بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
== معناشناسی == | == معناشناسی == | ||
دارالندوه، واژهای است که لفظ ندوه آن برگرفته از ندی، نادی و منتدی، به معنای [[مجلسی]] است که [[مردم]] در آن گرد میآیند<ref>ابن منظور، لسان العرب، ج۱۵، ص۳۱۷.</ref> و در اصطلاح [[تاریخی]] به مکانی در [[مکه]] گفته میشود که [[قصی بن کلاب]] آن را به منظور [[مشورت]] دادن به مردم بنا نهاد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۵؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۸.</ref>.<ref>[[منیره شریعتجو|شریعتجو، منیره]]، [[دارالندوه (مقاله)|دارالندوه]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۳۴۹.</ref> | |||
== تأسیس [[دار الندوه]] == | == تأسیس [[دار الندوه]] == | ||
| خط ۹: | خط ۹: | ||
قصی، جد چهارم [[پیامبر]]{{صل}}<ref>محمد بن عبد الله بن عبدالمطلب (شیبة) بن هاشم (عمرو) بن عبد مناف (مغیرة) بن قصی (زید) بن کلاب.</ref> که از [[قبیله قریش]] بود<ref>از دیدگاه عدهای افراد قریش به کسانی گفته میشود که فرزندان نضر بن کنانه باشند و به نظر برخی دیگر به فرزندان فهر بن مالک گفته میشود. ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۹۳.</ref> با دختر آخرین [[حاکم]] [[قبیله خزاعه]] ـ که [[فرمانروایی]] قبایل مکه را بر عهده داشت ـ [[ازدواج]] کرد. با [[مرگ]] حاکم قبیله خزاعه، وی با توجه به شایستگیهایی که داشت و نیز [[برتری]] نسب که به اسماعیل{{ع}} میرسید، طی کشمکشهایی چند، فرمانروایی مکه و تصدی امور کعبه را به دست گرفت<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۱۷-۱۱۸ و ص۱۲۳.</ref>. | قصی، جد چهارم [[پیامبر]]{{صل}}<ref>محمد بن عبد الله بن عبدالمطلب (شیبة) بن هاشم (عمرو) بن عبد مناف (مغیرة) بن قصی (زید) بن کلاب.</ref> که از [[قبیله قریش]] بود<ref>از دیدگاه عدهای افراد قریش به کسانی گفته میشود که فرزندان نضر بن کنانه باشند و به نظر برخی دیگر به فرزندان فهر بن مالک گفته میشود. ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۹۳.</ref> با دختر آخرین [[حاکم]] [[قبیله خزاعه]] ـ که [[فرمانروایی]] قبایل مکه را بر عهده داشت ـ [[ازدواج]] کرد. با [[مرگ]] حاکم قبیله خزاعه، وی با توجه به شایستگیهایی که داشت و نیز [[برتری]] نسب که به اسماعیل{{ع}} میرسید، طی کشمکشهایی چند، فرمانروایی مکه و تصدی امور کعبه را به دست گرفت<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۱۷-۱۱۸ و ص۱۲۳.</ref>. | ||
قصی، اقدامات مختلفی انجام داد. از جمله آنها که وی را به "مجمع" مشهور کرد، گردآوری قبایل پراکنده [[قریش]] در [[مکه]] بود. قصی، با توجه به مراجعات زیادی که در [[مقام]] رئیس قبیله به وی میشد، خانهای ویژه مشورتهای مردمی، مشهور به | قصی، اقدامات مختلفی انجام داد. از جمله آنها که وی را به "مجمع" مشهور کرد، گردآوری قبایل پراکنده [[قریش]] در [[مکه]] بود. قصی، با توجه به مراجعات زیادی که در [[مقام]] رئیس قبیله به وی میشد، خانهای ویژه مشورتهای مردمی، مشهور به دارالندوه که در آن به سمت [[مسجدالحرام]] باز میشد در ضلع غربی [[کعبه]]<ref>ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۲، ص۲۰۷.</ref> بنا نهاد<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۱۲۵؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۵۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۵۸.</ref>.<ref>[[منیره شریعتجو|شریعتجو، منیره]]، [[دارالندوه (مقاله)|دارالندوه]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۳۴۹ ـ ۳۵۰.</ref> | ||
== کارکردهای دارالندوه == | == کارکردهای دارالندوه == | ||
