نصب الهی پیامبر خاتم در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

== [[روایات]] وارده در منابع حدیثی شیعه ==

=== دستۀ اول ===

روایاتی که با مضمون تفویض امر [[دین]] به [[رسول الله]]{{صل}} برای [[سیاست]] [[مردم]] آمده است؛ نظیر:

۱. [[روایت]] [[عیاشی]] در [[تفسیر]] از [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ أَدَّبَ نَبِيَّهُ عَلَى مَحَبَّتِهِ فَقَالَ: {{متن قرآن|إِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و به راستی تو را خویی است سترگ» سوره قلم، آیه ۴.</ref> قَالَ: ثُمَّ فَوَّضَ إِلَيْهِ الْأَمْرَ فَقَالَ: {{متن قرآن|مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا}}<ref>«آنچه پیامبر به شما می‌دهد بگیرید و از آنچه شما را از آن باز می‌دارد دست بکشید» سوره حشر، آیه ۷.</ref> وَ قَالَ: {{متن قرآن|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}<ref>«هر که از پیامبر فرمانبرداری کند بی‌گمان از خداوند فرمان برده است» سوره نساء، آیه ۸۰.</ref> وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} فَوَّضَ إِلَى عَلِيٍّ{{ع}} وَ ائْتَمَنَهُ...}}<ref>بحارالانوار، ج۲۳، ص۲۹۵.</ref>؛ همانا [[خداوند]] [[پیامبر]] خود را بر [[محبت]] خویش [[ادب]] فرمود و گفت: «همانا تو را [[خلق و خوی]] عظیم است»، گفت: سپس خداوند [[فرمان]] را به رسول خدا [[تفویض]] کرد و فرمود: «به آنچه [[رسول]] به شما فرمان داد عمل کنید و از آنچه شما را از آن باز داشت بپرهیزید» و نیز فرمود: «آن کس که از رسول خدا{{صل}} فرمان بَرَد، از [[خدا]] فرمان برده است» و همانا رسول خدا{{صل}} فرمان را به علی و [[امامان]] از [[فرزندان]] او واگذار نمود... .

۲. صحیحۀ [[فضیل بن یسار]]: گفت: از امام صادق{{ع}} شنیدم به برخی از [[اصحاب]] [[قیس ماصر]] چنین می‌فرماید: همانا [[خداوند عزوجل]] پیامبرش را به بهترین شیوه مؤدب ساخت پس آنگاه که ادب او را کامل کرد فرمود: «همانا تو را خلق و خوی عظیم است» سپس امر [[دین]] و [[امت]] را به او واگذار کرد تا بندگانش را [[سیاست]] (اداره) کند پس فرمود: «به آنچه [[رسول]] به شما [[فرمان]] داد عمل کنید و از آنچه شما را از آن باز داشت بپرهیزید» و همانا [[رسول خدا]]{{صل}} از سوی [[خداوند]] مورد پشتیبانی بود و [[توفیق]] همراه او بود و به وسیلۀ [[روح القدس]] [[تأیید]] می‌شد، نمی‌لغزید، و در آنچه [[مردم]] را به آن [[سیاست]] (اداره) می‌فرمود [[خطا]] نمی‌کرد...<ref>{{متن حدیث|قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ لِبَعْضِ أَصْحَابِ قَيْسٍ الْمَاصِرِ: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَدَّبَ نَبِيَّهُ فَأَحْسَنَ أَدَبَهُ، فَلَمَّا أَكْمَلَ لَهُ الْأَدَبَ قَالَ: {{متن قرآن|إِنَّكَ لَعَلَى خُلُقٍ عَظِيمٍ}} ثُمَّ فَوَّضَ إِلَيْهِ أَمْرَ الدِّينِ وَ الْأُمَّةِ لِيَسُوسَ عِبَادَهُ، فَقَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: {{متن قرآن|مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا}} وَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} كَانَ مُسَدَّداً مُوَفَّقاً مُؤَيَّداً بِرُوحِ الْقُدُسِ لَا يَزِلُّ وَ لَا يُخْطِئُ فِي شَيْ‏ءٍ مِمَّا يَسُوسُ بِهِ الْخَلْقَ...}}؛ کافی، ج۱، ص۲۶۶.</ref>.

۳. [[روایت]] [[زید شحام]] قال: در این روایت پس از [[تفسیر آیه]] در {{متن قرآن|هَذَا عَطَاؤُنَا}} به [[ملک عظیم]]، همین عطا را در [[حق]] [[رسول اکرم]]{{صل}} از سوی خداوند جاری دانسته است، بلکه عطای [[الهی]] به رسول اکرم را در زمینۀ حاکمیت و فرمانروایی بر‌تر از آنچه خداوند به سلیمان داده بر شمرده است و نکته‌اش - به حسب ظاهر - این است که فرمانروایی رسول خدا{{صل}} بر خود سلیمان و سایر [[انبیا]] نیز جاری است<ref>{{متن حدیث|سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} فِي قَوْلِهِ تَعَالَى: {{متن قرآن|هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ}} قَالَ: أَعْطَى سُلَيْمَانَ مُلْكاً عَظِيماً ثُمَّ جَرَتْ هَذِهِ الْآيَةُ فِي رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فَكَانَ لَهُ أَنْ يُعْطِيَ مَا شَاءَ مَنْ شَاءَ، وَ يَمْنَعَ مَنْ شَاءَ، وَ أَعْطَاهُ اللَّهُ أَفْضَلَ مِمَّا أَعْطَى سُلَيْمَانَ لِقَوْلِهِ {{متن قرآن|مَا آتَاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَمَا نَهَاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا}}}}؛ کافی، ج۱، ص۲۶۸.</ref>.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۳۸ ـ ۲۴۰.</ref>

=== دستۀ دوم ===

روایاتی که با مضمون اخذ [[پیمان]] از همۀ [[خلق]] بر [[ولایت]] و [[اطاعت رسول]] و [[امامان]] بعد از او آمده است: [[شیخ مفید]] [[روایت]] می‌کند به سندش از ابی‌الهیثم‌التیهان: {{متن حدیث|قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ خَلَقَ الْأَرْوَاحَ قَبْلَ الْأَجْسَادِ بِأَلْفَيْ عَامٍ وَ عَلَّقَهَا بِالْعَرْشِ وَ أَمَرَهَا بِالتَّسْلِيمِ عَلَيَّ وَ الطَّاعَةِ لِي وَ كَانَ أَوَّلُ مَنْ سَلَّمَ عَلَيَّ وَ أَطَاعَنِي مِنَ الرِّجَالِ رُوحَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}}}<ref>امالی مفید، مجلس ۱۳، ح۶؛ ترتیب الامالی، ج۴، ص۵۱۰.</ref>؛ [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: همانا [[خداوند عزوجل]] [[ارواح]] را پیش از اجساد به دو هزار سال آفرید و آنها را آویختۀ [[عرش]] فرمود و آنها را به [[تسلیم]] بر من و [[اطاعت]] از [[فرمان]] من دستور داد، و نخستین کسی از مردان که به من تسلیم نمود و فرمان مرا اطاعت کرد [[روح]] [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} بود.

[[کلینی]] روایت می‌کند به سندش از داوود رقّی ـ در ضمن [[حدیثی]] ـ عن ابی عبدالله{{ع}}:فرمود: پس آنگاه که [[خداوند]] خواست که [[آفریدگان]] را بیافریند آنان را در پیشگاه خود عرضه داشت و به آنان فرمود: [[پروردگار]] شما کیست؟ پس نخستین کسی که سخن گفت، رسول خدا{{صل}} و [[امیرالمؤمنین]] و امامان بودند گفتند: تو پروردگار مایی پس علم و دین را بر آنان بار کرد سپس به [[فرشتگان]] فرمود: اینانند که بار علم و دین مرا برداشته‌اند و [[امانتداران]] من در میان آفریدگانم هستند، و اینانند مسؤولان، سپس به [[فرزندان آدم]] فرمود: برای خداوند [[اقرار]] به پروردگاری کنید، و برای اینان اقرار به ولایت و اطاعت نمایید، پس گفتند: آری پروردگارا اقرار کردیم، پس خداوند به فرشتگان فرمود: [[گواه]] باشید پس فرشتگان گفتند: گواه هستیم<ref>{{متن حدیث|فَلَمَّا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَخْلُقَ الْخَلْقَ نَثَرَهُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَقَالَ لَهُمْ: مَنْ رَبُّكُمْ؟ فَأَوَّلُ مَنْ نَطَقَ: رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} وَ الْأَئِمَّةُ{{عم}}، فَقَالُوا: أَنْتَ رَبُّنَا، فَحَمَّلَهُمُ الْعِلْمَ وَ الدِّينَ ثُمَّ قَالَ لِلْمَلَائِكَةِ: هَؤُلَاءِ حَمَلَةُ دِينِي وَ عِلْمِي وَ أُمَنَائِي فِي خَلْقِي وَ هُمُ الْمَسْئُولُونَ، ثُمَّ قَالَ لِبَنِي آدَمَ: أَقِرُّوا لِلَّهِ بِالرُّبُوبِيَّةِ، وَ لِهَؤُلَاءِ النَّفَرِ بِالْوَلَايَةِ وَ الطَّاعَةِ، فَقَالُوا: نَعَمْ رَبَّنَا أَقْرَرْنَا فَقَالَ اللَّهُ لِلْمَلَائِكَةِ اشْهَدُوا، فَقَالَتِ الْمَلَائِكَةُ شَهِدْنَا...}}؛ کافی، ج۱، ص۱۳۳.</ref>.

