|
|
| خط ۳۶۱: |
خط ۳۶۱: |
| # [[پیامبر]] [[مأمور]] افشای چهره [[منافقان]] جهاد [[گریز]] و اعلام عدم حضور قطعی آنان در امر جهاد: {{متن قرآن|فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَدًا وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا}}<ref>«و اگر خداوند تو را نزد دستهای از آنان باز گرداند و آنها از تو اجازه بیرون آمدن (با تو را) خواستند بگو: هرگز، هیچگاه با من بیرون نخواهید آمد و همراه من با دشمنی جنگ نخواهید کرد؛ نخست بار شما خود کنارهجویی (از جهاد) را پسندیدید بنابراین با واپسماندگان» سوره توبه، آیه ۸۳.</ref>. | | # [[پیامبر]] [[مأمور]] افشای چهره [[منافقان]] جهاد [[گریز]] و اعلام عدم حضور قطعی آنان در امر جهاد: {{متن قرآن|فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَدًا وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا}}<ref>«و اگر خداوند تو را نزد دستهای از آنان باز گرداند و آنها از تو اجازه بیرون آمدن (با تو را) خواستند بگو: هرگز، هیچگاه با من بیرون نخواهید آمد و همراه من با دشمنی جنگ نخواهید کرد؛ نخست بار شما خود کنارهجویی (از جهاد) را پسندیدید بنابراین با واپسماندگان» سوره توبه، آیه ۸۳.</ref>. |
| # گرمی هوا: {{متن قرآن|وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ}}<ref>«بازماندگان (از جهاد در جنگ تبوک)، از خانهنشینی خویش در مخالفت با پیامبر شادمانی کردند و خوش نداشتند که با جان و مالشان در راه خداوند جهاد کنند و گفتند: در این گرما رهسپار نشوید؛ بگو: آتش دوزخ گرمتر است اگر در مییافتند» سوره توبه، آیه ۸۱.</ref> و بیحفاظ بودن خانهها: {{متن قرآن|يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا}}<ref>«و هنگامی که دستهای از ایشان گفتند: ای مردم مدینه! جای ماندن ندارید پس بازگردید و دستهای (دیگر) از آنان از پیامبر اجازه (بازگشت) میخواستند؛ میگفتند خانههای ما بیحفاظ است با آنکه بیحفاظ نبود، آنان جز سر گریز (از جنگ) نداشتند» سوره احزاب، آیه ۱۳.</ref> بهانه [[منافقان]] برای [[تخلف]] از جهاد و دستاویزی برای باز داشتن [[مؤمنان]] از [[جنگ]]<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۴۲۷-۴۳۲.</ref>. | | # گرمی هوا: {{متن قرآن|وَقَالُوا لَا تَنْفِرُوا فِي الْحَرِّ قُلْ نَارُ جَهَنَّمَ أَشَدُّ حَرًّا لَوْ كَانُوا يَفْقَهُونَ}}<ref>«بازماندگان (از جهاد در جنگ تبوک)، از خانهنشینی خویش در مخالفت با پیامبر شادمانی کردند و خوش نداشتند که با جان و مالشان در راه خداوند جهاد کنند و گفتند: در این گرما رهسپار نشوید؛ بگو: آتش دوزخ گرمتر است اگر در مییافتند» سوره توبه، آیه ۸۱.</ref> و بیحفاظ بودن خانهها: {{متن قرآن|يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنَا عَوْرَةٌ وَمَا هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِرَارًا}}<ref>«و هنگامی که دستهای از ایشان گفتند: ای مردم مدینه! جای ماندن ندارید پس بازگردید و دستهای (دیگر) از آنان از پیامبر اجازه (بازگشت) میخواستند؛ میگفتند خانههای ما بیحفاظ است با آنکه بیحفاظ نبود، آنان جز سر گریز (از جنگ) نداشتند» سوره احزاب، آیه ۱۳.</ref> بهانه [[منافقان]] برای [[تخلف]] از جهاد و دستاویزی برای باز داشتن [[مؤمنان]] از [[جنگ]]<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۴۲۷-۴۳۲.</ref>. |
|
| |
| ==[[آیات جهاد]]==
| |
| آیات جهاد و [[قتال]] که بر [[وجوب جهاد]] برای برقراری [[حکومت عدل]] دلالت دارند؛ نظیر:
| |
| ۱. قال تعالی:
| |
| {{متن قرآن|وَمَا لَكُمْ لَا تُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ وَالْوِلْدَانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَخْرِجْنَا مِنْ هَذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُهَا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ نَصِيرًا * الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطَانِ كَانَ ضَعِيفًا}}<ref>«و چرا شما در راه خداوند نبرد نمیکنید و (نیز) در راه (رهایی) مستضعفان از مردان و زنان و کودکانی که میگویند: پروردگارا! ما را از این شهر که مردمش ستمگرند رهایی بخش و از سوی خود برای ما سرپرستی بگذار و از سوی خود برای ما یاوری بگمار * مؤمنان در راه خداوند جنگ میکنند و کافران در راه طاغوت پس با یاران شیطان کارزار کنید که نیرنگ شیطان، سست است» سوره نساء، آیه ۷۵-۷۶.</ref>.
