احترام و تکریم زن: تفاوت میان نسخه‌ها

از جمله مسائلی که در مسیر بزرگداشت [[اسلام]] و [[نظام اسلامی]]، نسبت به [[حقوق انسان]] قابل ذکر است، [[مقام]] و منزلتی است که این [[مکتب]] برای [[زن]] قایل است. اسلام، در زمانی که با آن به عنوان [[انسان]] [[درجه]] دوم و در ردیف حیوانات برخورد می‌شد، [[نجات]] و احیای حقوق او را از برنامه‌های اساسی خود دانست و مرد و زن را در [[سیر]] [[عبودیت]] و کمال، یکسان مورد عنایت و خطاب قرار داد؛ چنانچه [[قرآن]] می‌فرماید: {{متن قرآن|مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً}}<ref>«کسانی از مرد و زن که کار شایسته‌ای کنند؛ و مؤمن باشند، بی‌گمان آنان را با زندگانی پاکیزه‌ای زنده می‌داریم و به یقین نیکوتر از آنچه انجام می‌دادند پاداششان را خواهیم داد» سوره نحل، آیه ۹۷.</ref>.  

در [[روایات]] منسوب به [[پیامبر]] {{صل}} و [[ائمه]] {{عم}}، نگرش تکریمی اسلام به زن آشکارا سند [[عزت]] و ارزشمندی زن است؛ چنانچه [[رسول خدا]] فرمود: «بهترین فرزندانتان [[دختران]] شما هستند”<ref>بحارالانوار، ج۲۳، ص۱۱۳.</ref> و [[امام صادق]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ خَيْرٌ مِنْ‏ أَلْفِ‏ رَجُلٍ‏ غَيْرِ صَالِحٍ‏}}؛ زن درستکار و صالحه [[برتر]] از هزار مرد ناصالح است<ref>الغدیر، ج۲، ص۳۱۲.</ref> و در جایی دیگر سخنی دارد که جا دارد، [[زنان]] به خود افتخار نموده و با زمینه‌هایی که [[خداوند]] در اختیارشان نهاده است، بیشترین بهره را ببرند آن حضرت می‌فرمایند: {{متن حدیث|أَكْثَرُ الْخَيْرِ فِي‏ النِّسَاءِ}}<ref>وسائل الشیعة، ج۱۴، ص۱۱.</ref>: بیشترین خوبی در زنان است<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۱۶۷.</ref>.

پس از طلوع [[خورشید]] [[اسلام]] در سرزمین [[عرب]]، [[رسول خدا]] {{صل}} [[مقام]] انسانی [[زن]] را زنده کرد و برای وی [[حقوق]] [[اجتماعی]] ویژه‌ای در نظر گرفت<ref>سوره نساء، آیات ۴، ۲۲، ۳۲ و....</ref>. ایشان [[قوانین]] مربوط به [[ازدواج]] و [[طلاق]] را معین و مدون ساخت و روابط ناسالم میان مرد و [[زن]] و نیز انواع ازدواج‌های [[عرب جاهلی]] را از میان برد و ممنوع اعلام کرد؛ زیرا این مسائل، [[عفت]] عمومی [[جامعه]] را جریحه‌دار ساخته و [[سلامت]] نسل را به خطر انداخته بود<ref>البخاری، صحیح، ج ۶، ص ۱۳۲ - ۱۳۳.</ref>.<ref>[[فاطمه پهلوان‌پور|پهلوان‌پور، فاطمه]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص۹۳ ـ ۹۵.</ref>

{{اصلی|احترام و تکریم زن در معارف و سیره نبوی}}

از موضوعاتی که به طور ویژه در [[سیره]] و [[کلام]] [[نبی اکرم]] {{صل}} بدان پرداخته شده و به صورت‌های مختلف جلوه‌گر گردیده، توجه دادن [[مردم]] به نقش زن و بیان [[ارزش‌ها]] و [[منزلت]] او در اجتماع است. [[رسول خدا]] {{صل}} برای ترسیم [[جایگاه]] واقعی [[زنان]] در [[جامعه]] بسیار کوشیدند و سرانجام موفق شدند تا حدودی [[جایگاه]] از دست رفته [[حقیقی]] [[زنان]] را به آنان بازگردانند<ref>[[فاطمه پهلوان‌پور|پهلوان‌پور، فاطمه]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۹۳؛ [[ناهید طیبی|طیبی، ناهید]]، [[گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان (کتاب)|گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان]]، ص ۵۹.</ref>.