 

=== دستۀ سوم ===

 

[[کلینی]] به سند صحیح روایت می‌‌کند: {{متن حدیث|عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} فِي قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُولُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِي كِتَابِ اللَّهِ}}<ref>«پیامبر بر مؤمنان از خودشان سزاوارتر است و همسران او، مادران ایشانند و خویشاوندان نسبت به یکدیگر در کتاب خداوند از مؤمنان و مهاجران (به ارث) سزاوارترند» سوره احزاب، آیه ۶.</ref> فِيمَنْ نَزَلَتْ؟ فَقَالَ: نَزَلَتْ فِي الْإِمْرَةِ إِنَّ هَذِهِ الْآيَةَ جَرَتْ فِي وُلْدِ الْحُسَيْنِ{{ع}} مِنْ بَعْدِهِ فَنَحْنُ أَوْلَى بِالْأَمْرِ وَ بِرَسُولِ اللَّهِ{{صل}} مِنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ...}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۸۸.</ref>؛ از [[امام باقر]]{{ع}} دربارۀ فرمودۀ [[خدای عزوجل]] «پیامبر از مؤمنان به خودشان اولی است و همسرانش مادران آنهایند و [[خویشان]] به یکدیگر از دیگران در [[کتاب خدا]] اولی می‌باشند» پرسیدند که دربارۀ چه کسانی نازل شده است؟ پس فرمود: دربارۀ فرمانروایی نازل شده و همانا این [[آیه]] پس از حسین{{ع}} دربارۀ [[فرزندان حسین]] جاری است، پس ما اولای به فرمانروایی و به [[رسول خدا]] هستیم از سایر [[مؤمنین]] و [[مهاجرین]] و [[انصار]]... .

 

در این [[روایت]]، اولویت در آیه {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ}} به‌معنای فرمانروایی یا «إمرة» [[تفسیر]] شده که تأکیدی بر دلالت آیه بر [[نصب]] رسول خدا به منصب فرمانروایی و [[حاکمیت]] و [[مُلک]] از سوی [[خداوند]] است.

 

 

۱. [[احمد بن حنبل]] در مسند به سندش از [[براء بن عازب]] روایت می‌کند: گفت: با رسول خدا{{صل}} بودیم در [[سفر]] پس در مکان [[غدیر خم]] فرود آمدیم ندا دادند که [[نماز]] به جماعت است و زیر دو درخت را برای رسول خدا{{صل}} تمیز و آماده کردند پس حضرت نماز ظهر را خواند، و دست علی{{ع}} را گرفت و گفت: آیا نمی‌دانید که من به شما اولی از شما هستم؟ گفتند: بلی می‌دانیم، فرمود: آیا نمی‌دانید که من بر هر مؤمنی به خودش اولی هستم؟ گفتند: بلی می‌دانیم، راوی گفت: پس رسول خدا{{صل}} دست علی{{ع}} را گرفت و گفت: آن کس که من صاحب اختیار او و مولای اویم علی صاحب اختیار و مولای اوست، پروردگارا همراهی کن با آن کس که با علی همراهی کند و دشمن باش با آن کس که با علی [[دشمنی]] کند، راوی گفت: پس عمر، علی را پس از آن دید و به او گفت: گوارا باد بر تو ای فرزند [[ابی‌طالب]] شبانه‌روز مولا و صاحب اختیار هر [[مؤمن]] و مؤمنه‌ای گشتی<ref>{{متن حدیث|قَالَ: كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} فِي سَفَرٍ، فَنَزَلْنَا بِغَدِيرِ خُمٍّ، فَنُودِيَ فِينَا: الصَّلَاةُ جَامِعَةٌ، وَ كُسِحَ لِرَسُولِ اللَّهِ{{صل}} تَحْتَ شَجَرَتَيْنِ، فَصَلَّى الظُّهْرَ، وَ أَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ، فَقَالَ: أَ لَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؟ قَالُوا: بَلَى، قَالَ: أَ لَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنِّي أَوْلَى بِكُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ نَفْسِهِ؟ قَالُوا: بَلَى، قَالَ: فَأَخَذَ بِيَدِ عَلِيٍّ، فَقَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ، فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ، وَ عَادِ مَنْ عَادَاهُ، قَالَ: فَلَقِيَهُ عُمَرُ بَعْدَ ذَلِكَ، فَقَالَ: لَهُ هَنِيئًا يَا ابْنَ أَبِي طَالِبٍ، أَصْبَحْتَ وَ أَمْسَيْتَ مَوْلَى كُلِّ مُؤْمِنٍ، وَ مُؤْمِنَةٍ}}؛ مسند احمد، ج۴، ص۳۴۵، ح۱۸۵۰۸.</ref>.

 

۲. [[حاکم نیشابوری]] به سندش از [[سعد بن مالک]] - در ضمن [[حدیثی]] - [[روایت]] می‌کند: {{متن حدیث|لَقَدْ قَالَ لَهُ رَسُولُ اللهِ{{صل}} أَيْ لِعَلِيٍّ{{ع}}] يَوْمَ غَدِيرٍ خُمٍّ بَعْدَ حَمْدِ اللهِ و الثَّنَاءِ عَلَيْهِ: هَلْ تَعْلَمُونَ أَنِّي أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؟ قُلْنَا: نَعَمْ: قَالَ: اللَّهُمَّ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ، فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ، اللَّهُمَّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ، و عَادِ مَنْ عَادَاهُ...}}<ref>المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۱۶.</ref>؛ همانا [[رسول خدا]]{{صل}} به علی{{ع}} فرمود در [[روز غدیر خم]] پس از [[حمد]] و ثنای [[خداوند]] آیا می‌دانید که من به [[مؤمنان]] از خودشان اولی هستم؟ گفتیم: آری، فرمود: پروردگارا آن کس که من مولا و صاحب اختیار اویم علی مولا و صاحب اختیار اوست، [[همراهی]] کن با آنکه با علی همراه باشد و [[دشمنی]] کن با آن کس که با علی دشمنی کند.

۳. نیز حاکم نیشابوری روایت می‌کند از بریده - در ضمن حدیثی - قال [[رسول الله]]{{صل}}: {{متن حدیث|يَا بُرَيْدَةُ، أ لَسْتُ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ؟ قُلْتُ: بَلَى يَا رَسُولَ اللهِ، فَقَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ}}؛ هان ای بریده: آیا من به مؤمنان از خودشان به خودشان اولی نیستم؟ گفتم: بلی یا رسول الله پس فرمود: آن را که من مولا و صاحب اختیار اویم علی مولا و صاحب اختیار اوست.

[[حاکم]] در ذیل این [[حدیث]] می‌گوید: {{عربی|هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ مُسْلِمٍ و لَمْ يُخَرِّجَاهُ}}<ref>المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۱۰.</ref>؛ این [[حدیث صحیح]] است بر شرط مسلم؛ لکن [[بخاری]] و مسلم آن را نقل نکردند.

در این [[روایت]] [[رسول اکرم]]{{صل}} با اشاره به [[آیه]] {{متن قرآن|النَّبِيُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ}} که از [[نصب]] رسول اکرم{{صل}} برای [[فرمانروایی]] و [[حاکمیت]] از سوی [[خداوند]] حکایت می‌کند، از [[مردم]] به پذیرش این حاکمیت [[اقرار]] می‌گیرد، سپس امیرالمؤمنین علی{{ع}} را برای حاکمیت و فرمانروایی نصب کرده و آن را اعلام می‌دارد. به‌نحوی که سایر [[اصحاب]] از جمله عمر - بنا بر روایت فوق از [[مسند احمد]] - این نصب را به [[حضرت امیر]]{{ع}} تبریک گفته‌اند. بنابراین در این دسته از [[روایات]] ضمن تأکید بر نصب [[رسول الله]]{{صل}} به مقام فرمانروایی از سوی خداوند به [[اعمال]] این فرمانروایی توسط [[رسول خدا]]{{صل}} در نصب امیرالمؤمنین علی{{ع}} به مقام فرمانروایی بعد از رسول خدا{{صل}} اشاره شده است<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۴۲ ـ ۲۴۶.</ref>.

روایاتی که با مضمون [[فرمان خداوند]] به [[وجوب]] [[طاعت]] [[رسول]] و وجوب [[اتّباع]] امر او آمده است: [[صدوق]] در [[امالی]] به سند خویش از [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} روایت می‌کند: {{متن حدیث|قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْكُمْ طَاعَتِي وَ نَهَاكُمْ عَنْ مَعْصِيَتِي وَ أَوْجَبَ عَلَيْكُمُ اتِّبَاعَ أَمْرِي، وَ فَرَضَ عَلَيْكُمْ مِنْ طَاعَةِ عَلِيٍّ بَعْدِي مَا فَرَضَهُ مِنْ طَاعَتِي وَ نَهَاكُمْ مِنْ مَعْصِيَتِهِ عَمَّا نَهَاكُمْ عَنْهُ مِنْ مَعْصِيَتِي}} - تا آنجا که فرمود: - {{متن حدیث|وَ هُوَ مَوْلَى مَنْ أَنَا مَوْلَاهُ وَ أَنَا مَوْلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَةٍ وَ أَنَا وَ إِيَّاهُ أَبَوَا هَذِهِ الْأُمَّةِ}}<ref>امالی صدوق، مجلس ۴، ح۶؛ ترتیب الامالی، ج۴، ص۴۷۴.</ref>؛ رسول خدا{{صل}} فرمود: همانا خداوند [[اطاعت]] مرا بر شما [[واجب]] نموده و از [[معصیت]] من شما را [[نهی]] کرده است و بر شما واجب کرده که از [[فرمان]] من [[پیروی]] کنید، و بر شما فرض و واجب کرده که پس از من از علی اطاعت کنید پس از آنکه اطاعتم را بر شما فرض و واجب کرد و شما را از معصیتم نهی فرمود... و او مولا و صاحب اختیار هر کسی است که من مولا و صاحب اختیار او هستم، و من صاحب اختیار او هستم، و من صاحب اختیار و مولای هر [[مسلمان]] مرد و [[زن]] هستم، و من و علی دو پدر این [[امت]] هستیم.

