←پرسش مستقیم
بدون خلاصۀ ویرایش |
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
در اینجا سخن از این نوع آزادی نیست، بلکه آزادی فلسفی [[عقیده]] در این بحث بهعنوان اصل موضوع و پیشفرض مسلّم پذیرفته میشود؛ زیرا تنها در این صورت است که نوبت به [[حکم فقهی]] مربوط به [[عقاید]] و [[باورها]] میرسد، وگرنه بر مبنای نفی [[آزادی عقیده]] به معنای آزادی فلسفی یا [[تکوینی]] و بر اساس نظریات جبرگرایانه در حوزه عقاید و باورها سخن از [[مسئولیت]] و [[تکلیف عقلی]] یا [[شرعی]] آدمی در حوزه عقاید و باورها جای ندارد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، '''درس خارج [[فقه نظام فرهنگی اسلام]]</ref>. | در اینجا سخن از این نوع آزادی نیست، بلکه آزادی فلسفی [[عقیده]] در این بحث بهعنوان اصل موضوع و پیشفرض مسلّم پذیرفته میشود؛ زیرا تنها در این صورت است که نوبت به [[حکم فقهی]] مربوط به [[عقاید]] و [[باورها]] میرسد، وگرنه بر مبنای نفی [[آزادی عقیده]] به معنای آزادی فلسفی یا [[تکوینی]] و بر اساس نظریات جبرگرایانه در حوزه عقاید و باورها سخن از [[مسئولیت]] و [[تکلیف عقلی]] یا [[شرعی]] آدمی در حوزه عقاید و باورها جای ندارد<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، '''درس خارج [[فقه نظام فرهنگی اسلام]]</ref>. | ||
==آزادی فلسفی== | |||
این [[پرسش]] همواره [[اندیشه]] [[بشر]] را به خود مشغول کرده که آیا بشر واقعاً [[آزاد]] است یا زیر [[سلطه]] و تأثیر یک [[اراده]] بالاتر از خود با یک سلسله عوامل مادی، قرار دارد. این همان مسئله دیرین «[[جبر و اختیار]]» است که از دیرباز [[ذهن]] بشر را به جستوجوی پاسخ واداشته است. [[علم حقوق]] به ژرفای [[فلسفه]]، این دست مسائل را نمیکاود؛ بلکه تنها روابط افراد را با یکدیگر و با [[نظام حاکم]] بر میرسد. [[آزادی]] از منظر فلسفه این است که [[انسان]] ارادهای مستقل دارد و [[نیتها]]، [[تصمیمها]] و [[افعال]] او همگی برخاسته از اراده خود او است. اراده نیز ذاتی انسان است و او با تصور فایده و [[شوق]] مؤکد، اراده میکند و بعد تصمیم میگیرد و به خواسته خود [[جامه]] عمل میپوشاند. | |||
در واقع، خود انسان است که اراده میکند چه کاری انجام دهد و چه کاری انجام ندهد. او در درون خود [[احساس]] میکند که در [[تصمیمگیری]] آزاد و مختار است و تحمیلی بر او نیست. [[آدمی]] خود را [[قادر]] میبیند که با کمال [[اشتیاق]]، عملی را ترک کند. [[مسئولیت]] در قبال [[رفتار]] و [[کردار]]، ناشی از مختاربودن است؛ وگرنه آدمی معذور بود و هرگز به سبب افعال خویش، [[ستایش]] یا [[نکوهش]] نمیشد. عُقَلای [[جهان]]، همواره انسان را [[مسئول]] اعمال خویش میدانند: {{متن قرآن|وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى}}<ref>«و هیچ باربرداری بار (گناه) دیگری را بر نمیدارد» سوره انعام، آیه ۱۶۴؛ سوره اسراء، آیه ۱۵؛ سوره فاطر، آیه ۱۸؛ سوره زمر، آیه ۷؛ سوره نجم، آیه ۳۸.</ref>. انسان به دلیل آنکه موجودی مختار است، تمام پیامدهای [[زشت]] و زیبای اعمالش متوجه خود او است. به همین ترتیب، پیامدهای [[حقوقی]] و [[کیفری]] [[اجتماعی]] نیز مستقیماً بر عهده کسی است که باعث آن شده باشد. | |||
این، اصلی اصیل، و اساسیترین پایه ساختار [[جامعه بشری]] است که از [[فطرت انسان]] برخاسته و هرگونه ساماندهی برای ساختن یک [[جامعه سالم]] بر آن [[استوار]] است. محیط سالم، زمینه مساعدی برای [[رشد]] و [[شکوفایی استعدادها]] است و در مقابل، محیط [[آلوده]] بستر مناسبی برای پرورش کجرویها و [[ناهنجاریها]]؛ ولی در عین حال، آنگونه نیست که [[انسان]] را از [[اختیار]] [[اصلح]] باز دارد.<ref>[[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، [[حقوق متقابل مردم و حکومت (مقاله)|مقاله «حقوق متقابل مردم و حکومت»]]، [[دانشنامه امام علی ج۵ (کتاب)|دانشنامه امام علی ج۵]] ص ۲۰۷.</ref> | |||
== پرسش مستقیم == | == پرسش مستقیم == | ||