اصحاب امام هادی: تفاوت میان نسخه‌ها

== اصحاب و روایت‌کنندگان حدیث از امام هادی{{ع}} ==

[[امام هادی]]{{ع}} به دلیل تنوّع [[فرهنگ]] و معارف فراگیرش همواره مقصد و مراد جویندگان [[دانش]] بوده است؛ چراکه آن حضرت در همه [[دانش‌ها]] تخصّص داشته، در [[تفسیر قرآن کریم]] خبره و کارآزموده و در [[فقه اسلامی]] با همه بخش‌ها و سطوح آن ماهر و چیره‌دست بوده است.

 

چراکه اگر آنان این کار را انجام نمی‌دادند، [[ثروت]] بسیار عظیم و اصیلی که مشتمل بر ابداعات بوده از [[مسلمانان]] ضایع می‌گردید. ثروتی که همگام با پیشرفت‌های [[فکر]] بشری و بلکه مقدّم بر آن بوده است.

 

لازم به ذکر است که بسیاری از ویژگی‌های عملی [[حضرت امام هادی]]{{ع}} را می‌توان در خلال فعالیت‌های [[پیروان]] مورد اعتماد آن حضرت مشاهده نمود، و هرچه شرایط بر امام هادی{{ع}} سخت‌تر می‌شده، آن حضرت بیشتر وادار به [[پنهان‌کاری]] در عمل می‌گردید، این [[حقیقت]] عمق بیشتری می‌یافت.

 

۱. '''[[ابراهیم بن عبده نیشابوری‌]]''': شیخ، او را از [[اصحاب حضرت امام هادی]]{{ع}} و از [[اصحاب امام حسن عسکری]]{{ع}} برشمرده است. کشّی ذکر کرده: که [[امام حسن عسکری]] نامه‌ای به [[اسحاق بن اسماعیل]] نوشت و در آن برای [[ابراهیم بن عبده]] [[سلام]] فرستاده و برای گرفتن [[حقوق]] شرعیه به وی [[وکالت]] داد. آن حضرت او را با نامه‌ای به سوی [[عبدالله بن حمدویه بیهقی]] فرستاد که در آن آمده است: امّا بعد، [[ابراهیم بن عبده]] را به نزد تو فرستادم تا همه مناطق از جمله منطقه تو [[حقوق]] واجبی که از آن من، بر گردن شماست به او بدهید، من او را ثقه و [[امین]] خودم در نزد پیروانم در آن منطقه قرار دادم. پس باید که از [[خدا]] بترسند و مراقب [[اعمال]] خود باشند، و حقوق را بپردازند. آنان در ترک این کار و یا تأخیر در آن هیچ عذری نخواهند داشت. [[خداوند]] آنها را به واسطه [[نافرمانی]] از اولیائش تیره‌روز نگرداند و به‌واسطه [[مهربانی]] که من بر آنان دارم، بر آنان [[رحمت]] آورد- و تو را نیز با آنان- همانا که خداوند وسعت‌دهنده و [[بخشنده]] است‌<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۳۲.</ref>.

۲. '''[[ابراهیم بن محمد همدانی‌]]''': شیخ، او را از [[اصحاب حضرت امام رضا]]{{ع}}، [[امام جواد]]{{ع}}، و [[امام هادی]]{{ع}} برشمرده است. کشّی گوید: او [[وکیل]] آن حضرت بود و به عمر خود چهل‌بار [[حجّ]] به‌جای آورد. امام هادی{{ع}} در نامه‌ای به او نوشته است: حساب به دست من رسید. خداوند از تو قبول کند و از آنها [[راضی]] باشد، خداوند آنها را در [[دنیا]] و [[آخرت]] با ما قرار دهد، من فلان مقدار دینار و فلان مقدار [[لباس]] برای تو فرستادم. خداوند آنها را با سایر نعمت‌هایی که به تو داده است بر تو [[مبارک]] گرداند، من به «نضر» نامه‌ای نوشته و او را [[فرمان]] دادم تا دست از تو بدارد و متعرّض تو نگشته، با تو [[مخالفت]] نکند و به او فهماندم که تو در نزد من چه جایگاهی داری، و همچنین نامه‌ای به «ایوب» نوشتم و او را نیز به همین مطلب فرمان دادم، و نامه‌ای نیز به پیروانم در همدان نوشتم و آنان را نیز به [[فرمانبرداری]] از تو و آمدن به سمت تو دستور دادم، و به آنان گفتم که وکیلی به‌جز تو ندارم‌<ref>اختیار معرفة الرّجال، ج۲، ص۸۶۹.</ref>.

این [[روایت]] به روشنی دلالت بر وثاقت و جلالت قدر این مرد داشته، بلندی [[مقام]] او را در نزد [[امام]]{{ع}} بیان می‌دارد.

