|
|
| خط ۱: |
خط ۱: |
| {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[زیدالخیل در قرآن]] - [[زیدالخیل در تاریخ اسلامی]] | پرسش مرتبط = }}
| | #تغییر_مسیر [[زیدالخیل طائی]] |
| | |
| == مقدمه ==
| |
| [[ابومکنف|ابومُکْنِف]] [[زید بن مهلهل]] از [[قبیله طی]] و از [[طایفه]] [[بنینبهان]]<ref>نسب معد، ج ۱، ص ۲۵۷ - ۲۵۸؛ النسب، ص ۳۳۲؛ الطبقات، ج ۱، ص ۲۴۳.</ref> بود. او را نابلی،<ref>الانساب، ج ۱۳، ص ۳.</ref> رضائی<ref> اللباب، ج ۲، ص ۳۰.</ref> و [[نبهانی]]<ref>اسد الغابه، ج ۲، ص ۱۴۹.</ref> هم گفتهاند که نشاندهنده تیره و طایفه او در طی است. [[زید]] به سبب داشتن اسبان فراوان یا [[ارزشمند]] به زید الخیل (زید اسب) [[شهرت]] یافته بود.<ref>اسدالغابه، ج ۲، ص ۱۴۹؛ عمدة القاری، ج ۱۸، ص؛ السیرة الحلبیه، ج ۳، ص ۲۵۶.</ref> قبیله طی از [[قبایل]] بسیار بزرگ شمال شبه جزیره به شمار میآمد که طوایفی متعدد داشت و [[سرزمین]] آنها را با [[کوه]] [[سلمی]] و اجا میشناسند.<ref>معجم قبائل العرب، ج ۲، ص ۶۸۸؛ معجم البلدان، ج ۱، ص ۹۵.</ref>
| |
| | |
| زید در رأس [[هیئت]] ۱۵ نفره قبیله طی با افرادی از دیگر قبایل [[خدمت]] [[رسول خدا]] {{صل}} رسیدند و آن [[حضرت]] از دیدن زید شادمان شد و او را ستود <ref>الاغانی، ج ۱۷، ص ۲۴۸.</ref> و [[اسلام]] را بر آنان عرضه کرد و پس از اسلام آوردنشان <ref> السیرة النبویه، ج ۲، ص ۵۷۷؛ الطبقات، ج ۱، ص ۲۴۳.</ref> به هریک از آنان ۵ اوقیه <ref>هر اوقیه ۷ یا ۱۰ مثقال است.</ref> نقره داد؛ اما به زید ۵ / ۱۲ اوقیه داد و زید را برخلاف دیگران، فراتر از آنچه از او شنیده بود دانست.<ref>الاغانی، ج ۱۷، ص ۲۵۰؛ الطبقات، ج ۱، ص ۲۴۳؛ تاریخ طبری، ج ۳، ص ۱۴۵.</ref> همین جا بود که رسول خدا {{صل}} وی را "[[زیدالخیر]]" خواند. [[رسولخدا]] {{صل}} زمینهایی در سرزمین طی را به او داد <ref>الطبقات، ج ۱، ص ۲۴۳؛ تاریخ طبری، ج ۳، ص ۱۴۵؛ دلائل النبوه، ج ۵، ص ۳۳۷.</ref>. [[پیامبر]] همچنین خاکه طلایی را که [[امام علی]] {{ع}} برایشان فرستاده بود، میان ۴ نفر از سران و بزرگان منطقه نجد از جمله [[زیدالخیل]] قسمت کرد<ref>تاریخ طبری، ج ۳، ص ۹۲؛ معرفة الصحابه، ج ۲، ص ۳۶؛ دلائل النبوه، ج ۶، ص ۴۲۶.</ref> که این کار [[ناخشنودی]] سران [[قریش]] را در پی داشت. احتمالاً پس از [[حمله]] [[امام علی]] و همراهانش در [[سال نهم هجری]] به [[سرزمین]] طی و نابود کردن [[بت]] آنها، این [[هیئت]] در [[سال دهم هجری]] که امام علی به [[یمن]] اعزام شده بود،<ref>المغازی، ج ۳، ص ۱۰۷۹.</ref> [[خدمت]] [[پیامبر]] رسیدهاند،<ref>السیرهالنبویه، ج ۲، ص ۵۷۷؛ البدایة والنهایه، ج ۵، ص ۶۳.</ref> هرچند برخی آن را در سال نهم هجری دانستهاند.<ref>الاستیعاب، ج ۲، ص ۵۵۹.</ref>
| |