[[رسول خدا]] {{صل}} توهین به مقام شامخ [[زن]] را نشانه [[پستی]] مرد دانسته<ref>المتقی الهندی، کنز العمال، ج ۱۶، ص ۳۷۱؛ جلال الدین سیوطی، الجامع الصغیر، ج ۱، ص ۶۳۲ و ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۱۳، ص ۳۱۳.</ref>، مردان را از تحقیر [[زنان]] بر حذر می‌داشت و می‌فرمود: "[[ملعون]] است، [[ملعون]] است کسی که عیال خود را ضایع کند"<ref>{{متن حدیث|مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ يَعُولُ}}؛ شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۵۵۵؛ حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص ۲۱۶؛ ابن حبان، صحیح، ج ۹، ص ۴۸۵؛ الترمذی، سنن، ج ۵، ص ۳۶۹ و محمد بن یزید القزوینی، سنن ابن ماجه، ج ۱، ص ۶۳۶.</ref> و می‌فرمود: "[[زن]] و عیال [[انسان]]، [[اسیران]] اویند و [[بهترین]] [[بندگان]] در پیشگاه [[خداوند عزوجل]]، خوش رفتار‌ترین آنان با [[اسیران]] خود است"<ref>{{متن حدیث|عِيَالُ الرَّجُلِ أُسَرَاؤُهُ وَ أَحَبُّ الْعِبَادِ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَحْسَنُهُمْ صُنْعاً إِلَى أُسَرَائِهِ}}؛ من لایحضره الفقیه، ص ۵۵۵ و مکارم الاخلاق، ص ۲۱۷.</ref>. ایشان [[بهترین]] افراد امتش را کسانی می‌دانند که با همسرانشان، [[بهترین]]<ref>من لا یحضره الفقیه، ص ۵۵۵؛ مکارم الاخلاق، ص ۲۱۶؛ سنن الترمذی، ص ۳۶۹ و سنن ابن ماجه، ص ۶۳۶.</ref> و خوش خلق‌ترین<ref>شیخ طوسی، الامالی، ص ۳۹۲ و محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۱۰۰، ص ۲۲۶.</ref> فرد باشند؛ از این‌رو به [[مسلمانان]] توصیه می‌فرمود: "هرکس همسری برگزید، باید او را [[تکریم]] کند"<ref>{{متن حدیث|مَنِ اتَّخَذَ زَوْجَةً فَلْيُكْرِمْهَا}}؛ محدث نوری، مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۲۴۹ - ۲۵۰؛ محمد بن محمد کوفی، الجعفریات، ص ۱۵۷ و نعمان بن محمد تمیمی مغربی، دعائم الاسلام، ج ۲، ص ۱۵۸.</ref>. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} علاقه‌مندی به [[زنان]] را یکی از خصلت‌های هفت‌گانه مختص [[اهل بیت]] {{عم}} برمی‌شمرد<ref>مستدرک الوسائل، ج ۱۴، ص ۱۵۷، الجعفریات، ص ۱۸۲ و فضل الله راوندی، النوادر، ص ۱۵.</ref> و می‌فرمود: "آنقدر [[جبرئیل]] به من درباره [[زنان]] سفارش کرد، تا جایی که [[گمان]] بردم شایسته نیست آنان را [[طلاق]] داد؛ مگر آنکه آشکارا کار [[زشتی]] از آنان سر زند"<ref>{{متن حدیث|أَوْصَانِي جَبْرَئِيلُ ع بِالْمَرْأَةِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ لَا يَنْبَغِي طَلَاقُهَا إِلَّا مِنْ فَاحِشَةٍ مُبَيِّنَة}}؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۴۴۰؛ کلینی، الکافی، ج ۵، ص ۵۱۲ و ابن فهد حلی، عدة الداعی، ص ۹۱.</ref>.<ref>[[فاطمه پهلوان‌پور|پهلوان‌پور، فاطمه]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۹۵ ـ۹۶.</ref>

از نظر ایشان بهترین زنان، زنی است که فرزندآور و [[دوستدار]] و علاقه‌مند به شوهر و [[زندگی]] باشد و در [[عشیره]] خود عزیز و عفیف و در حضور شوهر، ذلیل، [[متواضع]] و [[مطیع]] باشد و خود را برای شوهر بیاراید و زنی است که برای غیر شوهر در پرده و [[حجاب]] و بدون آرایش باشد و زنی است که سخن شوهر را بشنود و از امرش [[اطاعت]] کند و خواسته‌اش را برآورد؛ همچنین، زنی است که در راه خانه و خانه‌داری، بذل [[مال]] کند؛ اما مانند مردان، گشاده دست نباشد<ref>الکافی، ج ۵، ص ۳۲۵؛ من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۸۹؛ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۷، ص ۷۰۰ و محمد بن حسن فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ج ۲، ص ۳۷۴ - ۳۸۵. همچنین با اختلاف در: الجامع الصغیر، ج ۱، ص ۶۳۰ و کنز العمال، ج ۱۶، ص ۲۹۶.</ref>.