۳. '''[[ابراهیم بن مهزیار]]''': شیخ، وی را از [[اصحاب حضرت امام جواد]] و [[امام هادی]]{{ع}} برشمرده است. نجّاشی گوید: وی کتابی به نام «کتاب بشارات» دارد. کشّی به سند خود از [[محمد بن ابراهیم مهزیار]] نقل می‌کند که گفت: هنگامی که زمان مرگ پدرم فرارسید [[مالی]] را به من داده و علامتی به من داد و کسی را از آن علامت جز [[خدا]] [[آگاه]] نکرد، و گفت: هرکس این علامت را به تو اعلام کرد [[مال]] را به او بده، وی گوید: من به سمت [[بغداد]] رفتم و در کاروانسرایی فرود آمدم. در [[روز]] دوّم اقامتم در بغداد پیرمردی به آنجا آمده و در زد. من به [[غلام]] گفتم ببین چه کسی بر در ایستاده است. غلام خارج شد و آمد و گفت: پیرمردی بر در اتاق ایستاده است.

 

من [[اجازه]] داخل شدن دادم. وی به من گفت: من «عمری» هستم. [[مالی]] که به همراه داری به من بده و او چنین‌وچنان است، و آن علامت را گفت. وی گوید: آن [[اموال]] را به او [[تسلیم]] کردم‌<ref>خلاصة الاقوال، ص۵۱.</ref>. این [[روایت]] دلالت بر این مطلب دارد که ابراهیم [[وکیل]] [[امام]]{{ع}} در گرفتن [[حقوق]] [[شرعی]] بوده است و طبیعی است که وی به جهت [[صداقت]] و عدالتی که داشته مورد اعتماد آن حضرت قرار گرفته باشد.

 

# علل الصّوم.

۵. '''[[احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی‌]]''': شیخ وی را از [[اصحاب حضرت امام رضا]]{{ع}} و [[امام جواد]]{{ع}} و امام هادی{{ع}} برشمرده است. کنیه او [[ابو جعفر]] بوده، وی بزرگ و سرکرده [[اهل قم]] بوده که از جانب [[اهل]] [[شهر]] با [[حاکمان]] وقت دیدار می‌نموده است، وی کتاب‌های متعدّدی نوشته که از آن جمله‌اند: «کتاب التّوحید»، «کتاب فضل النّبی{{صل}}»، «کتاب المتعه»، «کتاب النّوادر»، «کتاب النّاسخ و المنسوخ» و «کتاب [[فضایل]] العرب» و...<ref>معجم رجال الحدیث، ج۳، ص۸۶.</ref>.

۶. '''[[ایوب بن نوح بن دراج‌]]''': وی راستگوی [[امین]] است، [[نجاشی]] گفته است: وی وکیل [[حضرت امام هادی]]{{ع}} و [[حضرت امام حسن عسکری]]{{ع}} بوده و در نزد این دو امام [[بزرگوار]] دارای منزلتی بزرگ و مورد اعتماد بوده است. وی بسیار باورع و عبادتش نیز زیاد بوده است. وی در [[روایات]] خود [[راستگو]] بوده است، پدر او نوح بن درّاج در [[کوفه]] دارای سمت [[قضاوت]] و صحیح الاعتقاد بوده است، برادرش [[جمیل بن درّاج]] می‌باشد<ref>رجال نجاشى، ص۱۰۲.</ref>.

شیخ گفته است: [[ایوب بن نوح بن دراج]] ثقه است. وی کتابی دارد و [[روایات]] و مسائلی از [[حضرت امام هادی]]{{ع}} نقل کرده است‌<ref>فهرست، ص۵۶.</ref>. «کشّی» گفته است: وی از [[صالحان]] بوده و هنگامی که از [[دنیا]] رفته است به‌جز صد و پنجاه دینار [[پول]] از خود چیز دیگری به‌جا نگذاشته است، وی از [[امام]] [[ابو الحسن ثالث]]، [[امام هادی]]{{ع}} [[روایت]] کرده و گروهی از روات نیز از وی روایت نموده‌اند<ref>رجال نجاشى، ص۱۰۲.</ref>.