 

 

کلینی به سندش از [[امام جواد]]{{ع}} روایت می‌کند که خطاب به [[محمد بن سنان]] فرمود: هان ای محمد همانا [[خدای تبارک و تعالی]] همواره در واحدیت خویش یکتا بوده سپس محمد و علی و [[فاطمه]] را آفرید و هزار دورۀ زمانی را سپری کردند، سپس سایر اشیاء را آفرید و آنان را بر این [[آفرینش]] [[گواه]] قرار داد و [[حکم]] [[اطاعت]] آنان را بر این [[آفریدگان]] جاری ساخت و امور آنها را به آنان [[تفویض]] نمود، پس [[حلال و حرام]] را به ارادۀ آنان سپرد، و آنان [[اراده]] نمی‌کنند مگر آنچه را [[خداوند]] اراده کند<ref>{{متن حدیث|يَا مُحَمَّدُ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَمْ يَزَلْ مُتَفَرِّداً بِوَحْدَانِيَّتِهِ، ثُمَّ خَلَقَ مُحَمَّداً وَ عَلِيّاً وَ فَاطِمَةَ، فَمَكَثُوا أَلْفَ دَهْرٍ، ثُمَّ خَلَقَ جَمِيعَ الْأَشْيَاءِ فَأَشْهَدَهُمْ خَلْقَهَا، وَ أَجْرَى طَاعَتَهُمْ عَلَيْهَا، وَ فَوَّضَ أُمُورَهَا إِلَيْهِمْ، فَهُمْ يُحِلُّونَ مَا يَشَاءُونَ وَ يُحَرِّمُونَ مَا يَشَاءُونَ، وَ لَنْ يَشَاءُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى...}}؛ کافی، ج۱، ص۴۴۱.</ref>.

۱. آفرینش محمد و علی و فاطمه{{عم}} پیش از آفرینش سایر اشیاء. با توجه به سایر روایاتی که در منابع شیعه و [[سنی]] آمده است، مراد از آفرینش پیشین این سه تن، آفرینش [[نور]] آنهاست این مطلب در [[روایات]] فراوانی مورد تأکید قرار گرفته است.

 

 

 

زیرا [[اقرار]] بر [[ربوبیت خداوند]] به معنای اقرار به [[وجوب اطاعت]] اوست، و اقرار به [[وجوب]] [[اطاعت خداوند]] اقرار به وجوب اطاعت از کسانی است که [[فرمان]] او را به [[مردم]] می‌‌رسانند، و خلفای او در [[فرمانروایی]] بر جامعۀ بشرند؛ یعنی محمد و آل محمد{{صل}}.

[[مقام]] وجوب اطاعت امر صدیقۀ کبری از [[روایات]] فراوانی استفاده می‌شود. مخصوصاً روایاتی که بین [[شیعه]] و [[سنی]] مسلّم و [[متواتر]] و متفقٌ‌علیه است که [[رسول خدا]] خطاب به صدیقۀ کبری [[فاطمه زهرا]]{{س}} فرمود: {{متن حدیث|يَا فَاطِمَةُ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَغْضَبُ لِغَضَبِكِ وَ يَرْضَى لِرِضَاكِ}}؛ [[حاکم نیشابوری]] پس از نقل این [[حدیث]] می‌گوید: {{عربی|هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ عَلَى شَرْطِ مُسْلِمٍ و لَمْ يُخَرِّجَاهُ}}<ref>المستدرک علی الصحیحین، ح۴۷۳۰.</ref>.

این حدیث صحیح است بر شرط مسلم؛ لکن [[بخاری]] و مسلم آن را نقل نکردند. اینکه رضای [[فاطمه]]{{س}}، [[رضای خدا]] و خشم فاطمه{{س}} [[خشم]] خداست کاشفیت مطلق [[امر و نهی]] صدیقۀ کبری از امر و نهی [[خدا]] را می‌رساند؛ بنابراین وجوب اطاعت [[حضرت فاطمه]]{{س}} در روایات مورد بحث اجمالاً مورد [[تأیید]] روایات متواتره است بلکه در تأیید آن، [[آیۀ تطهیر]] کافی است.

۳. [[تفویض]] امور [[خلق]] به محمد و آل محمد{{صل}}. این مطلب همان [[مقام ولایت]] و فرمانروایی است، فرمانروایی مطلق بر خلق به معنای تفویض امور خلق به آنهاست، البته تفویض به سبب آن است که در همین [[روایت]] به آن اشاره شده است که: {{متن حدیث|وَ لَنْ يَشَاؤُوا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ تَبَارَكَ و تَعَالى}}؛ «و آنان [[اراده]] نمی‌کنند مگر آنچه را [[خداوند]] اراده کند»<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۴۶ ـ ۲۵۰.</ref>.

=== دستۀ پنجم ===

روایات وارده به این مضمون که [[ولایت رسول خدا]]{{صل}} [[ولایت خدا]] و اینکه این [[ولایت]] به معنای فرمانروایی است: [[صدوق]] در [[امالی]] به سندش از [[جابر بن عبدالله انصاری]] روایت می‌کند: گفت: [[پیامبر]] بر ما خطبه‌ای ایراد فرمود و در آن [[خطبه]] فرمود: آن کس که به من [[ایمان]] آورده و مرا تصدیق کرده است باید از علی پس از من [[پیروی]] کند و [[ولایت]] او را بپذیرد؛ زیرا ولایت او ولایت من است و ولایت من [[ولایت خداوند]] است، امری که [[خداوند]] به من سفارش کرده و به من دستور داده که آن را به شما [[تبلیغ]] و اعلام کنم، هان آیا تبلیغ کردم؟ گفتند: [[گواهی]] می‌دهیم که تبلیغ کردی، [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: همانا شما می‌گویید گواهی می‌دهیم که تبلیغ کردی، و در میان شما کسانی هستند که در [[حق]] او با او [[نزاع]] می‌کنند، و [[مردم]] را بر روی دوش او سوار می‌کنند، گفتند: یا [[رسول الله]]، نام آنها را برای ما بازگو کن، فرمود: به من دستور داده شده که از آنان [[اعراض]] کنم، و کافی است برای هریک از شما که درون خود را بنگرد که دربارۀ علی چه احساسی دارد<ref>{{متن حدیث|قَالَ: خَطَبَنَا النَّبِيُّ{{صل}} فَقَالَ فِي خُطْبَتِهِ: مَنْ آمَنَ بِي وَ صَدَّقَنِي فَلْيَتَوَلَّ عَلِيّاً مِنْ بَعْدِي، فَإِنَّ وَلَايَتَهُ وَلَايَتِي، وَ وَلَايَتِي وَلَايَةُ اللَّهِ، أَمَرَ عَهْدَهُ إِلَيَّ رَبِّي وَ أَمَرَنِي أَنْ أُبَلِّغَكُمُوهُ، أَلَا هَلْ بَلَّغْتُ؟ فَقَالُوا: نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ. قَالَ{{صل}}: أَمَا إِنَّكُمْ تَقُولُونَ: نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ، وَ إِنَّ مِنْكُمْ لَمْنْ يُنَازِعُهُ حَقَّهُ، وَ يَحْمِلُ النَّاسَ عَلَى كَتِفِهِ. قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ، سَمِّهِمْ لَنَا. قَالَ{{صل}}: أُمِرْتُ بِالْإِعْرَاضِ عَنْهُمْ، وَ كَفَى بِالْمَرْءِ مِنْكُمْ مَا يَجِدُ لِعَلِيٍّ فِي نَفْسِهِ}}؛ امالی، مجلس ۱۴، ح۹۱؛ ترتیب الامالی، ج۴، ص۲۷۹.</ref>.

 

=== دستۀ ششم ===

روایاتی است که با مضمون: [[امامت]] و [[رهبری]] [[جامعۀ مسلمین]] و مدیریت سیاسی آمده است و اینکه این امامت از سوی خداست و [[مقام]] [[انبیا]] و [[رسول اکرم]]{{عم}} است و پس از آنان مقام اوصیای آنان است.

