ازدواج: تفاوت میان نسخه‌ها

۴۶۶ بایت حذف‌شده ،  ‏۱۴ دسامبر ۲۰۲۵
برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
 
(۱۹ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۲: خط ۲:


'''ازدواج''' به معنای قرین‌شدن با یکدیگر، شوهرکردن، زن‌گرفتن و زناشویی است. ازدواج به قدمت [[خلقت]] [[آدمی]] است؛ زیرا پس از [[آفرینش]] [[حضرت آدم]]{{ع}}، [[خداوند]] همسرش را آفرید و او را به همسری وی درآورد. در [[قرآن کریم]]، [[فلسفه]] و آثار ازدواج، افزایش نسل، ایجاد [[آسایش]]، [[مودت]] و [[رحمت]] و از [[آیات]] و نشانه‌های وجود خداوند معرفی شده است. [[فقها]] در تحقق و درستی ازدواج شروطی ذکر کرده‌اند: [[عقد]]؛ [[اذن]] [[ولیّ]]؛ مَهر.
'''ازدواج''' به معنای قرین‌شدن با یکدیگر، شوهرکردن، زن‌گرفتن و زناشویی است. ازدواج به قدمت [[خلقت]] [[آدمی]] است؛ زیرا پس از [[آفرینش]] [[حضرت آدم]]{{ع}}، [[خداوند]] همسرش را آفرید و او را به همسری وی درآورد. در [[قرآن کریم]]، [[فلسفه]] و آثار ازدواج، افزایش نسل، ایجاد [[آسایش]]، [[مودت]] و [[رحمت]] و از [[آیات]] و نشانه‌های وجود خداوند معرفی شده است. [[فقها]] در تحقق و درستی ازدواج شروطی ذکر کرده‌اند: [[عقد]]؛ [[اذن]] [[ولیّ]]؛ مَهر.
== مقدمه ==
{{اصلی|ازدواج در جامعه‌شناسی اسلامی}}
میل به ازدواج و [[همسرگزینی]] به اقتضای [[حکمت الهی]] در ساختمان وجودی [[انسان]] تعبیه شده و تدبیر الهی چنین اقتضا کرده که ارضای نیاز جنسی، تأمین بخشی از نیازهای [[عاطفی]]، ارضای [[حس]] جاودانه‌خواهی از طریق تولید نسل، تکامل روحی در پرتو تعهدورزی و ایفای نقش‌های [[خانوادگی]] و... از مجرای آن تحقق یابد. علاوه بر نیازهای فردی، [[ضرورت]] تأمین برخی از مصالح اجتماعی نیز در سوق‌دهی به سمت ازدواج و [[تشکیل خانواده]] مدخلیت داشته است. مهم‌ترین ویژگی [[خانواده]] کنترل روابط جنسی مرد و [[زن]] در چارچوب ضوابط و معیارهای خاص عرفی و [[دینی]] است. همسری در این [[نظام]] الزاماً جنبه اختصاصی داشته و این خود با توجه به مجموع ملاحظه‌های فردی و [[اجتماعی]] و توقع دستیابی به نتیجه‌های مورد نظر، [[بهترین]] الگوی ممکن است و متقابلاً فقدان آن، زمینه بروز آسیب‌ها و عوارض بعضاً جبران‌ناپذیری را فراهم می‌سازد. کسب حیثیت و اعتبار [[اجتماعی]] در [[جامعه اسلامی]] نیز از جمله آثار مترتب بر تأهل و [[همسرگزینی]] است که از سنخ انگیزه‌های [[درجه]] دوم این [[اقدام]] شمرده می‌شود. مصالح اجتماعی [[انسان]] اقتضا دارد [[زندگی]] وی به صورت [[خانوادگی]] تشکیل شود و جریان پیدا کند و روابط [[زن]] و مرد باید تحت کنترل و ضوابط و معیارهای خاصی انجام شود و [[همسر]] باید جنبه اختصاصی داشته باشد. از جمله مصالح اجتماعی آن است که باید با [[تشکیل خانواده]] نسل [[انسان]] [[حفظ]] شود و سپس بسیاری از مسائل [[اجتماعی]] و حقوقی مانند [[ارث]]، [[انفاق]] و [[تربیت]] و دیگر مسئولیت‌هایی که پدر و مادر نسبت به فرزند خویش دارند یا صداق و [[انفاق]] و تمتع و التذاذ و [[اطاعت]] و دیگر مسئولیت‌هایی که هر یک از دو [[همسر]] نسبت به یکدیگر دارند، بر [[تشکیل خانواده]] و [[حفظ]] نسل بار خواهد شد<ref>محمدتقی مصباح یزدی، فلسفه اخلاق، ج۲، ص۲۴۰ و ۲۴۶.</ref>.<ref>[[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۳۲۵.</ref>