| |
|
| |
| در این دو [[آیه]] چند مطلب به روشنی مورد تأکید قرار گرفته است:
| |
| # [[وجوب]] قتال در راه [[نجات]] مستضعفانی که از [[حکومت ظالمان]] به ستوه آمدهاند و از [[خداوند]] [[پناه]] یافتن خود در سایۀ [[حکومت]] و [[ولایت الهی]] را مسألت میکنند.
| |
| #امر به قتال در این آیه برای پاسخگوئی به خواستۀ [[مظلومان]] است، مظلومانی که از خداوند برقراری [[ولایت]] او را میطلبند.
| |
| #خواستۀ مظلومان از خداوند برقراری [[حکومتی]] است [[الهی]] که از سوی خداوند برای ولایت بر [[مردم]] معیّن و [[منصوب]] شده باشد چنانکه جملۀ: {{متن قرآن|وَاجْعَلْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا}} میرساند.
| |
| #حاکمانی که از سوی خداوند برای ولایت بر مردم تعیین میشوند طبق خواستۀ [[مستضعفان]]، جبهۀ مقابل [[طاغوت]] یعنی [[حاکمان جور]] و [[ظلم]] را تشکیل میدهند.
| |
| # [[جنگ]] با [[ظالمان]] و [[ستمگران]] زیر [[پرچم]] [[حاکمان الهی]] جنگ برای خداست {{متن قرآن|الَّذِينَ آمَنُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ}} و جنگ در جبهۀ مقابل آنان [[جنگ در راه طاغوت]] است، و جنگ زیر [[پرچم طاغوت]] گرویدن به ولایت و [[حاکمیت]] [[شیطان]] است {{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ الطَّاغُوتِ فَقَاتِلُوا أَوْلِيَاءَ الشَّيْطَانِ}}؛ «و آنان که کافرند در راه [[طاغوت]] [[پیکار]] میکنند پس با [[وابستگان]] به شیطان [[نبرد]] و پیکار کنید».
| |
| بنابراین [[جنگ]] و [[جهاد]] با [[ظالمان]] و [[ستمگران]] جهت برقراری [[حکومت الهی]]، [[واجب]] مؤکّد است.
| |
|
| |
| ۲. و قال تعالی:
| |
| {{متن قرآن|وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ}}<ref>«و با آنان نبرد کنید تا آشوبی بر جا نماند و دین، یکجا از آن خداوند باشد» سوره انفال، آیه ۳۹.</ref>.
| |
|
| |
| ۳. و قال تعالی:
| |
| {{متن قرآن|وَقَاتِلُوهُمْ حَتَّى لَا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَيَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ}}<ref>«و با آنان نبرد کنید تا آشوبی برجا نماند و تنها دین خداوند بر جای ماند» سوره بقره، آیه ۱۹۳.</ref>.