| خط ۱۸: | خط ۱۸: | ||
از جمله تصمیمات مشهوری که در این مکان گرفته شد، [[پیمان]] [[حلفالفضول]] در [[یاری رساندن]] به [[مظلومان]] در [[زمان جاهلیت]]<ref>علی بن الحسین مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۱، ص۲۷۰.</ref> بود که [[پیامبر]]{{صل}} در آن حضور داشت و نیز تصمیم سران طایفههای مختلف قریش، درباره قتل پیامبر{{صل}} که به [[هجرت]] ایشان به یثرب انجامید<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴۸۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۷۶.</ref>؛ اما به نظر میرسد پس از [[فتح مکه]] با توجه به [[سیستم حکومتی]] پیامبر{{صل}} در [[مدینه]] و اهمیت [[مسجد]] به منزله مرکز تصمیمگیریها، این مکان دیگر کارایی گذشته خود را از دست داد. | از جمله تصمیمات مشهوری که در این مکان گرفته شد، [[پیمان]] [[حلفالفضول]] در [[یاری رساندن]] به [[مظلومان]] در [[زمان جاهلیت]]<ref>علی بن الحسین مسعودی، مروج الذهب و معادن الجوهر، ج۱، ص۲۷۰.</ref> بود که [[پیامبر]]{{صل}} در آن حضور داشت و نیز تصمیم سران طایفههای مختلف قریش، درباره قتل پیامبر{{صل}} که به [[هجرت]] ایشان به یثرب انجامید<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴۸۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۱۷۶.</ref>؛ اما به نظر میرسد پس از [[فتح مکه]] با توجه به [[سیستم حکومتی]] پیامبر{{صل}} در [[مدینه]] و اهمیت [[مسجد]] به منزله مرکز تصمیمگیریها، این مکان دیگر کارایی گذشته خود را از دست داد. | ||
درباره [[سرنوشت]] | درباره [[سرنوشت]] دارالندوه در [[زمان]] [[حکومت معاویه]] چند گزارش [[تاریخی]] به صورتهای گوناگون آمده است: | ||
# خرید آن به دست معاویه از [[عکرمه]] بن عامر<ref>ابن هشام، الطبقات الکبری، ج۱، ص۶۳؛ محمد بن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۳۴.</ref> و در بعضی گزارشها [[حکیم بن حزام]]<ref>حکیم بن حزام بن خویلد بن أسد بن عبد العزّی بن قصی القرشی الأسدی برادرزاده خدیجه همسر پیامبر{{صل}} میباشد. ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج۱، ص۳۶۲.</ref> و دارالاماره قرار دادن آن؛ | # خرید آن به دست معاویه از [[عکرمه]] بن عامر<ref>ابن هشام، الطبقات الکبری، ج۱، ص۶۳؛ محمد بن حبیب بغدادی، المنمق فی اخبار قریش، ص۳۴.</ref> و در بعضی گزارشها [[حکیم بن حزام]]<ref>حکیم بن حزام بن خویلد بن أسد بن عبد العزّی بن قصی القرشی الأسدی برادرزاده خدیجه همسر پیامبر{{صل}} میباشد. ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، ج۱، ص۳۶۲.</ref> و دارالاماره قرار دادن آن؛ | ||
# خرید آن از عکرمه بن عامر به دست [[حکیم بن مزاحم]] در [[زمان جاهلیت]]) و فروختن آن به معاویه<ref>ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۱۲۱ و ۱۲۷.</ref>؛ | # خرید آن از عکرمه بن عامر به دست [[حکیم بن مزاحم]] در [[زمان جاهلیت]]) و فروختن آن به معاویه<ref>ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۱۲۱ و ۱۲۷.</ref>؛ | ||
| خط ۲۵: | خط ۲۵: | ||
به هر حال آنچه مشخص است اینکه دارالندوه پس از [[بنیامیه]] به دست خلفای [[بنیعباس]] رسید<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۶۳.</ref>. به مرور زمان، دارالندوه به منظور گسترش [[مسجدالحرام]] تخریب شد. نخست [[عبدالملک مروان]] و پسرش، بخشی از آن را به [[مسجد]] اضافه کردند، و در زمان [[خلفای عباسی]] این کار ادامه یافت. گزارشهای تاریخی، به [[اختلاف]] از دوران منصور<ref>احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۵۹.</ref>، [[معتضد]]<ref>شمس الدین محمد بن احمد الذهبی (م ۷۴۸)؛ تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، ج۲۱، ص۷؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۲۶۵.