 

[[صدوق]] به سند متصل از [[حضرت رضا]]{{ع}} - در ضمن [[روایت]] مفصلی دربارۀ [[صفات امام]] و [[رهبر سیاسی]] منصوب از سوی [[خدا]]- روایت می‌کند: همانا امامت جایگاه انبیا و [[میراث]] اوصیاست، همانا امامت [[خلافت خداوند]] عزوجل و [[خلافت رسول الله]] و [[مقام امیرالمؤمنین]] و میراث حسن و حسین{{عم}} است همانا امامت [[زمام دین]] و [[نظام مسلمین]] و صلاح [[دنیا]] و [[عزّت]] [[مؤمنان]] است، همانا امامت بنیاد اوج پیمای [[اسلام]] و شاخۀ بلند بالای اوست، به وسیلۀ [[امام]] [[نماز]] و [[زکات]] و [[روزه]] و [[حج]] و [[جهاد]] کامل می‌‌شود و به وسیلۀ او [[اموال عمومی]] و انفاقات نگهداری و سامان‌دهی می‌شوند، و به وسیلۀ امام حدود و [[احکام الهی]] [[اجرا]] می‌شوند و از مرزها و حدود [[بلاد اسلام]] پاسداری می‌شود<ref>{{متن حدیث|إِنَّ الْإِمَامَةَ هِيَ مَنْزِلَةُ الْأَنْبِيَاءِ وَ إِرْثُ الْأَوْصِيَاءِ، إِنَّ الْإِمَامَةَ خِلَافَةُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ خِلَافَةُ الرَّسُولِ وَ مَقَامُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ وَ مِيرَاثُ الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ، إِنَّ الْإِمَامَةَ زِمَامُ الدِّينِ وَ نِظَامُ الْمُسْلِمِينَ وَ صَلَاحُ الدُّنْيَا وَ عِزُّ الْمُؤْمِنِينَ، إِنَّ الْإِمَامَةَ أُسُّ الْإِسْلَامِ النَّامِي وَ فَرْعُهُ السَّامِي، بِالْإِمَامِ تَمَامُ الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الصِّيَامِ وَ الْحَجِّ وَ الْجِهَادِ، وَ تَوْفِيرُ الْفَيْ‏ءِ وَ الصَّدَقَاتِ وَ إِمْضَاءُ الْحُدُودِ وَ الْأَحْكَامِ وَ مَنْعُ الثُّغُورِ وَ الْأَطْرَافِ}}</ref>.

 

 

 

دلالت روایت بر [[الهی بودن منصب امامت]] روشن است و نیز صراحت دارد در اینکه [[مقام امامت]] به معنای [[رهبری]] و فرمانروایی سیاسی [[جامعه]] است، و اینکه پس از [[رسول]]{{صل}}، اوصیای او که از سوی خدا معیّن شده‌اند [[رهبران سیاسی]] اُمّت و [[جانشینان]] رسول{{صل}} در [[حکومت]] و فرمانروایی‌اند<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۵۲ ـ ۲۵۳.</ref>.

مضمون روایاتی که در [[تفسیر]] آیۀ {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}<ref>«از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> وارد شده است؛ نظیر: روایتی که [[طبرسی]] در [[اعلام الوری]] و ابن شهرآشوب در [[مناقب]] [[روایت]] کرده‌اند از [[جابر انصاری]]: {{متن حدیث|قَالَ: سَأَلْتُ النَّبِيَّ{{صل}} عَنْ قَوْلِهِ: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ...}}<ref>«ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید» سوره نساء، آیه ۵۹.</ref> عَرَفْنَا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ، فَمَنْ أُولِي الْأَمْرِ؟ قَالَ: هُمْ خُلَفَائِي يَا جَابِرُ وَ أَئِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ بَعْدِي، أَوَّلُهُمْ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ{{ع}}...}}<ref>بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۸۹.</ref>؛ از [[پیامبر]] دربارۀ فرمودۀ [[خدا]]: {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}}؛ «هان ای کسانی که [[ایمان]] آوردید خدا را [[اطاعت]] کنید و [[رسول]] و [[اولی الامر]] را اطاعت کنید» پرسیدم و گفتم: خدا و رسول را شناختیم، اولی الامر چه کسانی هستند؟ فرمود: اینان [[خلفاء]] و [[جانشینان]] من هستند ای جابر، و [[امامان]] [[مسلمین]] پس از من هستند، نخستین آنها [[علی بن ابی‌طالب]] است... .

در [[تفسیر فرات]] به سندش از ابی‌مریم [[روایت]] می‌کند: {{متن حدیث|قَالَ: سَأَلْتُ جَعْفَرَ بْنَ مُحَمَّدٍ{{ع}} عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}} كَانَتْ طَاعَةُ عَلِيٍّ مُفْتَرَضَةً؟ قَالَ: كَانَتْ طَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} خَاصَّةً مُفْتَرَضَةً لِقَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: {{متن قرآن|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}<ref>«هر که از پیامبر فرمانبرداری کند بی‌گمان از خداوند فرمان برده است» سوره نساء، آیه ۸۰.</ref> وَ كَانَتْ طَاعَةُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} طَاعَةَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}}}}<ref>بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۹۹.</ref>؛ گفت: از [[جعفر بن محمد صادق]]{{عم}} پرسیدم دربارۀ فرمودۀ [[خداوند]] {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}} گفتم: آیا [[اطاعت علی]] فرض [[واجب]] بود؟ فرمود: [[اطاعت رسول]] خدا{{صل}} به طور ویژه فرض واجب بود چون خدا فرمود: {{متن قرآن|مَنْ يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ}}؛ «آن کس که رسول را اطاعت کند خدا را اطاعت کرده است» و اطاعت علی بن ابی‌طالب{{ع}} اطاعت رسول خدا{{صل}} بود.

کراراً مکرر اشاره کرده‌ایم که آنچه به صراحت از [[آیات]] و [[روایات]] استفاده می‌‌شود این است که [[حاکم]] [[منصوب]] بالاصل از سوی خداوند برای [[حکومت]] بر [[جهان آفرینش]] وجود مقدس [[نبی اکرم]] [[محمد مصطفی]]{{صل}} است، و [[ائمۀ اطهار]] بلکه [[انبیای سابق]] بر [[رسول اکرم]]{{صل}} از نظر زمانی، همگی [[جانشینان]] [[رسول اکرم]]{{صل}} بوده‌اند که طاعتشان عین [[طاعت]] [[رسول]]، و حکومتشان [[حکومت]] نیابتی و [[خلافت]] از رسول اکرم{{صل}} بوده است و اینکه خلافت [[انبیای سابق]] بر رسول اکرم{{صل}} خلافت تمهیدی بوده و خلافت [[ائمۀ طاهرین]] از اوصیای [[رسول الله]]{{صل}} خلافت امتدادی بوده است؛ یعنی خلافتی بوده که امتداد حکومت رسول الله است، و به همین دلیل در این [[روایت]] فرمود: {{متن حدیث|كَانَتْ طَاعَةُ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} خَاصَّةً مُفْتَرَضَةً... وَ كَانَتْ طَاعَةُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} طَاعَةَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}}}}؛ [[اطاعت رسول]] [[خدا]]{{صل}} به طور ویژه فرض [[واجب]] بود... و [[اطاعت علی بن ابی طالب]]{{ع}} اطاعت رسول خدا{{صل}} بود.

در [[تفسیر عیاشی]] به سندش از [[عبدالله بن عجلان]] از [[امام باقر]]{{ع}} روایت کرده است: {{متن حدیث|فِي قَوْلِهِ: {{متن قرآن|أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ}} قَالَ: هِيَ فِي عَلِيٍّ وَ فِي الْأَئِمَّةِ، جَعَلَهُمُ اللَّهُ مَوَاضِعَ الْأَنْبِيَاءِ...}}<ref>بحارالانوار، ج‌۲۳، ص۲۹۳.</ref>؛ این [[آیه]] دربارۀ علی و [[امامان]] است [[خداوند]] آنها را در جایگاه [[پیامبران]] قرار داد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۵۳ ـ ۲۵۵.</ref>.

=== دستۀ هشتم ===

مضمون روایاتی که در [[تفسیر]] آیۀ {{متن قرآن|وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}<ref>«و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم» سوره نساء، آیه ۵۴.</ref>؛ «و به آنان [[مُلک]] عظیم عطا کردیم» آمده و [[رسول خدا]] و [[اهل‌بیت]] او را صاحبان مُلک عظیم [[الهی]] معرفی نموده است، نظیر: صحیحۀ [[برید عجلی]] از امام باقر{{ع}} که [[کلینی]] آن را در کافی روایت می‌کند: دربارۀ فرمودۀ [[خداوند تبارک و تعالی]]: {{متن قرآن|فَقَدْ آتَيْنَا...}}؛ «به [[آل ابراهیم]] کتاب و [[حکمت]] بخشیدیم و به آنان مُلک عظیم عطا کردیم» فرمود: از آنان [[رسولان]] و پیامبران و امامان قرار دارد پس چگونه به این مطلب دربارۀ آل ابراهیم [[اقرار]] دارند و دربارۀ [[آل محمد]] آن را منکر می‌شوند؟ گفت، گفتم: {{متن قرآن|وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}؛ «و به آنان مُلک عظیم عطا کردیم»؛ یعنی چه؟ فرمود: مُلک عظیم این است که از میان آنان امامانی برگزید که هرکس آنان را [[اطاعت]] کند خدا را [[اطاعت]] کرده و هرکس آنان را [[معصیت]] کند [[خدا]] را معصیت کرده است، این است [[مُلک]] عظیم<ref>{{متن حدیث|فِي قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: {{متن قرآن|فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}} قَالَ: جَعَلَ مِنْهُمُ الرُّسُلَ وَ الْأَنْبِيَاءَ وَ الْأَئِمَّةَ، فَكَيْفَ يُقِرُّونَ فِي آلِ إِبْرَاهِيمَ{{ع}} وَ يُنْكِرُونَهُ فِي آلِ مُحَمَّدٍ{{صل}}؟ قَالَ: قُلْتُ: {{متن قرآن|وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}} قَالَ: الْمُلْكُ الْعَظِيمُ أَنْ جَعَلَ فِيهِمْ أَئِمَّةً مَنْ أَطَاعَهُمْ أَطَاعَ اللَّهَ، وَ مَنْ عَصَاهُمْ عَصَى اللَّهَ فَهُوَ الْمُلْكُ الْعَظِيمُ}}؛ کافی، ج۱، ص۲۰۶.</ref>.

