ضرر در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

ضرر در قرآن (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۱

۱۰٬۰۰۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۵ ژوئن ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۲۸۹

ویرایش

@@ خط ۱۰۳: / خط ۱۰۳: @@
 ===[[سحر]]===
 [[یادگیری]] سحر غالباً به ضرر می‌انجامد، چنان‌که [[ساحران]] با [[آموختن]] سحر به [[مردم]]، به دیگران [[زیان]] می‌رساندند:{{متن قرآن|...وَلَـٰكِنَّ ٱلشَّيَـٰطِينَ كَفَرُوا۟ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحْرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَـٰرُوتَ وَمَـٰرُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌۭ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيْنَ ٱلْمَرْءِ وَزَوْجِهِۦ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنفَعُهُمْ...}}<ref>«و (یهودیان) از آنچه شیطان‌ها در فرمانروایی سلیمان (به گوش این و آن) می‌خواندند (که سلیمان جادوگر است)؛ پیروی کردند. و سلیمان کفر نورزید ولی شیطان‌ها کافر شدند که به مردم جادو می‌آموختند و نیز آنچه را بر دو فرشته هاروت و ماروت در (سرزمین) بابل فرو فرستاده شده بود در حالی که این دو به هیچ‌کس آموزشی نمی‌دادند مگر که می‌گفتند: ما تنها (ابزار) آزمونیم پس (با بکارگیری جادو) کافر مشو! اما (مردم) از آن دو چیزی را می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌افکنند- در حالی که جز به اذن خداوند به کسی زیان نمی‌رساندند- چیزی را می‌آموختند که به آنان زیان می‌رسانید و برای آنها سودی نداشت و خوب می‌دانستند که هر کس خریدار آن باشد در جهان واپسین بهره‌ای ندارد و خود را به بد چیزی فروختند، اگر می‌دانستند» سوره بقره، آیه ۱۰۲.</ref>. ساحران عصر سلیمان با [[سوء استفاده]] از [[سحر]] میان [[همسران]] جدایی افکنده و از این راه به آنها [[زیان]] می‌زدند. افزون بر آن، [[یادگیری]] [[سحر]] بی‌آنکه سودی داشته باشد، ضررهایی هم دارد<ref>التحرير و التنوير، ج‌ ۱، ص۶۲۷.</ref>؛ مانند [[ضرر]] [[اخروی]]<ref>مجمع البيان، ج ‌۱، ص۳۴۰-۳۴۱؛ تفسیر قرطبی، ج‌ ۲، ص۵۵.</ref>. ضرر [[دینی]] غیر سودمند برای [[معاد]]<ref>جامع البيان، ج ‌۱، ص۳۶۹-۳۷۰؛ تفسير ابن كثير، ج‌۱، ص۲۴۹.</ref>، به ضرر [[دنیوی]] بدون نفع در [[آخرت]] [[تفسیر]] شده است<ref>تفسیر سمرقندی، ج‌ ۱، ص۸۰.</ref>. بسیاری از [[فقهای شیعه]]<ref>المبسوط، ج ۷، ص۲۶۰؛ السرائر، ج ۳، ص۵۳۳؛ تذکرة الفقهاء، ج ۱۲، ص۱۴۴؛ جواهرالکلام، ج ۲۲، ص۷۵.</ref> و [[سنی]]<ref>الشرح الکبیر، ج ۱۰، ص۱۱۳.</ref> با استناد به [[آیه]] ۱۰۲ [[سوره بقره]] و نیز [[روایات]]<ref>الكافی، ج ۳، ص۷۰۴.</ref> به [[حرمت]] سحر [[فتوا]] داده<ref>روضة الطالبین، ج ۷، ص۱۹۸؛ کفایة الاحکام، ج ۱، ص۴۴۰؛ حاشیة رد المحتار، ج ۴، ص۴۲۶.</ref> و یاد دادن و یادگرفتن سحر<ref>المبسوط، ج ۷، ص۲۶۰؛ السرائر، ج ۳، ص۵۳۳.</ref>، [[اشتغال]] به سحر و گرفتن [[اجرت]] در برابر آن را [[حرام]] دانسته‌اند<ref>النهايه، طوسی، ص۳۶۵ -۳۶۶؛ کفاية الاحکام، ج ۱، ص۴۴۰؛ نیل الاوطار، ج ۷، ص۳۷۰.</ref>؛ ولی برخی با استناد به {{متن قرآن|وَمَا هُم بِضَآرِّينَ}} سحر حرام را در سحر زیانبار منحصر دانسته‌اند<ref>إرشاد الطالب، ج ‌۱، ص۱۶۵.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۶.</ref>
+===[[شیطان]]===