== معناشناسی ==
== معناشناسی ==
ازدواج برگرفته از واژه زوج به معنای جفت در مقابل فرد<ref>جوهری، الصحاح، ۱/۳۲۰؛ ابن‌منظور، لسان العرب، ۲/۲۹۱.</ref> و به معنای قرین‌شدن با یکدیگر، شوهرکردن، زن‌گرفتن و زناشویی<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۸/۱۱۴۵۴.</ref> است. در [[فقه]] در همان معنای لغوی و [[عرفی]] به‌کار رفته‌است و به آن [[نکاح]] نیز گفته می‌شود<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>.
«ازدواج» برگرفته از واژه «زوج» به معنای جفت در مقابل فرد<ref>جوهری، الصحاح، ۱/۳۲۰؛ ابن‌منظور، لسان العرب، ۲/۲۹۱.</ref> و به معنای قرین‌شدن با یکدیگر، شوهرکردن، زن‌گرفتن و زناشویی<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۸/۱۱۴۵۴.</ref> است. در [[فقه]] در همان معنای لغوی و [[عرفی]] به‌کار رفته‌است و به آن [[نکاح]] نیز گفته می‌شود<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>.


== پیشینه ==
== پیشینه ==
ازدواج به قدمت [[خلقت]] [[آدمی]] است؛ زیرا پس از [[آفرینش]] [[حضرت آدم]]{{ع}}، [[خداوند]] همسرش را آفرید و او را به همسری وی درآورد<ref>کلینی، الکافی، ۵/۴۴۲.</ref>. ازدواج پیوسته به عنوان سنتی مورد [[احترام]]<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۵.</ref> در میان [[ادیان الهی]] و [[ملل]] مختلف از [[قراردادها]] و [[احکام]] خاصی [[پیروی]] کرده‌است و در [[اسلام]] جایگاهی ویژه دارد.
«ازدواج» به قدمت [[خلقت آدمی]] است؛ زیرا پس از [[آفرینش]] [[حضرت آدم]]{{ع}}، [[خداوند]] همسرش را آفرید و او را به همسری وی درآورد<ref>کلینی، الکافی، ۵/۴۴۲.</ref>. ازدواج پیوسته به عنوان سنتی مورد [[احترام]]<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۵.</ref> در میان [[ادیان الهی]] و [[ملل]] مختلف از [[قراردادها]] و [[احکام]] خاصی [[پیروی]] کرده‌است و در [[اسلام]] جایگاهی ویژه دارد.