 

=== دستۀ نهم ===

مضمون روایاتی که رسول خدا{{صل}} را به‌عنوان [[وارث]] جمیع نبیّین معرفی نموده و اینکه تمام آنچه را خداوند به نبیّین پیش از رسول خدا{{صل}} عطا کرده است ـ که شامل [[مُلک]] و [[فرمانروایی الهی]] است ـ به رسول خدا{{صل}} عطا کرده است؛ نظیر: صحیحۀ [[ابی‌بصیر]]، از [[امام صادق]]{{ع}}، قال نقل می‌کند: {{متن حدیث|قَالَ لِي: يَا أَبَا مُحَمَّدٍ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يُعْطِ الْأَنْبِيَاءَ شَيْئاً إِلَّا وَ قَدْ أَعْطَاهُ مُحَمَّداً{{صل}}، قَالَ: وَ قَدْ أَعْطَى مُحَمَّداً جَمِيعَ مَا أَعْطَى الْأَنْبِيَاءَ...}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۲۵.</ref>؛ امام صادق{{ع}} به من فرمود: یا ابا محمد همانا [[خداوند عزوجل]] چیزی به [[انبیا]] عطا نفرمود مگر آنکه آن را به محمد{{صل}} عطا فرمود. امام صادق{{ع}} فرمود: و همانا خداوند به محمد{{صل}} تمام آنچه را به انبیا داد عطا فرمود.

 

[[کلینی]] [[روایت]] می‌کند به سندش از: به [[امام کاظم]]{{ع}} گفتم: فدایت گردم، مرا خبر ده دربارۀ [[پیامبر]]{{صل}} آیا وارث تمام انبیا بود؟ [[امام]] فرمود: آری. گفتم: از [[آدم]] تا [[زمان]] خودش؟ فرمود: خداوند هیچ [[پیامبری]] را [[مبعوث]] نکرد مگر آنکه محمد{{صل}} داناتر از او بود، راوی گفت، گفتم: همانا [[عیسی]] فرزند مریم، مرده را به [[اذن خدا]] زنده می‌کرد، فرمود: راست گفتی و [[سلیمان بن داوود]] نیز زبان پرندگان را می‌دانست و رسول خدا{{صل}} بر همۀ این مراتب توانا بود...<ref>{{متن حدیث|أَحْمَدَ بْنِ حَمَّادٍ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْأَوَّلِ{{ع}} قَالَ: قُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ أَخْبِرْنِي عَنِ النَّبِيِّ{{صل}} وَرِثَ النَّبِيِّينَ كُلَّهُمْ! قَالَ: نَعَمْ. قُلْتُ: مِنْ لَدُنْ آدَمَ حَتَّى انْتَهَى إِلَى نَفْسِهِ؟ قَالَ: مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً إِلَّا وَ مُحَمَّدٌ{{صل}} أَعْلَمُ مِنْهُ. قَالَ: قُلْتُ: إِنَّ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ كَانَ يُحْيِي الْمَوْتَى بِإِذْنِ اللَّهِ، قَالَ: صَدَقْتَ وَ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ كَانَ يَفْهَمُ مَنْطِقَ الطَّيْرِ وَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} يَقْدِرُ عَلَى هَذِهِ الْمَنَازِلِ...}}؛ کافی، ج۱، ص۲۲۶.</ref>.

 

به قرینۀ ذکر احیاء موتی از سوی [[عیسی]]{{ع}} و اینکه [[رسول الله]]{{صل}} این [[منزلت]] را نیز از او به [[ارث]] برده است، [[وارث]] النبیّین بودن [[رسول خدا]]{{صل}} مخصوص به موضوع [[علم]] و [[دانش]] نبوده بلکه همهٔ منازل و مراتب و اختیاراتی که از سوی [[خداوند]] به [[انبیای سابق]] بر رسول خدا{{صل}} عطا شده به رسول خدا نیز عطا گردیده است بلکه از سایر [[آیات]] و [[روایات]] استفاده می‌شود که آنچه به رسول خدا داده شده است، بیش از آن است که به انبیای دیگر داده شده است.

آنچه افزون بر [[روایات]] گذشته مطلب فوق را مورد [[تأیید]] و تأکید قرار می‌دهد روایات ذیل است: [[عبدالله بن جندب]] در [[روایت]] صحیحة السند نامۀ [[حضرت رضا]]{{ع}} را روایت می‌کند: {{متن حدیث|كَتَبَ إِلَيْهِ الرِّضَا{{ع}}: أَمَّا بَعْدُ فَإِنَّ مُحَمَّداً{{صل}} كَانَ أَمِينَ اللَّهِ فِي خَلْقِهِ فَلَمَّا قُبِضَ كُنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ وَرَثَتَهُ فَنَحْنُ أُمَنَاءُ اللَّهِ فِي أَرْضِهِ}}؛ حضرت رضا{{ع}} برای او نوشت: اما بعد پس همانا محمد{{صل}} [[امانتدار]] [[خداوند]] در میان آفریدگانش بود، پس هنگامی که رحلت فرمود ما [[اهل‌بیت]]، او [[وارثان]] او بودیم، پس ما [[امانتداران]] خداوند در [[زمین]] هستیم. تا آنجا که فرمود: {{متن حدیث|نَحْنُ أَفْرَاطُ الْأَنْبِيَاءِ وَ نَحْنُ أَبْنَاءُ الْأَوْصِيَاءِ وَ نَحْنُ الْمَخْصُوصُونَ فِي كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ نَحْنُ أَوْلَى النَّاسِ بِكِتَابِ اللَّهِ وَ نَحْنُ أَوْلَى النَّاسِ بِرَسُولِ اللَّهِ{{صل}}، وَ نَحْنُ الَّذِينَ شَرَعَ اللَّهُ لَنَا دِينَهُ فَقَالَ فِي كِتَابِهِ: {{متن قرآن|شَرَعَ لَكُمْ}} يَا آلَ مُحَمَّدٍ {{متن قرآن|مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا}} قَدْ وَصَّانَا بِمَا وَصَّى بِهِ نُوحاً {{متن قرآن|وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ}} يَا مُحَمَّدُ {{متن قرآن|وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى}}‏...}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۲۳- ۲۲۴.</ref>؛ ما جلوداران انبیا هستیم و ما [[فرزندان]] [[اوصیاء]] هستیم و ما آنانیم که در کتاب [[خدای عزوجل]] از جایگاه ویژه برخورداریم و ما از همۀ [[مردم]] به رسول خدا{{صل}} اولی هستیم، و ماییم که خداوند دینش را برای ما [[تشریع]] فرموده و در کتابش گفته {{متن قرآن|شَرَعَ لَكُمْ}}؛ «برای شما [[خدا]] تشریع کرده است» ای [[آل محمد]]؛ {{متن قرآن|مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا}}؛ «برای شما تشریع کردیم [[دینی]] را که به نوح سفارش کردیم» خداوند به ما سفارش کرد آنچه را به نوح سفارش کرده بود {{متن قرآن|وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ}} و همچنین آنچه را به تو ای محمد [[وحی]] کردیم» {{متن قرآن|وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى}} و آنچه به ابراهیم و [[موسی]] و [[عیسی]] سفارش کردیم، همۀ اینها را [[خداوند]] به ما سفارش نمود... .

 

[[کلینی]] به سندش از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] می‌کند: {{متن حدیث|قَالَ{{ع}}: أَلْوَاحُ مُوسَى عِنْدَنَا وَ عَصَا مُوسَى عِنْدَنَا وَ نَحْنُ وَرَثَةُ النَّبِيِّينَ}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۳۱.</ref>؛ الواح لوح‌های موسی نزد ماست، و [[عصای موسی]] نزد ماست، و ما [[وارثان انبیا]] هستیم.

در روایت سابق‌الذکر منقول در [[تفسیر فرات]] از امام صادق{{ع}} آمده بود: {{متن حدیث|وَ نَحْنُ أَهْلُ الْمُلْكِ وَ نَحْنُ وَرِثْنَا النَّبِيِّينَ}}<ref>بحارالانوار، ج۲۳، ص۲۹۹.</ref>؛ ماییم صاحبان [[مُلک]]، و ماییم وارثان انبیا<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۵۷ ـ ۲۶۰.</ref>.

 

روایاتی که سلاح رسول الله{{صل}} را نشانه و علامت [[فرمانروایی]] اعلام کرده، و نگاه دارندۀ آن را دارای [[منصب ولایت]] امر وسلطنت [[الهی]] معرفی نموده است، نظیر: صحیحۀ [[عبدالله بن ابی‌یعفور]]: {{متن حدیث|قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ: إِنَّمَا مَثَلُ السِّلَاحِ فِينَا مَثَلُ التَّابُوتِ فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، حَيْثُمَا دَارَ التَّابُوتُ دَارَ الْمُلْكُ، فَأَيْنَمَا دَارَ السِّلَاحُ فِينَا دَارَ الْعِلْمُ}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۳۸.</ref>؛ عبدالله بن ابی یعفور گفت: شنیدم امام صادق{{ع}} می‌فرمود: همانا مَثَل [[سلاح]] نزد ما مَثَل [[تابوت]] است نزد [[بنی‌اسرائیل]] هرجا تابوت می‌گشت فرمانروایی همانجا می‌گشت، پس هرجا سلاح بگردد، [[علم]] و [[دانایی]] همانجاست.

 

در [[قرآن کریم]] نیز تابوت بنی‌اسرائیل به‌عنوان نشانۀ فرمانروایی معرفی شده است، قال‌تعالی: {{متن قرآن|وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ}}<ref>«و پیامبرشان به آنان گفت: نشانه پادشاهی او این است که تابوت (عهد) نزدتان خواهد آمد که در آن آرامشی از سوی پروردگارتان (نهفته) است» سوره بقره، آیه ۲۴۸.</ref>.