</ref> و موفق عباسی نام میبرند که احتمالاً در هر کدام از دورهها بخشی از کار یا تعمیرات صورت پذیرفته است. سرانجام دارالندوه به طور کامل، ضمیمه مسجدالحرام شد<ref>شمس الدین محمد بن احمد الذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، ج۲۱، ص۷؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۲۶۵.</ref>. | به هر حال آنچه مشخص است اینکه دارالندوه پس از [[بنیامیه]] به دست خلفای [[بنیعباس]] رسید<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۶۳.</ref>. به مرور زمان، دارالندوه به منظور گسترش [[مسجدالحرام]] تخریب شد. نخست [[عبدالملک مروان]] و پسرش، بخشی از آن را به [[مسجد]] اضافه کردند، و در زمان [[خلفای عباسی]] این کار ادامه یافت. گزارشهای تاریخی، به [[اختلاف]] از دوران منصور<ref>احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۵۹.</ref>، [[معتضد]]<ref>شمس الدین محمد بن احمد الذهبی (م ۷۴۸)؛ تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، ج۲۱، ص۷؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۲۶۵.</ref> و موفق عباسی نام میبرند که احتمالاً در هر کدام از دورهها بخشی از کار یا تعمیرات صورت پذیرفته است. سرانجام دارالندوه به طور کامل، ضمیمه مسجدالحرام شد<ref>شمس الدین محمد بن احمد الذهبی، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الأعلام، ج۲۱، ص۷؛ ابوالفرج حلبی شافعی، السیرة الحلبیه، ج۱، ص۲۶۵.</ref>. | ||
در یکی از این نقلهای تاریخی آمده است که با امتناع [[مردم]] از فروختن خانههایشان برای وسعت بخشیدن به مسجدالحرام، [[منصور عباسی]] با [[امام صادق]]{{ع}} [[مشورت]] کرد. ایشان فرمودند: "از [[مردم]] بپرس: آیا آنان بر [[خانه]] ([[کعبه]]) وارد شدهاند یا [[خانه]] بر آنان؟" [[مردم]] نیز در پاسخ گفتند: "ما بر [[خانه کعبه]] وارد شدهایم" و بدین ترتیب [[خانهها]] تخریب و همه | در یکی از این نقلهای تاریخی آمده است که با امتناع [[مردم]] از فروختن خانههایشان برای وسعت بخشیدن به مسجدالحرام، [[منصور عباسی]] با [[امام صادق]]{{ع}} [[مشورت]] کرد. ایشان فرمودند: "از [[مردم]] بپرس: آیا آنان بر [[خانه]] ([[کعبه]]) وارد شدهاند یا [[خانه]] بر آنان؟" [[مردم]] نیز در پاسخ گفتند: "ما بر [[خانه کعبه]] وارد شدهایم" و بدین ترتیب [[خانهها]] تخریب و همه دارالندوه، جزئی از [[مسجد الحرام]] شد<ref>احمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۳۶۹.</ref>.<ref>[[منیره شریعتجو|شریعتجو، منیره]]، [[دارالندوه (مقاله)|دارالندوه]]، [[فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم ج۱]]، ص۳۵۰-۳۵۲.</ref> | ||
== | ==دارالندوه== | ||
«دارالندوه» یا انجمن [[مشورت]] و [[اجتماع]]، یکی از مکانهایی است که سابقه طولانی در [[تاریخ مکه]] دارد و میتوان گفت قدیمیترین بنایی بوده که در این [[شهر]] ساخته شده و از [[دوران جاهلیت]] تا [[هجرت پیامبر]]{{صل}} اهمیت فراوانی داشته است. این مکان به دست «[[قصی بن کلاب]]» بنیاد نهاده شد تا مهمترین [[امور سیاسی]]، نظامی، [[اقتصادی]] در آن مورد [[شور]] و بحث واقع گردد<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ج۱، ص۳۵.</ref>. [[ازرقی]] میگوید: این جا محل سکونت قصی نیز بوده است<ref>اخبار مکه ازرقی، ج۲، ص۳۸۴.</ref>. | «دارالندوه» یا انجمن [[مشورت]] و [[اجتماع]]، یکی از مکانهایی است که سابقه طولانی در [[تاریخ مکه]] دارد و میتوان گفت قدیمیترین بنایی بوده که در این [[شهر]] ساخته شده و از [[دوران جاهلیت]] تا [[هجرت پیامبر]]{{صل}} اهمیت فراوانی داشته است. این مکان به دست «[[قصی بن کلاب]]» بنیاد نهاده شد تا مهمترین [[امور سیاسی]]، نظامی، [[اقتصادی]] در آن مورد [[شور]] و بحث واقع گردد<ref>شفاء الغرام، فاسی المکی، ج۱، ص۳۵.</ref>. [[ازرقی]] میگوید: این جا محل سکونت قصی نیز بوده است<ref>اخبار مکه ازرقی، ج۲، ص۳۸۴.</ref>. | ||