در [[قرآن کریم]]، [[فلسفه]] و آثار ازدواج، افزایش نسل<ref>سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>، ایجاد [[آسایش]]، [[مودت]] و [[رحمت]] و از [[آیات]] و نشانه‌های وجود خداوند<ref>سوره روم، آیه ۲۱.</ref> معرفی شده است. [[روایات]]، ازدواج را [[سنت پیامبر]]{{صل}}<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۵.</ref> و موجب [[پاکدامنی]] [[انسان‌ها]]<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۳۶.</ref>، [[حفظ]] [[عفاف]]، [[گشایش]] درهای [[رحمت الهی]]<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴/۱۵۲.</ref>، کامل‌شدن نیمی از [[دین]]<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۷.</ref> و دریافت پاداش مضاعف<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۸.</ref> و از هر بنایی، پیش خداوند محبوب‌تر<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴/۱۵۳–۱۵۴.</ref> معرفی کرده و [[رهبانیت]] و پرهیز از این [[سنت نبوی]] را امری ناپسند<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۲۱؛ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴/۱۵۵.</ref> دانسته است<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>.
در [[قرآن کریم]]، [[فلسفه]] و آثار ازدواج، افزایش نسل<ref>سوره شوری، آیه ۱۱.</ref>، ایجاد [[آسایش]]، [[مودت]] و [[رحمت]] و از [[آیات]] و نشانه‌های وجود خداوند<ref>سوره روم، آیه ۲۱.</ref> معرفی شده است. [[روایات]]، ازدواج را [[سنت پیامبر]]{{صل}}<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۵.</ref> و موجب [[پاکدامنی]] [[انسان‌ها]]<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۳۶.</ref>، [[حفظ]] [[عفاف]]، [[گشایش]] درهای [[رحمت الهی]]<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴/۱۵۲.</ref>، کامل‌شدن نیمی از [[دین]]<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۷.</ref> و دریافت پاداش مضاعف<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۱۸.</ref> و از هر بنایی، پیش خداوند محبوب‌تر<ref>نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴/۱۵۳–۱۵۴.</ref> معرفی کرده و [[رهبانیت]] و پرهیز از این [[سنت نبوی]] را امری ناپسند<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۰/۲۱؛ نوری، مستدرک الوسائل، ۱۴/۱۵۵.</ref> دانسته است<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>.


== همسریابی و همسرگزینی ==
== فلسفه ازدواج ==
{{اصلی|ازدواج در جامعه‌شناسی اسلامی}}
===ضرورت و اهمیت===
{{اصلی|ضرورت ازدواج}}
# پاسخ به ندای [[فطرت]] و [[طبیعت انسانی]]؛
# ارضای [[مشروع]] [[غریزه جنسی]] و [[سلامت جسمانی]]؛
# خروج از [[تنهایی]] و [[تأمین نیاز]] [[عاطفی]] به همدم؛
# رسیدن به [[استقلال]] و [[بلوغ اجتماعی]]؛
# [[بقای نسل]] [[بشر]] و جلوگیری از [[انقراض]]؛
# ایجاد [[امنیت اخلاقی]] و [[پیشگیری]] از [[فساد اجتماعی]]؛
# سامان‌دهی [[نظام]] [[خویشاوندی]] و [[هویت‌بخشی]] به [[فرزندان]] ([[مشروعیت نسب]])؛
# بهره‌مندی از [[وعده الهی]] در [[گشایش]] [[رزق]] و [[معیشت]]<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، فلسفه اخلاق، ج۲، ص۲۴۰ و ۲۴۶؛ [[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۳۲۵.</ref>.
 
===اهداف و کارکردهای ازدواج===
# دستیابی به [[آرامش]] و [[سکون روانی]] ([[مودت]] و [[رحمت]])؛
# [[تکامل شخصیت]] و [[رشد معنوی]] (خروج از [[خودخواهی]])؛
# [[حفظ دین]] و [[تکمیل ایمان]]؛
# [[تربیت نسل صالح]] و کارآمد برای [[جامعه]]؛
# گسترش [[فرهنگ دینی]] و [[ارزش‌های اخلاقی]]؛
# ایجاد کانون گرم [[خانواده]] به عنوان سلول بنیادین جامعه؛
# رسیدن به [[مقام قرب الهی]] از طریق [[همسرداری]] و [[تربیت فرزند]]؛
# هم‌افزایی و مشارکت در ساختن [[زندگی مادی]] و [[معنوی]] موفق<ref>ر.ک: [[محمد تقی مصباح یزدی|مصباح یزدی، محمد تقی]]، فلسفه اخلاق، ج۲، ص۲۴۰ و ۲۴۶؛ [[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۳۲۵.</ref>.
 