۷. '''[[حسن بن راشد]]''': کنیه وی ابو علی و وابسته به طایفه [[آل]] المهلّب بغدادی و [[راستگو]] بوده است. شیخ وی را از [[اصحاب حضرت امام هادی]]{{ع}} برشمرده و [[شیخ مفید]] او را از فقهای اعلام و رؤسایی که [[دانش حلال و حرام]] از آنها گرفته می‌شود برشمرده است. از آنان که هیچ [[طعن]] و ظنّی بر آنها وارد نمی‌شود، حضرت امام هادی{{ع}} وی را به [[وکالت]] خود [[منصوب]] نموده و نامه‌های چندی برای وی فرستاده است‌<ref>رجال طوسى، ص۳۷۵.</ref>. از جمله این نامه‌ها می‌باشد:

# نامه‌ای که کشّی با سند خود از [[محمد بن عیسی یقطینی]] نقل کرده است. وی گوید: حضرت امام هادی{{ع}} به ابو [[علی بن بلال]] در سال ۲۳۲ ه. ق نامه‌ای نوشت که در آن آمده بود: [[شکر]] خدای را به‌جای می‌آورم و بر محمد [[پیامبر خدا]] و آل او که [[درود]] و [[رحمت خداوند]] بر آنان باد درود می‌فرستم، سپس، [[آگاه]] باش که من ابو علی حسن بن راشد را به جهت آشنایی با لیاقت‌هایی که وی از آن برخوردار بوده، کسی در آن بر وی مقدّم نمی‌باشد، به‌جای [[حسین بن عبدربه]] برگزیده و منصوب نموده، او را [[امین]] بر این کار دانستم، و می‌دانم که تو بزرگ منطقه خود هستی. بنابراین خوش داشتم که فقط به تو نامه نوشته، با این کار تو را گرامی دارم، پس بر تو باد که از او [[ابو علی حسن بن راشد]] [[اطاعت]] کنی، و تمام [[حقوق مالی]] که بر گردن داری به وی [[تسلیم]] نمایی. همچنین [[پیروان]] ما را بر این کار [[تشویق]] و ترغیب نمائی و آنان را به این کار آشنا کنی تا بدین‌وسیله وی را کمک و [[یاری]] نمایی، که این بسیار کار خوبی است که موجب رعایت [[حقّ]] ما شده و در نزد ما محبوب و دوست‌داشتنی است، و [[خداوند]] به‌واسطه این کار تو را [[جزا]] و [[اجر]] خواهد داد. همانا که خداوند به هرکس که بخواهد می‌بخشد؛ چراکه خداوند دارای عطا و جزا بوده، از [[رحمت]] خود هرکس را بخواهد مشمول عطایایش می‌نماید. و تو با این [[مسئولیت]] که بر دوشت نهادم [[امانتدار]] [[خدا]] گردیده‌ای. این نامه را به خطّ خود نوشته، بسیار خدا را [[شکر]] می‌گویم‌<ref>معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۳۱۳-۳۱۴.</ref>. این نامه دلالت دارد که [[ابن راشد]] از نظر وثاقت، [[امانت]] و [[فضیلت]] در سطح‌ بسیار بالایی بوده که [[حضرت امام هادی]]{{ع}} [[شیعیان]] را به او ارجاع داده و آنان را به [[اطاعت]] کردن از او و [[تسلیم]] نمودن [[حقوق]] [[شرعی]] به او سفارش نموده است.

# کشّی به سند خود که به [[احمد بن محمد بن عیسی]] می‌رسد، [[روایت]] کرده و گفته است: به همراه ابن راشد نامه‌ای را در چند نسخه تکثیر کرده، به سوی گروهی از [[موالیان]] [[اهل‌بیت]]{{عم}} که مقیم [[بغداد]]، [[مدائن]]، سواد و اطراف آن مناطق بودند فرستادیم. متن آن نامه چنین است: [[خدای متعال]] را شکرگزارم، من [[ابو علی بن راشد]] را به‌جای [[علی بن حسین بن عبد ربّه]] و همه وکلای سابق خود، [[منصوب]] کردم، وی در نزد من به منزله تمام آن [[وکیلان]] است، من همه مسئولیت‌هایی که دیگر وکلای من دارند به او اعطا نمودم تا حقوق مرا از شما بگیرد، من وی را برای [سرپرستی‌] شما پسندیده، در این کار بر دیگران مقدّمش داشتم؛ چراکه او [[اهل]] و محلّ این کار می‌باشد، پس شما که خدایتان رحمت کند، حقوق را به او بپردازید که در واقع آن را به من پرداخته‌اید. و بر شما باد که برای خود بهانه‌تراشی نکرده، از این کار دست برداشته، به سرعت به [[بندگی خدا]] و [[پاک]] کردن [[اموال]] و [[حفظ]] خون‌های خود رو آورده، بر نیکویی و [[پرهیزگاری]] یکدیگر را کمک و [[یاری]] کرده، از [[خداوند]] [[پروا]] کنید. باشد که مورد رحمت قرار گیرید، همه به ریسمان محکم خداوند چنگ زنید و جز در حالت [[اسلام]] و [[مسلمانی]] نمیرید. من [[پیروی]] و [[اطاعت]] از خود را در [[طاعت]] از او [[ابن راشد]] قرار دادم، و خروج به سوی [[نافرمانی]] از او را نافرمانی از خود قرار دادم، پس همواره در [[راه راست]] حرکت کنید که [[خداوند]] به شما [[اجر]] و [[ثواب]] داده و از فضل خود بیش‌ازپیش به شما عنایت نماید، همانا که [[خدا]] در آنچه که در نزد اوست وسعت‌دهنده و کریم است، خداوند بر [[بندگان]] خود [[بخشش]] و [[مهربانی]] دارد. ما و شما به [[مسئولیت]] [[حفظ]] [[امانت الهی]] نایل گشته‌ایم، این نامه را به خطّ خود نوشته‌ام و بسیار خدا را [[شکر]] می‌گویم‌<ref>معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۳۱۴.</ref>. این نامه نشانگر بلندی [[مقام]] [[ابن راشد]] در نزد [[امام هادی]]{{ع}} می‌باشد تا آنجا که [[اطاعت]] و [[فرمانبرداری]] از او را با اطاعت از خود، و [[نافرمانی]] او را با نافرمانی از خود همراه نموده است.