[[کلینی]] به سند صحیح [[روایت]] می‌کند: [[عمر بن ابان]] گفت: از [[امام صادق]]{{ع}} پرسیدم دربارۀ آنچه [[مردم]] می‌گویند که رسول خدا{{صل}} به [[ام‌سلمة]] دفتر [[مُهر]] شده‌ای داد؟ فرمود: همانا رسول خدا{{صل}} هنگامی که رحلت فرمود علی{{ع}} علم و سلاح او را و همۀ آنچه او داشت به [[ارث]] برد، سپس همۀ اینها به حسن{{ع}} سپس به حسین{{ع}} منتقل شد. گفت: گفتم: به [[علی بن الحسین]]{{ع}} سپس به فرزندش و سرانجام به شما رسید؟ فرمود: آری<ref>{{متن حدیث|عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبَانٍ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} عَمَّا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّهُ دُفِعَ إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ صَحِيفَةٌ مَخْتُومَةٌ، فَقَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} لَمَّا قُبِضَ، وَرِثَ عَلِيٌّ{{ع}} عِلْمَهُ وَ سِلَاحَهُ وَ مَا هُنَاكَ ثُمَّ صَارَ إِلَى الْحَسَنِ{{ع}}، ثُمَّ صَارَ إِلَى الْحُسَيْنِ{{ع}}، قَالَ: قُلْتُ: ثُمَّ صَارَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ{{ع}}، ثُمَّ صَارَ إِلَى ابْنِهِ، ثُمَّ انْتَهَى إِلَيْكَ؟ فَقَالَ: نَعَمْ}}؛ کافی، ج۱، ص۲۳۶.</ref>.

 

نیز در صحیحۀ حمران آمده است: حمران گفت: از [[امام باقر]]{{ع}} پرسیدم دربارۀ آنچه مردم می‌گویند که دفتر مُهر شده‌ای به [[ام‌سلمه]] داده شده؟ فرمود: همانا پس از آنکه رسول خدا{{صل}} رحلت فرمود علی{{ع}} [[علم]] و [[سلاح]] و همۀ آنچه داشت را به [[ارث]] برد، پس این [[میراث]] به حسن{{ع}} رسید، و پس از او به حسین{{ع}} رسید در این هنگام [[خوف]] آن بود که هجوم آورند و این میراث را بربایند لذا حسین{{ع}} آن را نزد [[ام‌سلمه]] به [[امانت]] سپرد پس [[علی بن الحسین]]{{ع}} آن را از ام‌سلمه باز پس گرفت حمران گفت: گفتم، آری سپس به پدر شما انتقال یافت، و پس از او به شما منتقل شده است؟ فرمود: آری<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} قَالَ: سَأَلْتُهُ عَمَّا يَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّهُ دُفِعَتْ إِلَى أُمِّ سَلَمَةَ صَحِيفَةٌ مَخْتُومَةٌ، فَقَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} لَمَّا قُبِضَ وَرِثَ عَلِيٌّ{{ع}} عِلْمَهُ وَ سِلَاحَهُ وَ مَا هُنَاكَ، ثُمَّ صَارَ إِلَى الْحَسَنِ{{ع}} ثُمَّ صَارَ إِلَى الْحُسَيْنِ{{ع}}، فَلَمَّا خَشِينَا أَنْ نُغْشَى، اسْتَوْدَعَهَا أُمَّ سَلَمَةَ ثُمَّ قَبَضَهَا بَعْدَ ذَلِكَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ{{ع}} قَالَ: فَقُلْتُ: نَعَمْ ثُمَّ صَارَ إِلَى أَبِيكَ ثُمَّ انْتَهَى إِلَيْكَ وَ صَارَ بَعْدَ ذَلِكَ إِلَيْكَ؟ قَالَ: نَعَمْ}}؛ کافی، ج۱، ص۲۳۵.</ref>.

در صحیحۀ [[عبدالأعلی بن أعین]] آمده است: {{متن حدیث|قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ: عِنْدِي سِلَاحُ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} لَا أُنَازَعُ فِيهِ}} - تا آنجا که فرمود: - {{متن حدیث|إِنَّ هَذَا الْأَمْرَ يَصِيرُ إِلَى مَنْ يُلْوَى لَهُ الْحَنَكُ، فَإِذَا كَانَتْ مِنَ اللَّهِ فِيهِ الْمَشِيئَةُ خَرَجَ فَيَقُولُ النَّاسُ: مَا هَذَا الَّذِي كَانَ، وَ يَضَعُ اللَّهُ لَهُ يَداً عَلَى رَأْسِ رَعِيَّتِهِ}}<ref>کافی، ج۱، ص۲۳۴.</ref>؛ گفت: شنیدم [[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: [[سلاح رسول خدا]]{{صل}} نزد من است، مدّعی دیگری ندارد - تا آنجا که فرمود - این [[فرمانروایی]] سرانجام به کسی می‌رسد که گردن‌ها در برابر او کج می‌شوند پس از آنگاه که [[مشیئت الهی]] دربارۀ او اقتضا کند برون خواهد آمد پس [[مردم]] می‌گویند، این چه وضعی بود که تاکنون بر قرار بود؟ و [[خداوند]] دست او ([[حجت]] آخرین) را بر سر رعیّتش قرار خواهد داد.

 

=== دستۀ یازدهم ===

روایاتی که رسول الله{{صل}} را سید وُلد آدم معرفی نموده، به ضمیمۀ روایات دیگری که در آنها [[سید]] به معنای [[واجب‌الطّاعة]] [[تفسیر]] شده است، نظیر: [[روایت]] [[شیخ طوسی]] در [[امالی]] به سندش از [[سلمان فارسی]] - در ضمن روایتی - نقل کرده است: عن رسول الله{{صل}} - فی [[حدیث]] - انه قال لابنته فاطمه: {{متن حدیث|إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَهُمْ قِسْمَيْنِ، فَجَعَلَنِي...}} - الی ان قال – {{متن حدیث|ثُمَّ جَعَلَ القَبَائِلَ بُيُوتاً، فَجَعَلَنَا فِي خَيْرِهَا بَيْتاً فِي قَوْلِهِ سُبْحَانَهُ: {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت هر پلیدی را بزداید و شما را به شایستگی پاک گرداند» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>، ثُمَّ إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى اخْتَارَنِي مِنْ أَهْلِ بَيْتِي، وَ اخْتَارَ عَلِيّاً وَ الْحَسَنَ وَ الْحُسَيْنَ وَ اخْتَارَكِ، فَأَنَا سَيِّدُ وُلْدِ آدَمَ، وَ عَلِيٌّ سَيِّدُ الْعَرَبِ، وَ أَنْتَ سَيِّدَةُ النِّسَاءِ، وَ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ سَيِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَ مِنْ ذُرِّيَّتِكُمَا الْمَهْدِيُّ، يَمْلَأُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ الْأَرْضَ عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ مِنْ قَبْلِهِ جَوْراً}}<ref>امالی، مجلس ۲۸، ح۲؛ ترتیب الامالی، ج۲، ص۲۴۷.</ref>؛ از [[رسول خدا]]{{صل}} در ضمن [[حدیثی]] که به فرزندش [[فاطمه]]؟عها؟ فرمود: همانا [[خداوند تعالی]] [[آفریدگان]] را آفرید پس آنان را به دو دسته تقسیم نمود - تا آنجا که فرمود - سپس [[قبیله]] را به [[خانواده‌ها]] تقسیم کرد، پس ما را در بهترین خانواده‌ها قرار داد در آنجا که فرمود {{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا}} سپس خداوند تعالی مرا از میان اهل‌بیتم برگزید و علی و حسن و حسین را برگزید و تو را برگزید، پس من [[سرور]] [[فرزندان آدم]] هستم و علی سرور [[عرب]] است و تو [[سرور زنان]] هستی و حسن و حسین سروران [[جوانان]] [[اهل]] بهشتند و از نسل شما [[مهدی]] است که [[خداوند عزوجل]] به وسیلۀ او [[زمین]] را پُر از [[عدل]] می‌کند همان‌گونه که پُر از [[ظلم]] شده است.

 

[[حاکم نیشابوری]] در مستدرک به سندش از عایشه روایت می‌کند: {{متن حدیث|قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللهِ{{صل}}: ادْعُوا لِي سَيِّدَ الْعَرَبِ، فَقُلْتُ: يَا رَسُولَ اللهِ، أَ لَسْتَ سَيِّدَ الْعَرَبِ؟ قَالَ: أَنَا سَيِّدُ وَلَدِ آدَمَ، وَ عَلِيٌّ سَيِّدِ الْعَرَبِ}}<ref>مستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۱۳۴، ح۴۶۲۶.</ref>؛ [[عایشه]] گفت: [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: [[سید]] [[عرب]] را برای من فرا بخوانید، گفتم: یا [[رسول الله]] آیا تو سید عرب نیستی؟ فرمود: من سید [[فرزندان آدم]] هستم و علی سید عرب است.

 

سید وُلد آدم بودن رسول خدا{{صل}} با توجه به [[تفسیر]] «سید» درروایت [[صدوق]] از [[عایشه]] که به {{متن حدیث|مَنِ افْتُرِضَتْ طَاعَتُهُ كَمَا افْتُرِضَتْ طَاعَتِي}}؛ کسی که اطاعتش [[واجب]] شده همان‌گونه که [[اطاعت]] من واجب شده است» تفسیر شده است، به صراحت بر [[فرمانروایی]] و [[ریاست]] [[سیاسی]] رسول الله{{صل}} بر جمیع [[اولاد آدم]] دلالت می‌کند<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۶۳ ـ ۲۶۵.</ref>.