==مقدمات ازدواج==
=== همسریابی و همسرگزینی ===
{{اصلی|انتخاب همسر}}
{{اصلی|انتخاب همسر}}
[[زن]] و شوهر از ارکان [[خانواده]] به شمار می‌روند و خانواده مهم‌ترین نقش را در [[تربیت فرزند]] ایفا می‌کند؛ از این‌رو، اگر [[همسران]] از لحاظ جسمی، افرادی سالم و از لحاظ [[روحی]] و [[معنوی]]، [[صالح]] و [[تربیت یافته]] باشند به جدّ می‌توان گفت بخش مهمی از تربیت فرزند، سامان یافته و تضمین شده است. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[اهل بیت]]{{عم}} هم، دیگران را به این امر خطیر سفارش کرده‌اند و هم خود در انتخاب همسر دقت نموده‌اند. پیامبر اکرم{{صل}} می‌فرماید: «به هم‌شأن خود زن بدهید و از هم‌شأن خود زن بگیرید و برای نطفه‌های خود [جایگاهی مناسب] [[انتخاب]] کنید»<ref>{{متن حدیث|أَنْكِحُوا الْأَكْفَاءَ وَ انْكِحُوا فِيهِمْ وَ اخْتَارُوا لِنُطَفِكُمْ}}؛ حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعة، ج۱۴، ص۲۹.</ref>.
[[زن]] و شوهر از ارکان [[خانواده]] به شمار می‌روند و خانواده مهم‌ترین نقش را در [[تربیت فرزند]] ایفا می‌کند؛ از این‌رو، اگر [[همسران]] از لحاظ جسمی، افرادی سالم و از لحاظ [[روحی]] و [[معنوی]]، [[صالح]] و [[تربیت یافته]] باشند به جدّ می‌توان گفت بخش مهمی از تربیت فرزند، سامان یافته و تضمین شده است. [[پیامبر اکرم]]{{صل}} و [[اهل بیت]]{{عم}} هم، دیگران را به این امر خطیر سفارش کرده‌اند و هم خود در انتخاب همسر دقت نموده‌اند. پیامبر اکرم{{صل}} می‌فرماید: «به هم‌شأن خود زن بدهید و از هم‌شأن خود زن بگیرید و برای نطفه‌های خود [جایگاهی مناسب] [[انتخاب]] کنید»<ref>{{متن حدیث|أَنْكِحُوا الْأَكْفَاءَ وَ انْكِحُوا فِيهِمْ وَ اخْتَارُوا لِنُطَفِكُمْ}}؛ حر عاملی، محمد بن الحسن، وسائل الشیعة، ج۱۴، ص۲۹.</ref>.
خط ۲۱: خط ۴۱:
[[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} در عمل، درباره خود و خانواده خود چنین کرده و در انتخاب همسر، دقت لازم را مبذول داشته‌اند. اهمیت مسئله انتخاب همسر در [[سیره معصومان]]{{عم}} روشن است. اما باید توجه داشت که تمام اهمیت این مسئله برای [[تربیت فرزند]] نیست، بلکه چنان که در برخی از [[روایات]] آمده، برای ایجاد تفاهمِ [[زن]] و شوهر و [[ثبات]] و [[آسایش]] [[خانواده]] نیز می‌تواند باشد که آن هم محیط [[امن]] و سالمی را برای تربیت فراهم می‌آورد. برای نمونه، یکی از ویژگی‌هایی که [[معصومان]]{{عم}} به رعایت آن در انتخاب همسر سفارش کرده‌اند و ازدواج امیرمؤمنان علی{{ع}} و [[حضرت زهرا]]{{س}} نیز با توجه به این ملاک بوده است، هم‌شأن بودن [[زن]] و شوهر است. این امر مهم‌ترین عامل تفاهم زن و شوهر و استحکام [[نظام]] [[خانواده]] است که این نیز مهم‌ترین عامل در پرورش درست [[فرزندان]] است. در مقابل، تفاهم نداشتن [[همسران]] و درگیری آنها که موجب ایجاد خدشه در کانون [[تربیت]] می‌شود، مهم‌ترین و بیشترین عامل [[انحراف]] فرزندان است<ref>[[سید علی حسینی‌زاده|حسینی‌زاده]] و [[محمد داوودی|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۳۶.</ref>.
[[پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}} در عمل، درباره خود و خانواده خود چنین کرده و در انتخاب همسر، دقت لازم را مبذول داشته‌اند. اهمیت مسئله انتخاب همسر در [[سیره معصومان]]{{عم}} روشن است. اما باید توجه داشت که تمام اهمیت این مسئله برای [[تربیت فرزند]] نیست، بلکه چنان که در برخی از [[روایات]] آمده، برای ایجاد تفاهمِ [[زن]] و شوهر و [[ثبات]] و [[آسایش]] [[خانواده]] نیز می‌تواند باشد که آن هم محیط [[امن]] و سالمی را برای تربیت فراهم می‌آورد. برای نمونه، یکی از ویژگی‌هایی که [[معصومان]]{{عم}} به رعایت آن در انتخاب همسر سفارش کرده‌اند و ازدواج امیرمؤمنان علی{{ع}} و [[حضرت زهرا]]{{س}} نیز با توجه به این ملاک بوده است، هم‌شأن بودن [[زن]] و شوهر است. این امر مهم‌ترین عامل تفاهم زن و شوهر و استحکام [[نظام]] [[خانواده]] است که این نیز مهم‌ترین عامل در پرورش درست [[فرزندان]] است. در مقابل، تفاهم نداشتن [[همسران]] و درگیری آنها که موجب ایجاد خدشه در کانون [[تربیت]] می‌شود، مهم‌ترین و بیشترین عامل [[انحراف]] فرزندان است<ref>[[سید علی حسینی‌زاده|حسینی‌زاده]] و [[محمد داوودی|داوودی]]، [[سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره تربیتی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۳۶.</ref>.


