نظام: تفاوت میان نسخه‌ها

واژه نظام در لغت از ریشه [[نظم]] و به معنای [[نظم]] دادن، آراستن، به رشته کشیدن مروارید، رویه، عادت و روش است<ref>ر.ک: حسن عمید، فرهنگ عمید، ج۲، ص۱۱۶۳.</ref>. در لسان العرب واژه نظام به معنای تألیف، تجمیع و قرین کردن چیزی به چیز دیگر و نخی که با آن لؤلؤ یا هر چیز دیگری به [[نظم]] در می‌آید، آمده است. افزون بر این، کابرد دیگر واژه نظام در معانی هدیه، [[سیره]] و عادت است<ref>ر.ک: محمد بن مکرم بن منظور، لسان العرب، ج۱۲، ص۵۷۹.</ref>. طریحی در مجمع البحرین نیز شبیه همین معنا را ذیل واژه نظام آورده است<ref>{{عربی|النِّظَام بالكسر: الخيط الذي يُنْظَمُ به اللؤلؤ}} (ر.ک: فخر الدین الطریحی، مجمع البحرین، ج۴، ص۳۱۹).</ref>. در معجم الوسیط نیز واژه نظام به همین معنا آمده است<ref>{{عربی| النظام: الخيط الذي ينظم فيه اللؤلؤ و غيره. و الترتيب و الاتساق...}} (ر.ک: إبراهیم مصطفی، أحمد الزیات، حامد عبدالقادر و محمد النجار، المعجم الوسیط، تحقیق مجمع اللغة العربیة، ج۲، ص۹۳۳).</ref>. به هر حال، واژه نظام در لغت به معنای [[نظم]] بخشیدن و مرتب کردن است. اما در اصطلاح، تعاریف مختلفی با رویکردهای متفاوت، از جمله [[جامعه‌شناسی]] برای این واژه آمده است که برخی از آنها با موضوع بحث حاضر ارتباطی ندارد. آن‌چه با مبحث پیش رو ارتباط دارد، تعریف‌های [[سیاسی]] از این واژه است. برخی از نویسندگان، تعریف‌های مختلفی از این واژه جمع‌آوری کرده‌اند: “مجموع عناصر دارای کنش و واکنش”، “مجموعه [[هدف‌ها]] همراه با روابط میان [[هدف‌ها]] و میان [[خواص]] آنها”، “کلی که از اجزای زیادی ترکیب شده” و “هر مجموعه از عناصر که بتواند به نحوی به طور متوازن با یکدیگر عمل کند، می‌تواند به صورت یک [[سیستم]] نگریسته شود؛ کهکشان‌ها، تیم‌های فوتبال، [[قوه مقننه]] و [[احزاب سیاسی]] هرکدام یک [[سیستم]] هستند”. نویسنده پس از بیان تعریف‌های بالا نتیجه می‌گیرد که نظام دسته‌ای از [[هدف‌ها]] یا عناصر موجود در برخی روابط مشخص ساختاری و دارای کنش و واکنش بر پایه روندهای مشخص خاص است<ref>ر.ک: عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص۱۴۹.</ref>. بنابراین تعدد اجزا، وجود رابطه [[منظم]] و منطقی میان آنها، به طوری که همگی با یکدیگر یک کل بزرگ‌تر را تشکیل می‌دهند، از جمله ویژگی‌های نظام است. نظام در اصطلاح تعریف‌های متفاوتی دارد که آنچه در این نوشتار به کار رفته، به معنای [[حکومت]] یا [[رژیم سیاسی]] است. برخی از نویسندگان در این باره گفته‌اند: [[دانش]] واژه‌های “رژیم و [[رژیم]] سیاسی” با دانش واژه‌های “نظام و نظام سیاسی” مترادف است<ref>ر.ک: عبدالحمید ابوالحمد، مبانی علم سیاست، ص۱۹۶.</ref>. در این نوشتار نیز مراد از نظام، همان [[رژیم سیاسی]] است. البته از این نکته نیز نباید [[غافل]] شد که [[نظام‌های سیاسی]] را بر حسب معیارهای گوناگون<ref>برای مطالعه بیشتر درباره طبقه‌بندی نظام‌های سیاسی، ر.ک: حسین بشیریه، آموزش دانش سیاسی: مبانی علم سیاست نظری و تأسیسی، ص۱۰۵. .</ref> و هدف‌های متفاوت<ref>ر.ک: عبدالرحمن عالم، بنیادهای علم سیاست، ص۱۵۱.</ref> می‌توان تقسیم‌بندی کرد. پس طبیعی است که [[نظام سیاسی اسلام]] از این جهت با دیگر [[نظام‌های سیاسی]] متفاوت خواهد بود<ref>[[محمد علی میرعلی|میرعلی، محمد علی]]، [[اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت (کتاب)|اطاعت از حاکم جائر در نظام امامت و خلافت]]، ص ۴۲.</ref>.

