸، «امر».</ref>ذکر شده است. برخی گفتهاند: بعید نیست معنای اصلی امر معنای نخست بوده و سپس در معنای دوم بهکار رفته باشد<ref>المیزان، ج ۸، ص۱۵۰ ـ ۱۵۱.</ref>. برخی نیز معنای واحد در مادّه "ا ـ م ـ ر" را، طلب و [[تکلیف]] همراه با [[استعلا]] دانستهاند<ref>التحقیق، ج ۱، ص۱۴۴، «امر».</ref>. | ||
=== امر در اصطلاح === | ===[[امر]] در اصطلاح === | ||
امر در اصطلاح [[شیعی]]، تعبیری کنایهآمیز است از [[ولایت]]، عقیدۀ به [[امامت]]، [[شیعه]] بودن، [[مقام]] [[امامان]]، [[پذیرش ولایت]] و [[رهبری]] آنان، [[فرهنگ | امر در اصطلاح [[شیعی]]، تعبیری کنایهآمیز است از [[ولایت]]، عقیدۀ به [[امامت]]، [[شیعه]] بودن، [[مقام]] [[امامان]]، [[پذیرش ولایت]] و [[رهبری]] آنان، [[فرهنگ اهل بیت]]{{عم}}، [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} و [[قیام قائم]]{{ع}} و بیشتر این کاربرد، در روایاتی است که از [[امام صادق]]{{ع}} نقل شده و به خاطر شرایط [[تقیّه]]، از [[شؤون]] مربوط به امامان و [[فرهنگ شیعی]]، با تعبیر امر، یا امر ما یاد میکرد. در [[روایات]] متعددی تأکید بر احیای امر [[ائمه]] به وسیلۀ رفت وآمد و [[نقل حدیث]] و دیدارهای متقابل و [[عزاداری]] و... شده است، مثل: [[کلام]] [[علی]]{{ع}}:" [[شیعیان]] ما در راه [[ولایت]] ما [[اهل]] [[بذل و بخشش]] به یکدیگرند، در راه [[مودّت]] ما با هم [[دوستی]] میکنند و در راه احیای [[فرمان]] ما یکدیگر را دیدار میکنند"<ref>{{متن حدیث| شِيعَتُنَا الْمُتَبَاذِلُونَ فِي وَلَايَتِنَا، الْمُتَحَابُّونَ فِي مَوَدَّتِنَا، الْمُتَزَاوِرُونَ فِي إِحْيَاءِ أَمْرِنَا}}؛ [[وسائل الشیعه]]، ج ۱۱ ص۱۴۷</ref>. | ||
[[امام صادق]] {{ع}} فرمود: هرکس از شما با [[عقیده]] به این امر بمیرد، [[شهید]] است، هرچند در بستر بمیرد. نیز روایاتی است که آن | [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: هرکس از شما با [[عقیده]] به این امر بمیرد، [[شهید]] است، هرچند در بستر بمیرد. نیز روایاتی است که آن حضرت میفرماید:امر ما سرّ پنهان و پوشیده است و دشوار<ref>{{متن حدیث| إِنَّ أَمْرَنَا هَذَا مَسْتُورٌ...}}، {{متن حدیث|إِنَّ أَمْرَنَا صَعْبٌ مُسْتَصْعَبٌ...}}؛ المحجّة البیضاء، ج ۱ ص۶۶</ref> که این امر در اینگونه موارد، [[توحید]] [[ناب]] و [[معارف]] والای [[اهل بیت]]{{عم}} و [[ایمان]] [[خالص]] و [[معرفت]] مخصوص به اهل بیت است. | ||
در مواردی هم اشاره به [[ارتباطات]] پنهانی و تشکیلاتی و امور تقیّهای و تلاش برای [[حاکمیت]] | در مواردی هم اشاره به [[ارتباطات]] پنهانی و تشکیلاتی و امور تقیّهای و تلاش برای [[حاکمیت]] اهل بیت و [[رهبری امام]] [[معصوم]] است که باید به صورت [[راز]] بماند. امام صادق{{ع}} به [[معلی بن خنیس]] میفرماید: "ای معلی! [[امر]] ما را [[کتمان]] کن و آن را فاش نساز، هرکس امر ما را بپوشاند و فاش نکند [[خداوند]] در [[دنیا]] عزیزش میکند... و هرکس امر ما را افشا کند، چون کسی است که ما را [[انکار]] کرده است"<ref>{{متن حدیث| يَا مُعَلَّى اكْتُمْ أَمْرَنَا وَ لَا تُذِعْهُ فَإِنَّهُ مَنْ كَتَمَ أَمْرَنَا وَ لَا يُذِيعُهُ أَعَزَّهُ اللَّهُ فِي الدُّنْيَا... وَ الْمُذِيعُ لِأَمْرِنَا كَالْجَاحِدِ لَهُ}}؛ وسائل الشیعه، ج ۱۱ ص۴۶۵، ح ۲۳</ref>. تأثیر زیانبار افشای اینگونه [[اسرار]]، تا حدّی است که مثل مشارکت در [[قتل]] [[ائمه]] بهشمار آمده، آن هم [[قتل عمد]] نه [[خطا]]. [[حضرت صادق]]{{ع}} فرمود: "هرکس چیزی از امر ما را بر ضد ما پخش کند، همچون کسی است که ما را به عمد کشته است، نه به خطا!"