# [[حضرت امام هادی]]{{ع}} نامه‌ای برای ابن راشد و [[ایوب بن نوح]] نوشته است که در آن بعد از [[بسم الله]] و مقدّمه آمده است: ای [[ایوب]] پسر نوح، من تو را امر می‌کنم که از جرّوبحث زیاد با ابو علی [[کناره‌گیری]] و هر کدام از شما به آنچه به آن [[مأمور]] شده‌اید [[قیام]] نموده، به امور مربوط به ناحیه خود بپردازید؛ چراکه اگر شما به مأموریتی که به شما واگذار شده بپردازید به‌واسطه این کار از مراجعه به من بی‌نیاز می‌شوید، و ای ابو علی همچنان‌که به ایوب دستور دادم که هیچ‌گونه [[مالی]] از [[اهل بغداد]] و [[مدائن]] [که منطقه مأموریت تو است‌] نپذیرد و از کسی از آنان برای [[ملاقات]] با من [[اجازه]] ملاقات نخواهد و هرکه را که از منطقه‌ای غیر از منطقه او به نزد وی آمده به سمت [[وکیل]] همان ناحیه ارجاع نماید، تو را نیز به مثل همین دستور دستور می‌دهم که به این ترتیب هرکدام از شما در منطقه خود به آنچه به آن مأمور شده‌اید بپردازید<ref>معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۳۱۵.</ref>.

[[ابو راشد]] مقام بسیار بالایی در نزد امام هادی{{ع}} داشته و طبیعی است که جز با [[تقوا]] و [[ورع]] و [[دین‌داری]] شدید به این مرحله و [[منزلت]] نرسیده است. هنگامی که ابن راشد از [[دنیا]] رفت، امام هادی{{ع}} بر وی ترحّم کرده و برای وی [[طلب مغفرت]] و [[رضوان]] نمودند.

۸. '''[[حسن بن علی بن حسن اطروش]]''': وی نواده [[عمر اشرف]]، فرزند [[علی بن حسین بن علی بن ابی طالب]] معروف به "[[الناصر للحق]]" از اصحاب امام هادی{{ع}} است. وی پدر جدّ مادری «[[سید مرتضی]]» قدّس سرّه می‌باشد. [[سید]] در اوّل کتاب خود با نام «شرح المسائل الناصریات» می‌گوید: و امّا [[ابو محمد ناصر کبیر]]، وی [[حسن بن علی]] است. [[فضیلت]] او در [[دانش]] و [[زهد]] و [[فقه]] از [[آفتاب]] تابان روشن‌تر و ظاهرتر است، وی کسی است که [[اسلام]] را در منطقه [[دیلم]] انتشار داد. تا آنجا که با کوشش او و رویه زیبایش، تعداد بی‌شماری از [[مردم]] آن [[سرزمین]] از [[گمراهی]] و [[جهالت]] نجات یافته، به راه [[خداوند]] و [[دین مبین اسلام]] گرویده‌اند<ref>النّاصریات، ص۶۳.</ref>.

 

 

 

۱۰. '''[[داوود بن قاسم جعفری‌]]''': کنیه‌اش "ابو هاشم" و [[اهل بغداد]] بود، وی بسیار جلیل القدر و در نزد [[ائمّه]] از [[منزلت]] والایی برخوردار بود. وی [[حضرت امام رضا]]، [[حضرت امام جواد]]، [[حضرت امام هادی]]، [[حضرت امام حسن عسکری]] و [[حضرت صاحب الزّمان]]{{ع}} را دیده و از همه آنها [[روایت]] کرده است، وی [[اخبار]] و مسائلی دارد و هم‌چنین‌ درباره [[اهل‌بیت]] شعرهای نیکویی سروده است. وی در [[دستگاه حکومت]] نیز دارای [[مقام]] بوده، کتابی نیز دارد.