# [[نماز]]: [[نماز]] علاوه بر جنبۀ فردی، جنبۀ [[اجتماعی]] هم دارد. هنگام [[نماز]] یکایک [[مسلمانان]] به وسیله [[نماز]] با یک مرکز واحدی در تماس می‌شوند و در آنِ واحد در وقت [[نماز]]، همه [[مسلمانان]] در همه نقاطی که دنیای [[اسلام]] گسترده است، [[دل]] را به یک مرکز واحدی متّصل می‌کنند. اتّصال همۀ [[دل‌ها]] به یک مرکز واحد، یک مسئله [[اجتماعی]]، و یک مسئله نظام ساز است.

# [[زکات]]: [[زکات]] نیز علاوه بر جنبه‌های فردی، یک ترجمان [[اجتماعی]] دارد. [[انسانی]] که در محیط [[اسلامی]] و [[جامعه اسلامی]]، برخوردار از [[مال]] [[دنیوی]] است، خود را طلبکار نمی‌داند، بلکه متعهّد و بدهکار [[جامعه اسلامی]] و مدیون در مقابل [[فقرا]] و ضعفا و در مقابل [[سبیل الله]] می‌داند، بنابراین، [[زکات]] با این نگاه، یک [[حکم]] و شاخص نظام ساز است.

# [[امر به معروف]]: [[امربه معروف و نهی از منکر]] زیربنای همۀ حرکات [[اجتماعی]] [[اسلام]] است که {{عربی|بِها تُقامُ الفَرائِض}} [[امربه معروف]] یعنی همه [[مؤمنان]] در هر نقطه‌ای از عالم که هستند، موظّف‌اند [[جامعه]] را به سمت [[نیکی]]، به سمت معروف، به سمت همه کارهای [[نیکو]] حرکت دهند. برخی از مصادیق مهم و نظام [[امر به معروف]] عبارت است از ایجاد [[نظام اسلامی]] و [[حفظ]] آن، اعتلای [[فرهنگ]] و سلامت محیط اخلاقی، سلامت محیط خانوادگی، تکثیر نسل و [[تربیت]] [[نسل جوان]] آماده برای اعتلای [[کشور]]، رونق دادن به [[اقتصاد]] و تولید، همگانی کردن [[اخلاق اسلامی]]، [[گسترش علم]] و فنّاوری، استقرار [[عدالت قضائی]] و [[عدالت اقتصادی]] و.... ناگفته پیداست که همه این امور در گفتمان نظام‌سازی قابل تحلیل است.

# [[نهی از منکر]]: [[نهی از منکر]] دور داشتن همگان از بدی‌ها، پستی‌ها است و مهمترین مصادیق آن ابتذال، کمک به دشمنان اسلام، تضعیف نظام اسلامی، تضعیف فرهنگ اسلامی، تضعیف اقتصاد جامعه و تضعیف علم و فنّاوری است که باید از آن [[نهی]] کرد<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۷۰.</ref>.