== انواع ازدواج ==
=== [[خواستگاری]] ===
ازدواج در یک تقسیم‌بندی، بر اساس فقه شیعه، به دایم و موقت تقسیم شده‌ است<ref>انصاری، کتاب النکاح، ۲۸.</ref>. ازدواج موقت که از آن به مُتعه تعبیر شده، در قرآن کریم ذکر شده‌ است<ref>سوره نساء، آیه ۲۴.</ref>. [[مشروعیت]] این ازدواج، با [[احادیث]] بسیاری نیز ثابت<ref>کلینی، الکافی، ۵/۴۴۸–۴۶۴؛ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۱/۵–۸۰.</ref> و به عنوان حکمی [[قرآنی]] و سنتی [[نبوی]] معرفی شده‌است<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۱/۶ و ۹.</ref>. پاره‌ای تفاوت‌ها، در [[احکام]] و شرایط، ازدواج موقت را از دایم متمایز ساخته‌است؛ مانند موقت‌ بودن این نوع ازدواج که موجب می‌شود زوجین در پایان مدت تعیین‌ شده، بدون نیاز به [[طلاق]] از همدیگر جدا و نامحرم شوند. همچنین در [[متعه]]، تعیین مدت و مهریه شرط است و [[زن]] و شوهر از یکدیگر [[ارث]] نمی‌برند و [[نفقه]] زوجه نیز بر زوج [[واجب]] نیست<ref> امام‌ خمینی، تحریر الوسیله، ۲/۲۷۴.</ref>.<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>
=== [[مهریه]] ===
 