 

برقی وی را از [[اصحاب امام جواد]]، [[امام هادی]] و [[امام حسن عسکری]]{{عم}} برشمرده است. کشّی گوید: ابو عمرو گفت: داوود در نزد حضرت امام جواد، حضرت امام هادی و حضرت امام حسن عسکری{{عم}} دارای منزلتی بلند و جایگاهی رفیع بوده است‌<ref>اختیار معرفة الرّجال، ج۲، ص۸۴۱.</ref>.

 

 

معمّر گوید: به خدمتش عرضه داشتم: [[سبحان الله]]!!! به [[خدا]] [[سوگند]] وی چیزی جز این از من نخواسته است. آن حضرت فرمودند: ای معمّر، مؤمن همیشه موفّق است، به او بگو تا به نزد من بیاید. معمّر گوید: من به ریان گفتم تا بر آن حضرت داخل شد و [[سلام]] کرد. امام هادی{{ع}} فرمودند تا یکی از لباس‌هایشان را آوردند. هنگامی که ریان از نزد آن حضرت خارج شد به او گفتم: آن حضرت چه چیزی به تو دادند؟ ناگهان دیدم که در دست او سی درهم [[پول]] موجود است‌<ref>اختیار معرفة الرّجال، ج۲، ص۸۲۴.</ref>.

۱۲. '''[[عبد العظیم حسنی‌]]''': وی سیدی [[شریف]] و دارای حسب‌ونسب بود، از نظر [[دانش]]، [[پرهیزکاری]] و [[دینداری]] از مفاخر [[خاندان]] [[نبوی]] بوده که ما به پاره‌ای از حالات او اشاره می‌کنیم:

 

 

چون [[کلام]] عبد العظیم به اینجا رسید، [[امام هادی]]{{ع}} رو به وی کرده و فرمودند: و پس از من پسرم حسن. پس [[مردم]] با [[جانشین]] او چه خواهند کرد؟

عبد العظیم در رابطه با امامی که بعد از [[امام حسن عسکری]]{{ع}} خواهد آمد و دلیل [[تحیر]] مردم درباره او پرسید: سرورم، کیفیت این امر چگونه خواهد بود؟ امام هادی{{ع}} فرمودند: به این خاطر که او به چشم دیده نمی‌شود و یاد کردن او با [تصریح بر] اسمش جایز نمی‌باشد، تا روزی که [[قیام]] کند و [[زمین]] را از [[عدل و قسط]] پر نماید، چنان‌که از [[ظلم و جور]] پر شده باشد.

 

۱۳. '''[[عثمان بن سعید عمری سمّان‌]]''': کنیه او "ابوعمرو"، [[راستگو]] و [[پاک]] بود، وی در سنّ یازده سالگی خدمتگزار [[حضرت امام هادی]]{{ع}} بوده و از جایگاهی بلند در نزد آن حضرت برخوردار گردید، [[احمد بن اسحاق قمی]] گوید: در یکی از روزها بر حضرت [[امام ابو الحسن علی بن محمد]] شرفیاب شدم و به آن حضرت عرض کردم: ای [[سرور]] و مولای من، من همواره در این [[شهر]] حضور ندارم‌ بلکه به آن رفت‌وآمد می‌کنم و در بسیاری از مواقع که می‌آیم برای من وصول به شما و شرفیابی به محضر شما میسّر نمی‌گردد. در چنین مواردی قول چه کسی را پذیرفته و امر چه کسی را [[اطاعت]] کنیم؟ امام هادی{{ع}} در پاسخ او فرمودند: {{متن حدیث|هَذَا أَبُو عَمْرٍو الثِّقَةُ الْأَمِينُ‌ مَا قَالَهُ‌ لَكُمْ‌ فَعَنِّي‌ يَقُولُهُ‌ وَ مَا أَدَّاهُ‌ إِلَيْكُمْ‌ فَعَنِّي‌ يُؤَدِّيهِ}}؛ «این ابو عمرو راستگوی [[امین]] است. آنچه را که به شما گفت از جانب من گفته و آنچه را که به شما رساند از جانب من رسانده است».