 

 

 

کلینی به سندش از امام صادق{{ع}} روایت می‌کند: دربارۀ [[فضیلت امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: آنچه [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} بگوید به آن عمل می‌کنم و از آنچه [[نهی]] فرماید اجتناب می‌کنم همان [[مقام]] فضل و طاعتی را که رسول{{صل}} دارد، بعد از رسول{{صل}} علی{{ع}} داراست، هرچند رسول خدا{{صل}} در [[فضیلت]] مقدم است، هر که بر علی{{ع}} پیش افتد بر رسول خدا{{صل}} پیش افتاده و هرکس خود را از علی{{ع}} [[برتر]] ببیند خود را بر [[رسول اکرم]]{{صل}} برتر دیده و هر کس در هر مطلب کوچک یا بزرگ با رسول خدا{{صل}} [[مخالفت]] کند به خدا [[شرک]] ورزیده است زیرا رسول خدا{{صل}} تنها دربی است که به سوی خدا باز است و او تنها راهی است که به [[خداوند عزوجل]] می‌رساند و همچنین است امیرالمؤمنین{{ع}} پس از رسول خدا{{صل}}، و همین مقام برای همۀ [[امامان]] یکی پس از دیگری ثابت است، خداوند آنان را ارکان [[زمین]] قرار داده تا زمین بیارامد و ساکنانش ر ا نابود نکند، و آنان را ستون‌های بپادارندۀ [[اسلام]] و نگهبانان راه هدایت خویش قرار داده است، هیچ هدایت‌شونده‌ای بجز با [[هدایت]] آنان هدایت نخواهد یافت<ref>{{متن حدیث|فَضْلُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} مَا جَاءَ بِهِ آخُذُ بِهِ وَ مَا نَهَى عَنْهُ أَنْتَهِي عَنْهُ، جَرَى لَهُ مِنَ الطَّاعَةِ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} مَا لِرَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ الْفَضْلُ لِمُحَمَّدٍ{{صل}} الْمُتَقَدِّمُ بَيْنَ يَدَيْهِ كَالْمُتَقَدِّمِ بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ الْمُتَفَضِّلُ عَلَيْهِ كَالْمُتَفَضِّلِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ الرَّادُّ عَلَيْهِ فِي صَغِيرَةٍ أَوْ كَبِيرَةٍ عَلَى حَدِّ الشِّرْكِ بِاللَّهِ، فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} بَابُ اللَّهِ الَّذِي لَا يُؤْتَى إِلَّا مِنْهُ وَ سَبِيلُهُ الَّذِي مَنْ سَلَكَهُ وَصَلَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ كَذَلِكَ كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}} مِنْ بَعْدِهِ، وَ جَرَى لِلْأَئِمَّةِ{{عم}} وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ جَعَلَهُمُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْكَانَ الْأَرْضِ أَنْ تَمِيدَ بِأَهْلِهَا وَ عُمُدَ الْإِسْلَامِ وَ رَابِطَةً عَلَى سَبِيلِ هُدَاهُ لَا يَهْتَدِي هَادٍ إِلَّا بِهُدَاهُمْ...}}؛ کافی، ج۱، ص۱۹۸.</ref>.

[[صدوق]] در [[امالی]] به سندش از [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] می‌کند: {{متن حدیث|قَالَ: سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ الْأَنْصَارِيَّ يَقُولُ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ فِي مَنْزِلِ أُمِّ إِبْرَاهِيمَ وَ عِنْدَهُ نَفَرٌ مِنْ أَصْحَابِهِ إِذْ أَقْبَلَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} فَلَمَّا بَصُرَ بِهِ النَّبِيُّ{{صل}} قَالَ: يَا مَعْشَرَ النَّاسِ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ خَيْرُ النَّاسِ بَعْدِي وَ هُوَ مَوْلَاكُمْ طَاعَتُهُ مَفْرُوضَةٌ كَطَاعَتِي وَ مَعْصِيَتُهُ مُحَرَّمَةٌ كَمَعْصِيَتِي...}}<ref>امالی، مجلس ۵۶، ح۸؛ ترتیب الامالی، ج۴، ص۲۴۴.</ref>؛ شنیدم [[جابر انصاری]] می‌گوید: همانا [[رسول خدا]]{{صل}} روزی در خانۀ ام‌ابراهیم بود و چند تن از [[اصحاب]] نزد او بودند در این هنگام [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} آمد، زمانی که چشم [[پیامبر]]{{صل}} به علی افتاد فرمود: هان ای جمع [[مردم]] بهترین مردم پس از من به سوی شما آمد و اوست مولای شما اطاعتش [[واجب]] است همچون [[اطاعت]] من و [[معصیت]] او [[حرام]] است همچون معصیت من... .

 

در این روایت ضمن بیان اینکه [[اطاعت رسول]] از سوی [[خدا]] بر [[بندگان]] فرض شده که به معنای فرمانروایی الهی اوست همین [[مقام]] برای امیرالمؤمنین علی{{ع}} تعیین گردیده است.

 

=== دستۀ سیزدهم ===

روایاتی که از [[ائمۀ اطهار]] با ضمیر «نحن» یا نظیر آن وارد شده است که مراد از آن محمد و آل محمد{{صل}} است و لذا به طریق أولی وجود مقدس [[نبی اعظم]]{{صل}} را شامل است. در این [[روایات]] بر مقام فرمانروایی و منصب وجوب [[اطاعت رسول اکرم]]{{صل}} و [[ائمه]] از [[اهل‌بیت]] او{{عم}} تأکید شده است؛ نظیر: صحیحۀ ابن ابی‌یعفور: {{متن حدیث|قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: يَا ابْنَ أَبِي يَعْفُورٍ! إِنَّ اللَّهَ وَاحِدٌ مُتَوَحِّدٌ بِالْوَحْدَانِيَّةِ مُتَفَرِّدٌ بِأَمْرِهِ، فَخَلَقَ خَلْقاً فَقَدَّرَهُمْ لِذَلِكَ الْأَمْرِ، فَنَحْنُ هُمْ يَا ابْنَ أَبِي يَعْفُورٍ فَنَحْنُ حُجَجُ اللَّهِ فِي عِبَادِهِ، وَ خُزَّانُهُ عَلَى عِلْمِهِ، وَ الْقَائِمُونَ بِذَلِكَ}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۹۳.</ref>؛ [[امام صادق]]{{ع}}به ابن ابی‌یعفور فرمود: هان ای ابن ابی‌یعفور همانا [[خداوند]] یکتایی است که به یکتایی بی‌همانند است در [[فرمان]] [[شریک]] و انباز ندارد، پس آفریدگانی را آفرید و آنان را برای آن فرمان آماده ساخت، پس ماییم ای ابن ابی‌یعفور آنانکه خداوند برای فرمان خویش مقرّر و مقدّر ساخته، پس ماییم [[حجت‌های خداوند]] در میان بندگانش و گنجینه‌داران [[دانش]] او و متولّیان آن.

 

[[کلینی]] به سندش از [[عبدالرحمان بن کثیر]] روایت می‌کند: {{متن حدیث|قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ{{ع}} يَقُولُ: نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ وَ خَزَنَةُ عِلْمِ اللَّهِ وَ عَيْبَةُ وَحْيِ اللَّهِ}}<ref>کافی، ج۱، ص۱۹۲.</ref>؛ شنیدم امام صادق{{ع}} می‌فرماید: ماییم [[والیان امر]] و [[فرمان خداوند]] و گنجینه‌داران دانش او و جایگاه [[نگهداری وحی]] او.

 

کلینی به سند صحیح روایت می‌کند: [[اسود بن سعید]] گفت: نزد [[امام باقر]]{{ع}} بودم، سخن آغاز کرد و بدون آنکه از او بپرسم فرمود: ماییم [[حجت خداوند]] و ماییم درب خداوند؛ و ماییم زبان خداوند، و ماییم چشم خداوند در میان آفریدگانش، و ماییم والیان امر و فرمان او در میان بندگانش<ref>{{متن حدیث|عَنْ أَسْوَدَ بْنِ سَعِيدٍ قَالَ: كُنْتُ عِنْدَ أَبِي جَعْفَرٍ{{ع}} فَأَنْشَأَ يَقُولُ ابْتِدَاءً مِنْهُ مِنْ غَيْرِ أَنْ أَسْأَلَهُ: نَحْنُ حُجَّةُ اللَّهِ، وَ نَحْنُ بَابُ اللَّهِ، وَ نَحْنُ لِسَانُ اللَّهِ وَ نَحْنُ وَجْهُ اللَّهِ، وَ نَحْنُ عَيْنُ اللَّهِ فِي خَلْقِهِ، وَ نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ فِي عِبَادِهِ}}؛ کافی، ج۱، ص۱۴۵.</ref>.