روزی فرمود: "آیا می‌خواهید بدترین [[زنان]] را برای شما معرفی کنم؟ او زنی است که در میان [[فامیل]] به سبب بداخلاقی، زبون و ذلیل باشد؛ نازا و کینه‌توز و در [[زشتی‌ها]] بی‌بند و بار باشد و چون همسرش به سفر برود، او نیز از خانه بیرون رود و چون همسرش حاضر شود، سخنش را نشنود و امرش را [[اطاعت]] نکند. وقتی همسرش با او خلوت می‌کند، او مانند مرکبی باشد که از سواری دادن فرار کند؛ در حالی که عذری نداشته باشد و بدانید! [[گناه]] وی آمرزیده نمی‌شود<ref>{{متن حدیث|أَ لَا أُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ نِسَائِكُمْ قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَخْبِرْنَا قَالَ مِنْ شَرِّ نِسَائِكُمُ الذَّلِيلَةُ فِي أَهْلِهَا الْعَزِيزَةُ مَعَ بَعْلِهَا الْعَقِيمُ الْحَقُودُ الَّتِي لَا تَتَوَرَّعُ عَنْ قَبِيحٍ الْمُتَبَرِّجَةُ إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا الْحَصَانُ مَعَهُ إِذَا حَضَرَ الَّتِي لَا تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ لَا تُطِيعُ أَمْرَهُ فَإِذَا خَلَا بِهَا تَمَنَّعَتْ تَمَنُّعَ الصَّعْبَةِ عِنْدَ رُكُوبِهَا وَ لَا تَقْبَلُ لَهُ عُذْراً وَ لَا تَغْفِرُ لَهُ ذَنْباً}}؛ من لایحضره الفقیه، ج ۳، ص ۳۹۱؛ تهذیب الاحکام، ج ۷، ص ۴۰۰ و مکارم الاخلاق، ص ۲۰۲. همچنین با اختلاف در: الجامع الصغیر، ج ۱، ص ۶۳۰ و کنز العمال، ج ۱۶، ص ۲۹۶.</ref>.<ref>[[فاطمه پهلوان‌پور|پهلوان‌پور، فاطمه]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص۹۶ ـ ۹۷.</ref>

[[رسول خدا]] {{صل}} [[زن]] را در ظرافت، لطافت، [[ضعف]] و شکنندگی به شیشه [[تشبیه]] کرده، به [[مسلمانان]] توصیه فرموده است: با شیشه‌ها [[مدارا]] کنید<ref>صحیح بخاری، ج ۷، ص ۱۱۱؛ احمد بن حنبل، مسند احمد، ج ۳، ص ۱۱۱ و العینی، عمدة القاری، ج ۲۲، ص ۱۸۵.</ref>. آن بزرگوار، [[صبر]] و [[مدارا]] بر خطاهای [[همسران]] و نیز [[رأفت]] و [[مهربانی]] با آنان را سرلوحه [[رفتار]] خویش با همسرانش قرار داده بود؛ به گونه‌ای که در سیره عملی [[پیامبر خدا]] {{صل}} می‌توان مصادیق فراوانی را از مداراهای آن حضرت با [[خانواده]] دید. آن بزرگوار در مقابل گفتار و [[رفتار]] همسرانش که گاه رنجش شدید ایشان را در پی داشت، بزرگوارانه [[مدارا]] کرده، با [[اخلاق نیکو]] و سعه صدر با آنها [[رفتار]] می‌کرد؛ ایشان هیچ گاه در مقابل آنان گفتار یا [[رفتار]] [[خشونت]] آمیز از خود بروز نداد. هیچ گاه کسی را نزد<ref>الطبقات الکبری، ج ۸، ص ۱۶۵ و ابن اثیر، اسدالغابه، ج ۱، ص ۳۶.</ref>؛ بلکه از راه‌های مختلفی چون ترک مراوده، صحبت نکردن موقت و... سعی می‌کرد آنان را به اشتباه خود متوجه کند<ref>اسدالغابه، ج ۶، ص ۱۷۱ و تقی الدین مقریزی، امتاع الأسماع، ج ۶، ص ۱۲۰.</ref>. [[مهربانی]] و [[محبت]] ایشان به [[همسران]] تا آن حد بود که از انس بن مالک، خادم [[پیامبر گرامی اسلام]] {{صل}} [[روایت]] شده است: "من کسی را مهربان‌تر از [[رسول خدا]] {{صل}} نسبت به خانواده‌اش ندیده‌ام"<ref>{{متن حدیث|مَا رَأَيتُ أَحَداً كَانَ أَرْحَمُ بِالعِيالِ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ {{صل}} }}؛ مسند احمد، ج ۳، ص ۱۱۲؛ مسلم نیشابوری، صحیح، ج ۷، ص ۷۶؛ الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۱۰۹ و ابوبکر بیهقی، دلائل النبوة، ج ۱، ص ۳۳۰.</ref>.