 

هنگامی که حضرت امام هادی{{ع}} به ملکوت اعلی پیوست، من روزی به فرزندش [[حضرت امام حسن عسکری]]{{ع}} رجوع کرده و همین حرف را که به پدرش عرض کرده بودم به آن حضرت عرضه داشتم، آن حضرت نیز به من فرمودند: {{متن حدیث|هَذَا أَبُو عَمْرٍو الثِّقَةُ الْأَمِينُ‌ ثِقَةُ الْمَاضِي وَ ثِقَتِي فِي الْمَحْيَا وَ الْمَمَاتِ فَمَا قَالَهُ لَكُمْ فَعَنِّي يَقُولُهُ وَ مَا أَدَّى إِلَيْكُمْ فَعَنِّي يُؤَدِّيهُ}}؛ این ابو عمرو راستگو و مورد اعتماد است. مورد اعتماد گذشتگان و مورد اعتماد من در [[زندگی]] و [[مرگ]]. هرچه را که گفت از من گفته و هرچه را به‌شما رساند از جانب من رسانده است‌<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۲، ص۱۲۳.</ref>.

۱۴. '''[[علی بن مهزیار اهوازی دورقی‌]]''': وی از مفاخر دانشمندان و از شاگردان مشهور [[حضرت امام هادی]]{{ع}} بوده است. حال به بیان مختصری از حالات او می‌پردازیم:

# [[عبادت]]: وی از [[پرهیزکاران]] و [[صالحان]] به نام بوده، تاریخ‌نویسان آورده‌اند: هنگامی که [[آفتاب]] طلوع می‌کرد به [[سجده]] می‌رفت و سر از سجده برنمی‌داشت تا اینکه برای هزار نفر از برادرانش به مانند آنچه برای خود خواسته است بخواهد و [[دعا]] کند، وی از بسیاری [[سجود]] بر پیشانی خود پینه‌ای مانند زانوی شتر داشته است‌<ref>اختیار معرفة الرّجال، ج۲، ص۸۲۵.</ref>.

# تعریف و [[تمجید]] [[حضرت امام جواد]]{{ع}} از او: حضرت امام جواد{{ع}} [[علی بن مهزیار]] را بسیار ستوده است. از جمله این ستایش‌ها این است که آن حضرت نامه‌ای به او نوشتند که در آن آمده است: ای علی، من تو را از نظر [[خیرخواهی]]، [[فرمانبرداری]]، خدمت و [[احترام]] و [[قیام]] به آنچه بر تو [[واجب]] شده است، آزموده، مورد [[امتحان]] قرار داده‌ام، پس اگر بگویم که من کسی را در این زمینه به مانند تو ندیده‌ام امیدوارم که در این گفته خود صادق باشم. پس از [[خدا]] می‌خواهم که به [[پاداش]] این عمل، منزلگاه تو را جنّات فردوس قرار دهد. مقام و خدمت تو در سرما و گرما و شب‌وروز بر من پوشیده نیست. پس از [[خداوند]] می‌خواهم هنگامی که همه خلایق را در [[روز قیامت]] جمع نمود، چنان رحمتی بر تو ارزانی دارد که همگان به [[مقام]] تو [[غبطه]] خورند و او شنونده دعاهای [[بندگان]] است‌<ref>معجم رجال الحدیث، ج۱۳، ص۲۱۱.</ref>. این نامه حاکی از [[میزان]] اعتبار این شخص در نزد حضرت امام هادی{{ع}}، [[بزرگداشت]] و تقدیر آن حضرت نسبت به او و دعای آن حضرت در [[حقّ]] او می‌باشد، و اینکه [[حضرت امام جواد]]{{ع}} از نظر [[تقوا]] و [[ورع]] و [[دانش]] در میان [[اصحاب]] خود هیچ‌کس را به پایه و مرتبه این فرد درستکار، نمی‌دانسته است.

# تألیفات: [[علی بن مهزیار]] مجموعه‌ای از کتاب‌ها را به رشته تحریر درآورده که از سی کتاب [[متجاوز]] است. بیشتر این کتاب‌ها در رشته [[فقه]] به نگارش درآمده، نام تعدادی از کتاب‌های او بدین‌شرح است: «کتاب الوضوء»، «کتاب الصّلاة»، «کتاب الزّکاة»، «کتاب الصّوم»، «کتاب الحجّ»، «کتاب الطلاق»، «کتاب الحدود»، «کتاب الدّیات»، «کتاب التّفسیر»، «کتاب الفضائل»، «کتاب العتق و التّدبیر»، «کتاب التّجارات و الاجارات»، «کتاب المکاسب»، «کتاب المثالب»، «کتاب الدّعا»، «کتاب التجمّل و المروّه»، «کتاب المزار»، و...<ref>رجال نجاشى، ص۲۵۳.</ref>.

# طبقه [[حدیثی]]: علی بن مهزیار در سند بسیاری از [[روایات]] که تعداد آنها به چهارصد و سی و هفت [[روایت]] می‌رسد، واقع شده است، وی از حضرت [[امام]] [[ابو جعفر ثانی]] و [[ابو الحسن ثالث]]{{عم}} و سایر [[ائمّه]] روایت کرده است. علی بن مهزیار از ارکان [[فکر]] [[شیعی]] بوده و یگانه دوران و دانشمند عصر خود به‌شمار می‌آمده است.