سران و ریش سفیدان و بزرگان [[قبایل]] و به ویژه [[قریش]]، هر از چندگاهی در این مکان [[اجتماعی]] داشته و به حل و فصل امور میپرداختهاند. [[سرپرستی]] دارالندوه پس از قصی به «[[عبد مناف]]» و سپس به «هاشم» رسید. [[هنگام ظهور اسلام]]، «[[حکیم بن حزام بن خویلد]]»، برادرزاده [[حضرت خدیجه]]{{س}} این [[خانه]] را به هزار درهم خرید. | سران و ریش سفیدان و بزرگان [[قبایل]] و به ویژه [[قریش]]، هر از چندگاهی در این مکان [[اجتماعی]] داشته و به حل و فصل امور میپرداختهاند. [[سرپرستی]] دارالندوه پس از قصی به «[[عبد مناف]]» و سپس به «هاشم» رسید. [[هنگام ظهور اسلام]]، «[[حکیم بن حزام بن خویلد]]»، برادرزاده [[حضرت خدیجه]]{{س}} این [[خانه]] را به هزار درهم خرید. | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
با [[عنایت الهی]] و [[فداکاری]] «[[علی بن ابی طالب]]{{ع}}» در [[لیلة المبیت]]، این [[توطئه]] نافرجام ماند و علی{{ع}} به جای آن حضرت در بستر خوابید و [[جان]] خود را برای [[نجات]] رسول خدا{{صل}} در معرض [[معامله]] با [[معبود]] قرار داد و زمینه [[مهاجرت]] ایشان به [[شهر مدینه]] را فراهم ساخت؛ به این مناسبت بود که این [[آیه]] در [[حق]] [[حضرت علی]]{{ع}} نازل گردید: | با [[عنایت الهی]] و [[فداکاری]] «[[علی بن ابی طالب]]{{ع}}» در [[لیلة المبیت]]، این [[توطئه]] نافرجام ماند و علی{{ع}} به جای آن حضرت در بستر خوابید و [[جان]] خود را برای [[نجات]] رسول خدا{{صل}} در معرض [[معامله]] با [[معبود]] قرار داد و زمینه [[مهاجرت]] ایشان به [[شهر مدینه]] را فراهم ساخت؛ به این مناسبت بود که این [[آیه]] در [[حق]] [[حضرت علی]]{{ع}} نازل گردید: | ||
{{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ}}<ref>«و از مردم کسی است که در به دست آوردن خشنودی خداوند از جان میگذرد و خداوند به بندگان مهربان است» سوره بقره، آیه ۲۰۷.</ref>. | {{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ}}<ref>«و از مردم کسی است که در به دست آوردن خشنودی خداوند از جان میگذرد و خداوند به بندگان مهربان است» سوره بقره، آیه ۲۰۷.</ref>. | ||
به این طریق [[پیامبر]]{{صل}} با [[سلامتی]] کامل از توطئه [[مشرکان]] رهانیده شد<ref>سیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۴۸۲.</ref>. | به این طریق [[پیامبر]]{{صل}} با [[سلامتی]] کامل از توطئه [[مشرکان]] رهانیده شد<ref>سیرة النبویه، ابن هشام، ج۱، ص۴۸۲.</ref>. دارالندوه در دوران پس از پیامبر{{صل}} از اعتبار چندانی برخوردار نبود. [[معاویه]] آن را در دوران [[حکومت]] خود خرید و هرگاه به [[حج]] میآمد در آنجا ساکن میشد. بخشی از دارالندوه در توسع [[عبدالملک]] و فرزند او ضمیمه [[مسجدالحرام]] شد. این [[خانه]] در [[دورۀ عباسی]] نیز محل اقامت [[خلفا]] و [[حاکمان مکه]] گردید و فاکهی از [[مالکیت]] «الموفق» [[عباسی]] خبر میدهد که وی آن را به «[[حارث بن عیسی]]» داده بود. بعدها دارالندوه را از اساس تخریب و به جای آن مسجدی ساختند که از آن [[دوازده]] در، به داخل مسجدالحرام باز میشد و مسقف بود. سرانجام نیز در عصر حاضر، ضمیمه مسجدالحرام گردید، که اکنون اثری از آن باقی نمانده است<ref>اخبار مکه، ازرقی ج۲، ص۳۸۷.</ref>.<ref>[[مجتبی تونهای|تونهای، مجتبی]]، [[محمدنامه (کتاب)|محمدنامه]]، ص ۴۷۹.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||