| |
| در این دو [[آیه]] بر [[وجوب]] [[قتال]] و جهاد تا برقراری حکومت الهی تأکید شده است؛ زیرا مراد از «[[دین]]» همانگونه که سابقاً به تفصیل توضیح دادیم [[نظام حاکم]] بر [[زندگی]] [[مردم]] است، و لذا برقراری آن به جهاد و قتال با ستمگران [[حاکم]] نیاز دارد، و به همین معنادر [[آیات]] مختلف [[قرآن]] به کار رفته است نظیر:
| |
| {{متن قرآن|كَذَلِكَ كِدْنَا لِيُوسُفَ مَا كَانَ لِيَأْخُذَ أَخَاهُ فِي دِينِ الْمَلِكِ}}<ref>«بدینگونه برای یوسف چارهگری کردیم (زیرا) او برادرش را بر آیین آن پادشاه نمیتوانست بازداشت کند» سوره یوسف، آیه ۷۶.</ref>.
| |
| {{متن قرآن|شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ}}<ref>«از دین، همان را برای شما بیان داشت که نوح را بدان سفارش کرده بود و نیز آنچه را که به تو وحی کردیم» سوره شوری، آیه ۱۳.</ref>.
| |
| {{متن قرآن|أَمْ لَهُمْ شُرَكَاءُ شَرَعُوا لَهُمْ مِنَ الدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنْ بِهِ اللَّهُ}}<ref>«مگر آنان را شریکهایی است که از دین آنچه را که خداوند بدان اذن نداده است برای آنان بیان داشتهاند؟» سوره شوری، آیه ۲۱.</ref>.
| |
|
| |
| قرینۀ دیگری که مراد مذکور از «دین» در دو آیۀ مورد [[استشهاد]] را مورد [[تأیید]] و تأکید قرار میدهد [[سیاق]] دو آیۀ مذکو ر است.
| |
| در ادامۀ آیۀ نخست از [[سورۀ انفال]] چنین میخوانیم:
| |
| {{متن قرآن|فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ بَصِيرٌ * وَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلَاكُمْ نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ}}<ref>«و با آنان [[نبرد]] کنید تا آشوبی بر جا نماند و [[دین]]، یکجا از آن [[خداوند]] باشد پس اگر (از [[کفر]] و [[شرک]]) باز ایستند بیگمان خداوند از آنچه میکنند [[آگاه]] است * و اگر رو بگردانند بدانید که خداوند [[سرور]] شماست؛ [[نیک]] است این [[یار]] و نیک است این [[یاور]]» [[سوره انفال]]، [[آیه]] ۳۹-۴۰.</ref>.
| |
| در این دو آیه [[غایت]] امر به [[قتال]] و [[جهاد]] «انتهاء [[کافران]] -دست برداشتن کافران از کفر و [[توطئه]] -» اعلام گردیده، و در مقابل آن «[[تولّی]] - [[روی گردانی]] -» آنان - یعنی [[اصرار]] آنان بر عدم [[خضوع]] برای [[حاکمیت]] [[دین خدا]]- اعلام شده و نتیجۀ آن مولویّت خداوند {{متن قرآن|اللَّهَ مَوْلَاكُمْ}}؛ «خداوند مولا و [[سرپرست]] شماست» مورد تأکید قرار گرفته است، که به معنای آن است که سرانجام [[حاکمیت خداوند]] برقرار خواهد شد؛ زیرا او {{متن قرآن|نِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ}}؛ «خوب سرپرست و خوب [[یاوری]] است».
| |
| و در آیۀ دوم غایت قتال و جهاد «انتهاء کافران» اعلام شده و نتیجۀ آن: {{متن قرآن|فَلَا عُدْوَانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ}}؛ «پس [[جنگی]] نیست مگر علیه [[ظالمان]]» آمده است که مفهوم آن چنین است که قتال و جهاد تا زمانی که [[ظلم]] ظالمان برقرار است ادامه خواهد داشت.
| |
| بنابراین، مضمونی که در این دو آیه آمده مطابق مضمون همان دو آیۀ [[سورۀ نساء]] است که قتال و جهاد با [[حاکمان ستمگر]] تا [[زمان]] برقراری [[ولایت]] و حاکمیت خداوند [[واجب شرعی]] مؤکّد است.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۳ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام]]، ج۳، ص ۱۴۳</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