=== [[جهیزیه]] ===
از سنت‌های معمول و رایج در ازدواج [[مسلمانان]]، خرید وسایل [[زندگی]] برای دختر و پسر، از سوی والدین است که برای تقویت پایه‌های [[اقتصادی]] [[خانواده]] نوبنیاد صورت می‌گیرد و به «جهیزیه» معروف است. این [[سنت]] به خودی خود مناسب و مطلوب است، ولی در عین حال باید دانست که جهیزیه از نظر قانونی و [[فقهی]]، جزء [[نفقه]] زندگی محسوب می‌شود و نفقه زندگی [[زن]] و شوهر، نیز بر عهده مرد است<ref>سیدمصطفی محقق داماد، حقوق خانواده، ص۲۹۰.</ref>. به عبارت دیگر تهیه جهیزیه، [[لطف]] و [[محبت]] خانواده زن است، نه [[وظیفه]] و [[تکلیف]]. بنابراین مردان نباید در این زمینه توقعی داشته باشند، بلکه با چشم محبت و [[قناعت]] به آن بنگرند، چنان که کمیت و کیفیت جهیزیه وسیله‌ای برای تحقیر و [[سرزنش]] زن و خانواده او قرار نگیرد<ref>[[حامد ولی‌زاده|ولی‌زاده، حامد]]، [[سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۳۹.</ref>.


== احکام شرعی ازدواج ==
== احکام شرعی ازدواج ==
{{اصلی|ازدواج در فقه اسلامی}}
{{اصلی|ازدواج در فقه اسلامی}}
=== انواع ازدواج ===
ازدواج در یک تقسیم‌بندی، بر اساس فقه شیعه، به دایم و موقت تقسیم شده‌ است<ref>انصاری، کتاب النکاح، ۲۸.</ref>. ازدواج موقت که از آن به مُتعه تعبیر شده، در قرآن کریم ذکر شده‌ است<ref>سوره نساء، آیه ۲۴.</ref>. [[مشروعیت]] این ازدواج، با [[احادیث]] بسیاری نیز ثابت<ref>کلینی، الکافی، ۵/۴۴۸–۴۶۴؛ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۱/۵–۸۰.</ref> و به عنوان حکمی [[قرآنی]] و سنتی [[نبوی]] معرفی شده‌است<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۱/۶ و ۹.</ref>. پاره‌ای تفاوت‌ها، در [[احکام]] و شرایط، ازدواج موقت را از دایم متمایز ساخته‌است؛ مانند موقت‌ بودن این نوع ازدواج که موجب می‌شود زوجین در پایان مدت تعیین‌ شده، بدون نیاز به [[طلاق]] از همدیگر جدا و نامحرم شوند. همچنین در [[متعه]]، تعیین مدت و مهریه شرط است و [[زن]] و شوهر از یکدیگر [[ارث]] نمی‌برند و [[نفقه]] زوجه نیز بر زوج [[واجب]] نیست<ref> امام‌ خمینی، تحریر الوسیله، ۲/۲۷۴.</ref>.<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>
=== شرایط ازدواج ===
[[فقها]] در تحقق و درستی ازدواج شروطی ذکر کرده‌اند:
# '''[[عقد]]:''' فقها ادعای [[اجماع]] کرده‌اند<ref>بحرانی، الحدائق الناضره، ۲۳/۱۵۶؛ طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ۱۱/۱۰.</ref> که خواندن صیغه عقد (ایجاب و قبول لفظی) شرط صحت ازدواج است و [[رضایت]] [[قلبی]] یا ایجاب و قبول عملی که همان معاطات است، کفایت نمی‌کند<ref> نجفی، جواهر الکلام، ۲۲/۲۱۱؛ انصاری، کتاب النکاح، ۷۷؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۵/۵۹۶؛ خویی، موسوعه، ۳۳/۱۲۸.</ref>.
# '''[[اذن]] [[ولیّ]]:''' [[فقها]] از دیرباز در [[ضرورت]] [[اجازه]] ولیّ، یعنی پدر یا جد پدری در ازدواج دایم یا موقت دختر باکره‌ای که به سن [[رشد]] رسیده‌است [[اختلاف]] نظر داشته‌اند؛ هرچند در [[لزوم]] اذن ولی برای ازدواج صغیره و عدم لزوم اذن ولیّ برای ازدواج غیر باکره، اختلافی وجود ندارد.
# '''مَهر:''' مهر دادن از سنت‌های کهن در روابط خانوادگی است که از آن به «صداق» و «کابین» نیز تعبیر می‌کنند<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۱۳/۱۹۳۳۵.</ref> و مراد از آن عین یا عملی است که مالیت داشته و قابل انتفاع [[شرعی]] باشد و هنگام ازدواج به صورت نقد از جانب مرد پرداخت می‌شود یا بر [[ذمه]] او قرار داده می‌شود<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>.