| | |
| [[زید]] پس از این [[ملاقات]] به سرزمین خود بازگشت و پس از اقامت سه روزه در "فَرْده" درگذشت. [[همسر]] وی [[احکام]] [[رسول خدا]] {{صل}} برای [[زید]] را پاره کرد.<ref> الطبقات، ج ۱، ص ۲۴۳؛ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۵۷۸.</ref> [[قبیضة بن اسود]] یک سال برای او نوحهسرایی کرد. سپس مرکب و اثاثیهاش را بازگرداند. بنا به گزارش دیگری همسر [[مشرک]] وی چون دید زید همراه مرکب و اثاثیهاش نیست آن را [[آتش]] زد و [[نامه]] رسول خدا {{صل}} نیز در آتش سوخت و چون [[حضرت]] از آن باخبر شد طایفهاش بنینبهان را [[نفرین]] کرد.<ref>الاغانی، ج ۱۷، ص ۲۵۲.</ref> بنابر نقلی در [[زمان]] [[خروج]] او از [[مدینه]]، وبا شیوع یافته <ref> المغازی، ص ۳۳۳.</ref> و رسول خدا {{صل}} [[وفات]] او را [[پیشبینی]] کرده بود.<ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۵۷۷؛ تاریخ طبری، ج ۳، ص ۱۴۵؛ دلائل النبوه، ج ۵، ص ۳۳۷.</ref> البته برخی از شرکت زید در جنگهای [[ارتداد]] [[سخن]] گفته و او را [[فرمانده]] جناح راست [[سپاه]] [[خالد بن ولید]] دانستهاند.<ref>الفتوح، ج ۱، ص ۱۴.</ref> شاید از اینرو احتمال درگذشت او را در پایان [[خلافت عمر]] نیز آوردهاند.<ref>الاستیعاب، ج ۲، ص ۵۵۹؛ اسدالغابه، ج ۲، ص ۱۴۹.</ref> بنابر روایتی هنگام [[رحلت رسول خدا]] {{صل}} زید عامل آن حضرت بر نیمی از قلمرو [[قبیله طی]] بود.<ref> تاریخ دمشق، ج ۲۵، ص ۱۶۴.</ref>
| |
| | |
| [[پسران]] وی، مکنف و [[حریث]] از [[صحابه]] بودند و در جنگهای [[ارتداد]] شرکت کردند.<ref> الاستیعاب، ج ۲، ص ۵۵۹.</ref>[[زید]] دارای قامتی بلند و چهرهای بسیار [[زیبا]] بود؛<ref> الاغانی، ج ۱۷، ص ۱۶۰؛ الاصابه، ج ۲، ص ۵۱۵.</ref> به گونهای که هرگاه وارد [[مکه]] میشد از [[ترس]] [[زنان]] [[عمامه]] بر سر میگذاشت<ref>المحبر، ص ۲۳۲؛ انساب الاشراف، ج ۱۲، ص ۱۵۳ - ۱۵۴.</ref> و هرگاه بر اسب مینشست پاهایش بر [[زمین]] کشیده میشد.<ref> المحبر، ص ۲۳۳.</ref> او را [[شاعری]] کمگو، سخنگو، [[بخشنده]]، [[شجاع]] و بلندآوازه <ref> الاغانی، ج ۱۷، ص ۲۴۸؛ السیرة الحلبیه، ج ۳، ص ۲۵۶ - ۲۵۷.</ref> وصف کردهاند. اشعار و اخبارش هم [[ثبت]] شدهاند<ref>نک: الاغانی، ج ۱۷، ص ۲۴۷، ۲۷۲.</ref>.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[زیدالخیل (مقاله)|مقاله «زیدالخیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴.</ref>
| |
| | |
| == [[زیدالخیل]] در [[شأن نزول]] ==
| |