<ref>{{متن حدیث|مَنْ أَذَاعَ عَلَيْنَا شَيْئاً مِنْ أَمْرِنَا، فَهُوَ كَمَنْ قَتَلَنَا عَمْداً، وَ لَمْ يَقْتُلْنَا خَطَأ}}؛ وسائل الشیعه، ج ۱۱ ص۴۹۶، ح ۱۶</ref> و نیز فرمود: "ای معلی! امر ما را کتمان کن و آن را فاش نساز، هرکس امر ما را بپوشاند و فاش نکند خداوند در دنیا عزیزش میکند... و هرکس امر ما را افشا کند، چون کسی است که ما را [[انکار]] کرده است امر ما را فاش و منتشر نکنید و آن را جز با اهلش در میان نگذارید؛ چراکه هرکس امر ما را بر ضد ما فاش کند، [[زحمت]] او بر ما بیش از [[دشمن]] ماست، برگردید و بروید، [[خدا]] رحمتتان کند و [[راز]] ما را فاش نکنید"<ref>{{متن حدیث|لَا تُذِيعُوا أَمْرَنَا وَ لَا تُحَدِّثُوا بِهِ إِلَّا أَهْلَهُ فَإِنَّ الْمُذِيعَ عَلَيْنَا سِرَّنَا أَشَدُّ عَلَيْنَا مَئُونَةً مِنْ عَدُوِّنَا انْصَرِفُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ وَ لَا تُذِيعُوا سِرَّنَا}}؛ [[وسائل الشیعه]]، ج ۱۱ ص۴۶۵، ح ۱۸</ref>. | ||
از مجموع اینگونه [[روایات]] که کم نیست، برمیآید که امر، واژهای کنایهآمیز از امور پنهان و رازآلود [[ائمه]] {{عم}} در مورد [[هدایت امت]] و [[رهبری]] و [[ولایت]] است، که هم باید به اهلش گفت، هم فاش نساخت، هم ظرفیّت مخاطبین را سنجید.<ref>ر. ک: اصول کافی، ج ۲ ابواب: حفظ لسان | از مجموع اینگونه [[روایات]] که کم نیست، برمیآید که امر، واژهای کنایهآمیز از امور پنهان و رازآلود [[ائمه]]{{عم}} در مورد [[هدایت امت]] و [[رهبری]] و [[ولایت]] است، که هم باید به اهلش گفت، هم فاش نساخت، هم ظرفیّت مخاطبین را سنجید.<ref>ر. ک: اصول کافی، ج ۲ ابواب: حفظ لسان ص۱۱۳، تقیه ص۲۱۷، کتمان ص۲۲۱ و اذاعه ص۳۶۹</ref>.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۰۱.</ref> | ||
==روش [[فرمان]]== | ==روش [[فرمان]]== | ||
یکی از شیوههای تدوین و تصویب [[قانون اساسی]] محسوب میشود. به طور کلی شیوههای رایج در تدوین و تصویب قانون اساسی اغلب به صورت روشهای مؤسسان، [[خبرگان]] و همهپرسی بوده است. اما پیش از رواج این شیوههای [[دموکراتیک]] در دولتهای سلطنتی و [[استبدادی]] اغلب از روش فرمان استفاده میشده است و [[پادشاهان]] و [[حاکمان]] دیکتاتور طی فرمانی، مقررات [[حاکم]] بر [[قانونمندی]] [[دولت]] و [[رژیم سیاسی]] را صادر کرده و بدون مشارکت دادن [[مردم]] در این امر سرنوشتساز؛ قانون اساسی ملوکانه را لازم الاجرا میشمردند. | یکی از شیوههای تدوین و تصویب [[قانون اساسی]] محسوب میشود. به طور کلی شیوههای رایج در تدوین و تصویب قانون اساسی اغلب به صورت روشهای مؤسسان، [[خبرگان]] و همهپرسی بوده است. اما پیش از رواج این شیوههای [[دموکراتیک]] در دولتهای سلطنتی و [[استبدادی]] اغلب از روش فرمان استفاده میشده است و [[پادشاهان]] و [[حاکمان]] دیکتاتور طی فرمانی، [[مقررات]] [[حاکم]] بر [[قانونمندی]] [[دولت]] و [[رژیم سیاسی]] را صادر کرده و بدون مشارکت دادن [[مردم]] در این امر سرنوشتساز؛ قانون اساسی ملوکانه را لازم الاجرا میشمردند. | ||
انجام این شیوه در [[تاریخ]] [[سیاسی]] [[انگلستان]] و [[فرامین]] پادشاهان [[مقتدر]] آن [[کشور]] و نیز در مواردی چون فرمان مظفرالدین [[شاه]] در مورد [[مشروطیت]] [[ایران]]، قابل مطالعه و بررسی است. با رواج شیوههای جدید قانونمندی [[دولتها]]، برخی از کشورها از شیوههای تلفیقی مانند مؤسسان و خبرگان و یا خبرگان و همهپرسی در تدوین و تصویب قانون اساسی خود [[سود]] بردند<ref>درآمدی برفقه سیاسی، ص۷۷.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، | انجام این شیوه در [[تاریخ]] [[سیاسی]] [[انگلستان]] و [[فرامین]] پادشاهان [[مقتدر]] آن [[کشور]] و نیز در مواردی چون فرمان مظفرالدین [[شاه]] در مورد [[مشروطیت]] [[ایران]]، قابل مطالعه و بررسی است. با رواج شیوههای جدید قانونمندی [[دولتها]]، برخی از کشورها از شیوههای تلفیقی مانند مؤسسان و خبرگان و یا خبرگان و همهپرسی در تدوین و تصویب قانون اساسی خود [[سود]] بردند<ref>درآمدی برفقه سیاسی، ص۷۷.</ref>.<ref>[[عباس علی عمید زنجانی|عمید زنجانی، عباس علی]]، [[دانشنامه فقه سیاسی ج۲ (کتاب)|دانشنامه فقه سیاسی ج۲]]، ص۱۰۷.</ref> | ||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||