=== عقد ازدواج ===
=== عقد ازدواج ===
خط ۳۷: خط ۶۹:
پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود این است که آیا دوران عقدبستگی در [[سیره معصومان]] وجود داشته است یا خیر؟ با توجه به روایاتی که از پیوند دهنده دوستی‌ها و پیام‌آور مهربانی‌ها و [[اهل بیت]] پاکش رسیده است و گزارش‌های [[تاریخی]] از آن حکایت می‌کند، دوران عقدبستگی در جریان [[ازدواج امیرالمؤمنین]] و [[حضرت زهرا]]{{س}} وجود داشته است. از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمود: «علی [[فاطمه]] را در ۲۴ [[ماه رمضان]]<ref>{{متن حدیث|جَاءَنِي جَبْرَئِيلُ{{ع}} لَيْلَةَ أَرْبَعٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ‌}}؛(کشف الغمه، ج۱، ص۳۶۷).</ref> به [[عقد]] خویش درآورد و در [[ذی‌حجه]] همان سال پس از [[جنگ بدر]] با وی ازدواج نمود»<ref>{{متن حدیث|تَزَوَّجَ عَلِيٌّ فَاطِمَةَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَ بَنَى بِهَا فِي ذِي الْحِجَّةِ مِنَ السَّنَةِ الثَّانِيَةِ مِنَ الْهِجْرَةِ}}؛ (کشف الغمه، ج۱، ص۳۶۴).</ref>.<ref>[[حامد ولی‌زاده|ولی‌زاده، حامد]]، [[سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۳۷.</ref>
پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود این است که آیا دوران عقدبستگی در [[سیره معصومان]] وجود داشته است یا خیر؟ با توجه به روایاتی که از پیوند دهنده دوستی‌ها و پیام‌آور مهربانی‌ها و [[اهل بیت]] پاکش رسیده است و گزارش‌های [[تاریخی]] از آن حکایت می‌کند، دوران عقدبستگی در جریان [[ازدواج امیرالمؤمنین]] و [[حضرت زهرا]]{{س}} وجود داشته است. از [[امام صادق]]{{ع}} [[روایت]] شده است که فرمود: «علی [[فاطمه]] را در ۲۴ [[ماه رمضان]]<ref>{{متن حدیث|جَاءَنِي جَبْرَئِيلُ{{ع}} لَيْلَةَ أَرْبَعٍ وَ عِشْرِينَ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ‌}}؛(کشف الغمه، ج۱، ص۳۶۷).</ref> به [[عقد]] خویش درآورد و در [[ذی‌حجه]] همان سال پس از [[جنگ بدر]] با وی ازدواج نمود»<ref>{{متن حدیث|تَزَوَّجَ عَلِيٌّ فَاطِمَةَ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ وَ بَنَى بِهَا فِي ذِي الْحِجَّةِ مِنَ السَّنَةِ الثَّانِيَةِ مِنَ الْهِجْرَةِ}}؛ (کشف الغمه، ج۱، ص۳۶۴).</ref>.<ref>[[حامد ولی‌زاده|ولی‌زاده، حامد]]، [[سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۳۷.</ref>