۱۵. '''[[فضل بن شاذان نیشابوری‌]]''': شیخ، وی را از اصحاب امام [[ابو الحسن]] [[هادی]]{{ع}} برشمرده. وی از علمای بزرگ و رجال مشهور [[فکر اسلامی]] در [[زمان]] خود بوده است. وی در رشته‌های مختلف دانش و فنون تخصّص داشته و در آنها به تألیف پرداخته است. اکنون به صورت مختصر بعضی از [[شئون زندگی]] او را عرضه می‌داریم:

# ردّ مخالفان: فضل بن شاذان همواره آماده [[دفاع]] از [[اصول اعتقادی]] خود و [[باطل]] کردن شبهاتی بوده است که در رابطه با [[عقاید]] او بروز می‌نمود، خود وی گفته است: من [[جانشین]] پیشینیان خود هستم؛ چراکه من «[[محمد بن ابی عمیر]]» و «[[صفوان بن یحیی]]» و دیگرانی غیر از این‌دو نفر را دیده‌ام و در طول پنجاه سال [[دانش]] بسیاری از آنان آموخته‌ام، هنگامی که «[[هشام بن‌ حکم]]» رحمه الله از [[دنیا]] رفت، «[[یونس بن عبدالرحمان]]» رحمه الله جانشین او گشت و [[شبهات]] مخالفان را ردّ می‌نمود، سپس هنگامی که «یونس بن عبد الرّحمان» از دنیا رفت [[جانشینی]] به‌جز «سکاک» باقی نگذاشت که وی به ردّ شبهات مخالفان می‌پرداخت تا اینکه او هم از دار دنیا رفت، و من بعد از این بزرگواران جانشین آنها هستم. [[خداوند]] رحمتشان کند<ref>اختیار معرفة الرّجال، ج۲، ص۸۱۸.</ref>. و به [[حقّ]] فضل بن شاذان چنین نیز بود وی جانشین شایسته‌ای برای این بزرگواران بود که در راه اصول اعتقادی رفیع خود -که مورد قبول [[ائمّه اطهار]] از [[اهل‌بیت پیامبر]] اکرم{{صل}} نیز بوده است- با [[دشمنان]] و مخالفان به بحث و [[مجادله]] پرداخته و شبهات آنان را ردّ می‌نمودند.

# تألیفات: این عالم بزرگ، در [[علوم]] مختلف همچون [[علم فقه]]، [[علم تفسیر]]، [[علم کلام]] و [[فلسفه]]، [[علم]] لغت، علم منطق و غیره، تألیفات فراوانی دارد. مؤلّفات این عالم بزرگ از صد و هشتاد کتاب [[متجاوز]] است که بعضی از آنها را شیخ، [[نجاشی]]، [[ابن ندیم]] و دیگران در کتاب‌هایشان آورده‌اند.

 

۱۶. '''[[محمد بن احمد محمودی‌]]''': کنیه وی ابو علی، شیخ او را از اصحاب امام هادی{{ع}} ذکر نموده است، کشّی گوید: در کتاب ابو عبدالله شاذانی که به خطّ خود او نوشته شده بود، دیده‌ام: از فضل بن هاشم هروی شنیدم که می‌گفت: در رابطه با بسیار [[حج]] بجا آوردن محمودی در نزد من سخنی به میان آمد، من از وی تعداد حج‌هایی که به جا آورده بود پرسیدم. وی تعداد آنها را به من نگفت، بلکه گفت: «الحمد للّه خداوند خیر بسیاری روزی من کرده است»، به او گفتم: آیا همه این [[اعمال]] حج‌ را برای خود به‌جا می‌آوری یا برای دیگران؟ در پاسخ من گفت: پس از حجّة الاسلام که برای خود به‌جا آورده‌ام، دیگر حج‌ها را برای غیر خودم به‌جا می‌آورم. من از جانب [[رسول خدا]]{{صل}} حج به‌جا می‌آورم و آنچه [[خداوند متعال]] [[ثواب]] به من بدهد به [[اولیا]] [[خدا]] می‌بخشم، و ثواب این کار را به [[مؤمنین]] و مؤمنات [[هدیه]] می‌کنم، به او گفتم: در هنگام انجام [[مناسک حجّ]] چه چیزی می‌گویی؟ پاسخ داد: می‌گویم: «خداوندا من از جانب [[رسول]] تو [[حضرت محمد]]{{صل}} برای تو [[تهلیل]] گفتم و جزایی را که به من می‌خواهی عطا کنی به اولیا اطهارت{{عم}} بخشیدم و ثواب این عمل خود را نیز برای [[بندگان]] [[مؤمن]] و مؤمنه تو قرار دادم که به کتاب تو و [[سنّت]] پیامبرت [[ایمان]] دارند.».. تا آخر [[دعا]]<ref>اختیار معرفة الرّجال، ج۲، ص۷۹۸.</ref>.