+شیطان عامل [[نجوا]] برای محزون کردن [[مؤمنان]] است. البته او بی‌اذن [[خدا]] نمی‌تواند ضرر برساند و مؤمنان با [[توکل بر خدا]] می‌توانند مانع آسیب رسانی او شوند:{{متن قرآن|إِنَّمَا ٱلنَّجْوَىٰ مِنَ ٱلشَّيْطَـٰنِ لِيَحْزُنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَلَيْسَ بِضَآرِّهِمْ شَيْـًٔا إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ}}<ref>«رازگویی، تنها کار شیطان است تا مؤمنان را اندوهگین کند اما هیچ زیانی به آنان نمی‌رساند مگر به اذن خداوند و مؤمنان باید بر خداوند توکّل کنند» سوره مجادله، آیه ۱۰.</ref>. [[انسان]] نباید شیطان را به جای خدا [[دوست]] خود بپندارد و اگر چنین کند زیانی آشکار کرده است؛ زیرا کار شیطان دادن وعده‌های [[فریبنده]] به انسان است و با پدید آوردن توهم نفع در چیز زیانبار، به آنان آسیب می‌رساند<ref>تفسیر طبرانی، ج ۲، ص۳۰۳؛ تفسیر واحدی، ج ۱، ص۲۹۱.</ref>:{{متن قرآن|...وَمَن يَتَّخِذِ ٱلشَّيْطَـٰنَ وَلِيًّۭا مِّن دُونِ ٱللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًۭا مُّبِينًۭا * يَعِدُهُمْ وَيُمَنِّيهِمْ وَمَا يَعِدُهُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ إِلَّا غُرُورًا}}<ref>«و بی‌گمان آنان را گمراه می‌کنم و به آرزو (های دور و دراز) می‌افکنم و به آنان فرمان می‌دهم آنگاه گوش چارپایان را (به خرافه‌پرستی) می‌شکافند و به آنان فرمان می‌دهم آنگاه آفرینش خداوند را دگرگونه می‌سازند؛ و هر که به جای خداوند، شیطان را به یاوری برگزیند زیانی آشکار کرده است * (شیطان) به آنان وعده می‌دهد و در آرزو (های دور و دراز) می‌افکند و شیطان به ایشان جز به فریب وعده‌ای نمی‌دهد» سوره نسا، آیه ۱۱۹-۱۲۰.</ref>، چنان‌که هنگام [[فریب دادن]] [[آدم]] و [[حوا]] [[راز]] [[نهی]] [[خدا]] از شجره را جلوگیری از [[حیات جاودان]] یا [[فرشته]] شدن آنان دانست و بر خیرخواهانه بودن پیشنهاد وسوسه‌انگیز خود [[سوگند]] یاد کرد <ref>{{متن قرآن|فَوَسْوَسَ لَهُمَا ٱلشَّيْطَـٰنُ لِيُبْدِىَ لَهُمَا مَا وُۥرِىَ عَنْهُمَا مِن سَوْءَٰتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَىٰكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَـٰذِهِ ٱلشَّجَرَةِ إِلَّآ أَن تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ ٱلْخَـٰلِدِينَ * وَقَاسَمَهُمَآ إِنِّى لَكُمَا لَمِنَ ٱلنَّـٰصِحِينَ}}«پس شیطان آن دو را به وسوسه افکند تا از شرمگاه‌هایشان آنچه را بر آن دو پوشیده بود بر آنها آشکار سازد و گفت: پروردگارتان شما را از این درخت باز نداشت مگر بدین رو که مبادا دو فرشته شوید یا از جاودانگان گردید * و برای آن دو سوگند خورد که من از خیرخواهان شمایم» سوره اعراف، آیه ۲۰-۲۱.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۶.</ref>
+===قحطی و [[خشکسالی]]===
+[[برادران یوسف]] پس از ورود به [[مصر]] از بدحالی و آسیب‌دیدگی خود و خانواده‌هایشان نزد یوسف [[شکایت]] کردند:{{متن قرآن|يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهْلَنَا ٱلضُّرُّ}}<ref>سوره یوسف، آیه ۸۸.</ref>. منظور از «ضُرّ» در این آیه، [[گرسنگی]]، نیاز و سختی‌هایی است که [[فرزندان]] [[یعقوب]] بر اثر قحطی و خشکسالی به آن گرفتار شده بودند<ref>مجمع البیان، ج ۵، ص۳۹۹.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۷.</ref>
+===[[کم‌فروشی]]===