== شرایط ازدواج ==
==مراسم و تشریفات ازدواج==
[[فقها]] در تحقق و درستی ازدواج شروطی ذکر کرده‌اند:
{{اصلی|عروسی}}
# '''[[عقد]]:''' فقها ادعای [[اجماع]] کرده‌اند<ref>بحرانی، الحدائق الناضره، ۲۳/۱۵۶؛ طباطبایی، سیدعلی، ریاض المسائل، ۱۱/۱۰.</ref> که خواندن صیغه عقد (ایجاب و قبول لفظی) شرط صحت ازدواج است و [[رضایت]] [[قلبی]] یا ایجاب و قبول عملی که همان معاطات است، کفایت نمی‌کند<ref> نجفی، جواهر الکلام، ۲۲/۲۱۱؛ انصاری، کتاب النکاح، ۷۷؛ یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۵/۵۹۶؛ خویی، موسوعه، ۳۳/۱۲۸.</ref>.
=== [[ولیمه]] ===
# '''[[اذن]] [[ولیّ]]:''' [[فقها]] از دیرباز در [[ضرورت]] [[اجازه]] ولیّ، یعنی پدر یا جد پدری در ازدواج دایم یا موقت دختر باکره‌ای که به سن [[رشد]] رسیده‌است [[اختلاف]] نظر داشته‌اند؛ هرچند در [[لزوم]] اذن ولی برای ازدواج صغیره و عدم لزوم اذن ولیّ برای ازدواج غیر باکره، اختلافی وجود ندارد.
=== [[زفاف]] ===
# '''مَهر:''' مهر دادن از سنت‌های کهن در روابط خانوادگی است که از آن به «صداق» و «کابین» نیز تعبیر می‌کنند<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۱۳/۱۹۳۳۵.</ref> و مراد از آن عین یا عملی است که مالیت داشته و قابل انتفاع [[شرعی]] باشد و هنگام ازدواج به صورت نقد از جانب مرد پرداخت می‌شود یا بر [[ذمه]] او قرار داده می‌شود<ref>[[اکبر زراعتیان|زراعتیان، اکبر]]، [[ازدواج - زراعتیان (مقاله)|مقاله «ازدواج»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۱ (کتاب)|دانشنامه امام خمینی ج۱]]، ص ۶۲۸ – ۶۳۴.</ref>.
 
== جهیزیه ==
از سنت‌های معمول و رایج در ازدواج [[مسلمانان]]، خرید وسایل [[زندگی]] برای دختر و پسر، از سوی والدین است که برای تقویت پایه‌های [[اقتصادی]] [[خانواده]] نوبنیاد صورت می‌گیرد و به «جهیزیه» معروف است. این [[سنت]] به خودی خود مناسب و مطلوب است، ولی در عین حال باید دانست که جهیزیه از نظر قانونی و [[فقهی]]، جزء [[نفقه]] زندگی محسوب می‌شود و نفقه زندگی [[زن]] و شوهر، نیز بر عهده مرد است<ref>سیدمصطفی محقق داماد، حقوق خانواده، ص۲۹۰.</ref>. به عبارت دیگر تهیه جهیزیه، [[لطف]] و [[محبت]] خانواده زن است، نه [[وظیفه]] و [[تکلیف]]. بنابراین مردان نباید در این زمینه توقعی داشته باشند، بلکه با چشم محبت و [[قناعت]] به آن بنگرند، چنان که کمیت و کیفیت جهیزیه وسیله‌ای برای تحقیر و [[سرزنش]] زن و خانواده او قرار نگیرد<ref>[[حامد ولی‌زاده|ولی‌زاده، حامد]]، [[سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت (کتاب)|سیره خانوادگی پیامبر و اهل بیت]]، ص ۳۹.</ref>.


==همسرداری==
==همسرداری==
۲۲۴٬۸۴۸

ویرایش