۱۷. '''[[محمد بن حسن بن ابی الخطاب زیات‌]]''': [[کوفی]] و [[راستگو]]، شیخ وی را از [[اصحاب حضرت امام هادی]]{{ع}} برشمرده است، [[نجاشی]] گوید: وی بسیار جلیل القدر و از [[اصحاب]] ما بوده است. روایتش بسیار و در [[روایت]] کردن راستگو، بسیار مورد اعتماد و روایتش [از حیث صحت‌] [[آرامش‌بخش]] می‌باشد. وی دارای کتاب «[[توحید]]»، کتاب «المعرفة و البدار»، کتاب «الردّ علی [[اهل]] القدر»، کتاب «امامه»، کتاب «اللؤلؤة»، کتاب «[[وصایا]] الائمّه»، کتاب «نوادر».

۱۸. '''[[محمد بن فرج رخجی‌]]''': شیخ وی را از اصحاب حضرت امام هادی{{ع}} برشمرده است. وی دارای‌ ارتباطات تنگاتنگ و محکمی با [[حضرت امام هادی]]{{ع}} بوده و میان آنها نامه‌های چندی ردّوبدل گشته است، از آن جمله است نامه‌ای که کشّی به سند خود از [[محمد بن فرج]] آن را روایت کرده است: محمد بن فرج گوید: به حضرت امام هادی{{ع}} نامه‌ای نوشتم و از آن حضرت در رابطه با «[[ابو علی بن راشد]]» و «[[عیسی بن جعفر]] بن عاصم» و «ابن بند» سؤال کردم، آن حضرت در پاسخ نامه‌ای به من نوشتند و در آن آمده بود: از [[ابن راشد]]؛ ذکری به میان آوردی، او [[سعادتمند]] زیست و با [[شهادت]] از [[دنیا]] رفت»، آن حضرت همچنین برای «ابن بند» و «[[عاصمی]]» نیز دعا کردند<ref>اختیار معرفة الرّجال، ج۲، ص۸۶۳.</ref>.

یکی دیگر از نامه‌های محمد بن فرج به [[امام]] و پاسخ آن حضرت به او در بخش‌های گذشته همین کتاب آمده است که بیانگر اعتماد تامّ و تمام حضرت امام هادی{{ع}} به این شخص و [[تأیید]] آن حضرت درباره او می‌باشد، هنگامی که وی [[بیمار]] شد، حضرت امام هادی{{ع}} پیراهنی برای او فرستادند. وی پیراهن را گرفته و زیر سر خود قرار داد و هنگامی که از [[دنیا]] رفت در همان پیراهن وی را کفن نمودند.

 

۲۰. '''[[یعقوب بن اسحاق‌]]''': [[ابو یوسف دورقی اهوازی]] مشهور به [[ابن سکیت]]، شیخ او را از اصحاب امام هادی{{ع}} برشمرده، در نزد [[حضرت امام جواد]] و حضرت امام هادی{{عم}} دارای [[منزلت]] والائی بوده و این دو [[امام]] [[بزرگوار]] وی را از [[خواص]] به حساب می‌آوردند، وی از حضرت امام جواد{{ع}} نیز [[روایات]] و مسائلی نقل نموده است. ابن سکیت [[پرچمدار]] [[علم]] ادبیات عرب، [[شعر]]، لغت و نحو بوده و دارای کتاب‌های زیادی است که از میان آنها می‌توان به کتاب‌های [[تهذیب]] الالفاظ و کتاب [[اصلاح]] المنطق اشاره نمود... [[متوکل]] به‌خاطر [[ولایت اهل‌بیت]]{{عم}} وی را به [[قتل]] رساند.

۲۱. '''زنان‌''': [[شیخ طوسی]] از میان زنانی که از حضرت امام هادی{{ع}} روایت کرده‌اند به جز بانوی کریمه، «[[کلثوم کرخیه]]» شخص دیگری را ذکر ننموده است، شیخ این [[زن]] را از اصحاب امام هادی{{ع}} دانسته و اضافه می‌کند که: راوی که از این بانو روایت را نقل نموده است «عبد الرّحمان شعیری» می‌باشد که نام کامل وی [[ابو عبد الرحمان بن داوود بغدادی]] است‌<ref>آنچه در این بخش در رابطه با اصحاب حضرت امام هادی{{ع}} آورده‌ایم از کتاب حیاة الامام علىّ الهادى، ص۱۷۰-۲۳۰ نوشته شیخ باقر شریف قرشى اقتباس شده است.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۲ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱۲]]، ص ۲۹۹-۳۲۲.</ref>