 

[[صدوق]] در [[امالی]] به سندش از [[اصبغ بن نباته]] [[روایت]] می‌کند قال: [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} فرمود: شنیدم [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: من [[سرور]] [[فرزندان آدم]] هستم، و تو [[یا علی]]، تو و [[امامان]] بعد از تو سروران [[امت]] من هستید، آنکه ما را [[دوست]] بدارد [[خدا]] را دوست داشته و آن کس که نسبت به ما [[کینه]] ورزد با خدا [[کینه‌ورزی]] کرده، و آن کس که به ما بپیوندد به خدا پیوسته و آن کس که با ما [[دشمنی]] کند با خدا دشمنی کرده و آن کس که ما را [[اطاعت]] کند خدا را اطاعت کرده و آن کس که ما را [[معصیت]] کند، خدا را معصیت کرده است<ref>{{متن حدیث|قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} يَقُولُ: أَنَا سَيِّدُ وُلْدِ آدَمَ، وَ أَنْتَ يَا عَلِيُّ وَ الْأَئِمَّةُ مِنْ بَعْدِكَ سَادَةُ أُمَّتِي مَنْ أَحَبَّنَا فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ، وَ مَنْ أَبْغَضَنَا فَقَدْ أَبْغَضَ اللَّهَ، وَ مَنْ وَالانَا فَقَدْ وَالَى اللَّهَ وَ مَنْ عَادَانَا فَقَدْ عَادَى اللَّهَ، وَ مَنْ أَطَاعَنَا فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ، وَ مَنْ عَصَانَا فَقَدْ عَصَى اللَّهَ}}؛ امالی، مجلس ۷۲، ح۱۶؛ ترتیب الامالی، ج۳، ص۲۶۳.</ref>.

 

 

از مجموع کلمات اهل لغت استفاده می‌شود مراد از «علج» موجود [[خشن]] و وحشی است. در لسان العرب آمده است:

{{عربی|العِلْجُ: الرَّجُلُ الشَّدِيدُ الضَّخْمُ}}. نیز می‌گوید: {{عربی|وَ الْعِلْجُ: الْكَافِرُ؛ وَ يُقَالُ لِلرَّجُلِ الْقَوِيِّ الضَّخْمِ مِنَ الْكُفَّارِ}}. نیز می‌گوید: {{عربی|وَ الْعِلْجُ: حِمَارُ الْوَحْشِ لِاسْتِعْلَاجِ خَلْقِهِ وَ غِلَظِهِ؛... وَ كُلُّ صُلْبٍ شَدِيدٍ: عِلْجٌ}}<ref>لسان العرب، ماده «علج».</ref>.

 

بنابراین مراد از «عربی» [[انسان]] با [[فرهنگ]] و دارای [[ادب]] [[دینی]] است و مراد از «علج» انسان بی‌فرهنگ و خشن و غیر مؤدب به آداب دینی است و از همین روی به [[کافر]] نیز علج می‌گویند.

 

[[شیخ طوسی]] در [[امالی]] به سندش از [[امام صادق]]{{ع}} در ضمن [[حدیثی]] [[روایت]] می‌کند: {{متن حدیث|فَقَالَ لَهُ أَيْ لِلصَّادِقِ{{ع}}] عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَعْفُورٍ: أَ لَيْسَ اللَّهُ تَعَالَى قَالَ: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ خَيْرٌ مِنْهَا وَهُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ}}<ref>«آنان که کار نیک آورند (پاداشی) بهتر از آن خواهند داشت و آنان در آن روز از هر بیمی در امانند» سوره نمل، آیه ۸۹.</ref> فَكَيْفَ لَا يَنْفَعُ الْعَمَلُ الصَّالِحُ مِمَّنْ تَوَلَّى أَئِمَّةَ الْجَوْرِ؟

ثُمَّ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ{{ع}}: مَنْ جَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِوَلَايَةِ إِمَامٍ جَائِرٍ لَيْسَ مِنَ اللَّهِ وَ جَاءَ مُنْكِراً لِحَقِّنَا جَاحِداً بِوَلَايَتِنَا، أَكَبَّهُ اللَّهُ تَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِي النَّارِ}}<ref>امالی، مجلس ۱۴، ح۹۰؛ ترتیب الامالی، ج۳، ص۲۲۷ و ۲۲۸.</ref>؛ [[عبدالله بن ابی‌یعفور]] به [[امام صادق]]{{ع}} گفت: آیا [[خداوند]] نفرمود: {{متن قرآن|مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ...}}؛ «هرکس که [[کار نیک]] انجام دهد پاداشی از آن بهتر برای اوست و آنان از [[بیم]] و [[هراس]] [[روز قیامت]] در [[امان]] هستند» پس چگونه [[عمل صالح]] از کسی که پیرو [[رهبران]] [[جور]] شده سودی به حال او نخواهد داشت؟ پس امام صادق{{ع}} به او فرمود: آیا می‌دانی مقصود از حسنه‌ای که در این [[آیه]] آمده چیست؟ به [[خدا]] [[سوگند]] [[حسنه]] در این آیه، [[معرفت امام]] و [[اطاعت]] اوست و [[خدای عزوجل]] فرمود: {{متن قرآن|وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَكُبَّتْ وُجُوهُهُمْ فِي النَّارِ...}} و آن کس که عمل زشت انجام دهد با صورت در [[آتش]] افکنده خواهد شد، مراد از عمل زشت در اینجا [[انکار]] امامی است که از سوی خدا تعیین و معرفی شده است سپس امام صادق{{ع}} فرمود: کسی که روز قیامت با [[ولایت]] و [[پیروی از امام]] جائری که از سوی خدا معیّن نشده است [[محشور]] شود و در حالی به صحرای [[قیامت]] وارد شود که [[حق]] ما را منکر شده و ولایت ما را دانسته [[تکذیب]] کرده است خداوند او را روز قیامت با صورت در آتش خواهد افکند.

در این [[روایت]] حسنه به [[معرفت]] امامی که از سوی خدا معیّن شده و [[طاعت]] او [[تفسیر]] شده است و سپس در ذیل روایت با عبارت {{متن حدیث|مُنْكِراً لِحَقِّنَا جَاحِداً بِوَلَايَتِنَا}} محمد و آل محمد{{صل}} به‌عنوان [[امامان بر حق]] [[منصوب]] از سوی خدا برای اطاعت و [[فرمانروا]]یی معرفی شده‌اند.

[[علامه مجلسی]] در [[بحارالانوار]] از [[تفسیر فرات کوفی]] [[روایت]] می‌کند به سندش از [[زیاد بن المنذر]]: گفت: شنیدم ابوجعفر محمد بن علی ([[امام باقر]]{{ع}}) می‌فرمود: ما درختی هستیم که ریشه‌اش [[رسول الله]]{{صل}} است و تنه‌اش [[علی بن ابی‌طالب]]{{ع}} است و شاخه‌هایش [[فاطمه دختر پیامبر]] است و میوه‌هایش حسن و حسین{{عم}} والتحیة والاکرام‌اند، و من درخت نبوّتم و خانۀ رحمتم، و کلید حکمتم و کان دانشم، و جایگاه رسالتم و آمد و شدگاه فرشتگانم و رازدار و [[امانتدار]] خداوندم، امانتی که [[خداوند]] آن را بر [[زمین]] و [[کوه‌ها]] عرضه داشت - تا آنجا که فرمود - اینان [[عترت]] [[رسول]] خدایند{{صل}} آن کس که [[حق]] آنها را منکر شود [[حق خدا]] را [[انکار]] کرده است آنان [[صاحبان فرمان]] الهی‌اند و گنجینه‌داران [[وحی]] خداوندند و [[وارثان کتاب]] خدایند - تا آنجا که فرمود - آنان [[برگزیدگان]] با کرامتند، آنان داوران حکمفرمایند، آنان [[ستارگان]] راهنمایند، آنان [[صراط]] مستقیم‌اند و راه راستین‌اند...»<ref>{{متن حدیث|قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ مُحَمَّدَ بْنَ عَلِيٍّ{{ع}} وَ هُوَ يَقُولُ: نَحْنُ شَجَرَةٌ أَصْلُهَا رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} وَ فَرْعُهَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ{{ع}} وَ أَغْصَانُهَا فَاطِمَةُ بِنْتُ النَّبِيِّ{{صل}}، وَ ثَمَرَتُهَا الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ{{عم}} وَ التَّحِيَّةُ وَ الْإِكْرَامُ وَ أَنَا شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ وَ بَيْتُ الرَّحْمَةِ وَ مِفْتَاحُ الْحِكْمَةِ وَ مَعْدِنُ الْعِلْمِ وَ مَوْضِعُ الرِّسَالَةِ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِكَةِ وَ مَوْضِعُ سِرِّ اللَّهِ وَ وَدِيعَتُهُ وَ الْأَمَانَةُ الَّتِي عُرِضَتْ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبَالِ}} - الی أن قال: - {{متن حدیث|هَؤُلَاءِ عِتْرَةُ رَسُولِ اللَّهِ{{صل}} وَ مَنْ جَحَدَ حَقَّهُمْ فَقَدْ جَحَدَ حَقَّ اللَّهِ، هُمْ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ وَ خَزَنَةُ وَحْيِ اللَّهِ وَ وَرَثَةُ كِتَابِ اللَّهِ}} - الی أن قال: - {{متن حدیث|هُمُ الْخِيَرَةُ الْكِرَامُ هُمُ الْقُضَاةُ الْحُكَّامُ، هُمُ النُّجُومُ الْأَعْلَامُ وَ هُمُ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ هُمُ السَّبِيلُ الْأَقْوَمُ...}}؛ [[بحارالانوار]]، ج‌۲۳، ص۲۴۵ و ۲۴۶.</ref>.

بنابراین عبارت {{متن حدیث|وَ الْأَمَانَةُ الَّتِي عُرِضَتْ...}} و نیز عباراتی؛ نظیر: {{متن حدیث|هُمْ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ}} و {{متن حدیث|هُمُ الْقُضَاةُ الْحُكَّامُ}} به صراحت بر ثبوت [[مقام فرمانروایی]] از سوی [[خداوند]] برای [[رسول اکرم]]{{صل}} و [[اهل‌بیت]] او از [[ائمۀ طاهرین]] دلالت دارند<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۴ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۴]]، ص ۲۶۹ ـ ۲۷۵.</ref>.