+کم‌فروشی از عوامل ضرر به غیر است، از این رو [[قرآن]] به صراحت از آن نهی کرده و فرمان داده است تا [[مردم]] در [[داد و ستد]] پیمانه را پر کرده و با کاستن از آن، به یکدیگر [[زیان]] نرسانند:{{متن قرآن|أَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَلَا تَكُونُوا۟ مِنَ ٱلْمُخْسِرِينَ}}<ref>«پیمانه را تمام بپیمایید و از کم‌فروشان نباشید» سوره شعراء، آیه ۱۸۱.</ref>. {{متن قرآن|ٱلْمُخْسِرِينَ}} در [[آیه]] به زیان رسانندگان [[تفسیر]] شده است<ref>تفسیر اثناعشری، ج۹، ص۴۹۱.</ref>. [[قرآن]] در بسیاری از [[آیات]]، برای تبیین [[کم‌فروشی]] از مشتقات واژگان «خُسْر» و «بَخْس» به معنای [[نقص]] و زیان [[مالی]]<ref>تفسیر ماوردی، ج۶، ص۲۲۶؛ التفسیر الکبیر، ج۲۴، ص۵۲۸؛ اخلاق حمیده، ج۳، ص۵۴۱.</ref> بهره گرفته <ref>{{متن قرآن|وَإِلَىٰ مَدْيَنَ أَخَاهُمْ شُعَيْبًۭا قَالَ يَـٰقَوْمِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُۥ قَدْ جَآءَتْكُم بَيِّنَةٌۭ مِّن رَّبِّكُمْ فَأَوْفُوا۟ ٱلْكَيْلَ وَٱلْمِيزَانَ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تُفْسِدُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَـٰحِهَا ذَٰلِكُمْ خَيْرٌۭ لَّكُمْ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ}}«و به سوی مدین، برادرشان شعیب را فرستادیم، گفت: ای قوم من! خداوند را بپرستید که جز او خدایی ندارید، بی‌گمان برهانی از سوی پروردگارتان برایتان آمده است پس پیمانه و ترازو را تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در این سرزمین پس از سامان یافتن آن تباهی نورزید، این برای شما اگر مؤمن باشید بهتر است» سوره اعراف، آیه ۸۵. {{متن قرآن|وَيَـٰقَوْمِ أَوْفُوا۟ ٱلْمِكْيَالَ وَٱلْمِيزَانَ بِٱلْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا۟ ٱلنَّاسَ أَشْيَآءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}«و ای قوم من! پیمانه و ترازو را با دادگری، تمام بپیمایید و چیزهای مردم را به آنان کم ندهید و در زمین تبهکارانه آشوب نورزید» سوره هود، آیه ۸۵.</ref> [[و]] در آیه ۱ [[سوره مطفّفین]] کم‌فروشان را به ویل ([[چاه]]<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۴۱۰.</ref>، [[عذاب]] شدید<ref>تفسیر طبرانی، ج۶، ص۴۵۸؛ تفسیر ابن وهب، ج۲، ص۴۸۱.</ref> یا جایگاهی در [[جهنم]] با ویژگی‌های خاص)<ref>نک: تفسیر مقاتل، ج ۴، ص۶۲۱.</ref> [[تهدید]]<ref>روض الجنان، ج ۲۰، ص۱۸۰.</ref> کرده است:{{متن قرآن|وَيْلٌۭ لِّلْمُطَفِّفِينَ}}<ref>«وای بر کم‌فروشان!» سوره مُطففین، آیه ۱.</ref>. {{متن قرآن|مُطَفِّفِينَ}} کسانی هستند که هرگاه بخواهند چیزی را از دیگران بخرند، آن را با وزن کامل دریافت می‌کنند؛ اما اگر بخواهند کالایی را بفروشند، از وزن آن می‌کاهند و کمتر از آنچه فروخته‌اند به مشتری می‌دهند:{{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ * وَإِذَا كَالُوهُمْ أَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ}}<ref>«آنان که چون از مردم پیمانه گیرند تمام پیمایند * و چون پیمانه دهند یا وزن کنند کم نهند،» سوره مطففین، آیه ۲-۳.</ref>. [[خسران]] در این [[آیه]] به معنای نقصان و [[زیان]] مادی است که از سوی فروشنده به خریدار می‌رسد<ref>نک: تفسیر ماوردی، ج ۶، ص۲۲۶.</ref>.<ref>[[حسین علی یوسف‌زاده|یوسف‌زاده، حسین علی]]، [[ضرر (مقاله)|مقاله «ضرر»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۷ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۷، ص ۴۰۷.</ref>
 == منابع ==