| # بنا به [[روایت]] [[ابوسعید خدری]] پس از تقسیم خاکه طلاهای ارسالی [[امام علی]] از [[یمن]] میان افرادی از جمله زیدالخیل، بزرگان [[قریش]] ناراحت شدند و از خود پرسیدند که چرا آن را میان بزرگان منطقه نجد قسمت میکند. [[پیامبر]] این [[اقدام]] را برای جلب دلهای سران نجد دانست. [[مفسران]] براساس همین گزارش، وی را از مصادیق [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«زکات، تنها از آن تهیدستان و بیچارگان و مأموران (دریافت) آنها و دلجوییشدگان و در راه (آزادی) بردگان و از آن وامداران و (هزینه) در راه خداوند و از آن در راهماندگان است که از سوی خداوند واجب گردیده است و خداوند دانایی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۶۰.</ref> دانستهاند<ref>تفسیر ابن کثیر، ج ۴، ص ۱۴۷؛ البحر المحیط، ج ۵، ص ۴۴۴.</ref> که در آن به اختصاص یافتن [[صدقات]] به اموری مانند [[تألیف قلوب]] اشاره شده و آیه آن را امری [[واجب]] و بر اساس [[علم]] و [[حکمت الهی]] دانسته است. | |
| # بنا به گزارش [[سعید بن جبیر]]، زید شکار با حیوانات شکاری را امری رایج در [[قبیله]] خود دانست و از پیامبر [[حکم]] شکارهایی را پرسید که پیش از [[ذبح]] شدن به وسیله سگهای شکاری یا پرندگان شکاری کشته میشوند که در پاسخ او آیه {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ}}<ref>«از تو میپرسند که چه بر آنها حلال است؟ بگو (همه) چیزهای پاکیزه بر شما حلال است و (نیز) آنچه با جانوران شکاری دستآموز به دست میآورید- که از آنچه خداوند به شما آموخته است به آنها میآموزید- پس، از آنچه (این جانوران شکاری) برای شما (گرفته و) نگه داشتهاند بخورید و (هنگام فرستادن حیوان شکاری یا هنگام ذبح) نام خداوند را بر آنها یاد کنید و از خداوند پروا کنید که خداوند حسابرسی سریع است» سوره مائده، آیه ۴.</ref> نازل شد.<ref>اسباب النزول، ص ۱۰۹؛ مجمع البیان، ج ۳، ص ۲۴۸؛ روض الجنان، ج ۶، ص ۲۵۹.</ref> در این [[آیه]] صید حیوانات شکاری [[حلال]] دانسته و از [[مؤمنان]] خواسته شده هنگام فرستادن حیوان به شکار، [[نام خدا]] را ببرند و از [[نافرمانی خدا]] بپرهیزند.<ref>[[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[زیدالخیل (مقاله)|مقاله «زیدالخیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴.</ref>
| |
| | |
| == جستارهای وابسته ==
| |
| {{مدخلهای وابسته}}
| |
| *[[بنی مالک]] (قبیله)
| |
| * [[طی]] (قبیله)
| |
| * [[حریث بن زید طائی]] (فرزند)
| |
| * [[مکنف بن زید طائی]] (فرزند)
| |
| {{پایان مدخلهای وابسته}}
| |
| | |
| == منابع ==
| |
| {{منابع}}
| |
| * [[پرونده:1100408.jpg|22px]] [[قاسم خانجانی|خانجانی، قاسم]]، [[زیدالخیل (مقاله)|مقاله «زیدالخیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|''' دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴''']]
| |
| {{پایان منابع}}
| |
| | |
| == پانویس ==
| |
| {{پانویس}}
| |
| | |
| [[رده:زیدالخیل]]
| |
| [[رده:اعلام]]
| |