[[رسول خدا]] {{صل}} برای [[ارزش]] بخشیدن به [[زنان]] و برگرداندن شخصیت واقعی آنان، کوشید شخصیت آنان را از [[زشتی‌ها]] و پلشتی‌ها [[پاک]] ساخته، گوهری ناب را از [[زن]] به [[جامعه]] بنمایاند. [[پیامبر گرامی اسلام]] {{صل}} بسیار کوشید تا راه‌های مهجوریت و عوامل تضییع شخصیت و ارزش‌های [[زنان]] را از بین بردارد. [[خاتم انبیا]] {{صل}} برای برگرداندن شخصیت از دست رفته [[زنان]] و تبیین [[جایگاه]] ایشان، ستر و عفاف را اصلی اساسی می‌دانست و به آن بسیار توجه داشت. [[احادیث]] بسیاری از آن حضرت در باب [[حجاب]] و عفاف [[نقل]] شده است تا شخصیت اصیل [[زنان]] از گرفتاری در بندهای شهوات حیوانی، [[نجات]] یابد و [[روح]] آنان به کمال رهنمون شود. آن حضرت به همین منظور با بیان اینکه [[زنان]] عورت‌اند<ref>.الجعفریات ۹، ص ۱۸۵، ص ۹۴، النوادر، ص ۳۶، ابن ابی شیبه کوفی، المصنف، ج ۳، ص ۴۶۷ و الطبرانی، المعجم الکبیر، ج۹، ص ۱۸۵.</ref>، هم از مردان و هم از [[زنان]] در این امر خطیر مدد گرفت؛ یعنی از [[زنان]] در حفظ [[عفت]] و اجتناب از اعمالی که به [[اعمال]] منافی [[عفت]] می‌انجامد و از مردان در [[حیا]]، غمض بصر، [[غیرت]] ورزی و حفظ نوامیس [[یاری]] خواست. [[پیامبر اکرم]] {{صل}} علاوه بر تأکید بر حفظ [[حجاب]] و [[عفت]] عمومی، شرایطی را نیز برای [[رفاه]] و [[آسایش]] بیشتر [[زنان]] در اجتماع در نظر گرفت؛ مثلا می‌فرمود: در [مجامع عمومی] میان [[زنان]] و مردان نامحرم فاصله ایجاد کنید<ref>الخطاب الرعینی، مواهب الجلیل، ج ۲، ص ۵۷۸ - ۵۷۹ و العجلونی، کشف الخفاء، ج ۱، ص ۲۷۹.</ref>. خود حضرت نیز در زمان حیات خویش برای [[آسایش]] بیشتر [[زنان]] فرمود که در ورودی [[زنان]] به [[مسجد]]، از در ورودی مردان جدا باشد<ref>سنن ابی داوود، ج ۱، ص ۱۱۳؛ الطبرانی، المعجم الأوسط، ج ۱، ص ۳۰۳ - ۳۰۴؛ تاریخ مدینه دمشق، ج ۳۱، ص ۱۲۱ و ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج ۳، ص ۲۱۴.</ref> و تأکید می‌کرد که بر [[زنان]] سزاوار نیست از وسط جاده عبور کنند؛ بلکه باید از کناره‌ها راه بروند<ref>الکافی، ج ۵، ص ۵۱۸؛ ابن ابی جمهور، عوالی اللآلی، ج ۳، ص ۳۰۹ و مکارم الاخلاق، ص ۲۵۹.</ref>.

از مصادیق توجه به [[جایگاه]] [[اجتماعی]] [[زنان]]، مشاوره با آنان در امور است. [[رسول اکرم]] {{صل}} مردان را به [[مشورت]] با [[زنان]] توصیه کرده، می‌فرمود: با [[زنان]] [[مشورت]] کنید و {هرگاه منطبق با [[عقل]] و [[مصلحت]] نبود} [[مخالفت]] کنید<ref>عوالی اللآلی، ج ۱، ص ۲۸۹ و بحار الانوار، ج ۷۴، ص ۱۶۷.</ref>. [[نقل]] شده که پس از [[صلح حدیبیه]]، [[رسول خدا]] {{صل}} به [[مسلمانان]] [[دستور]] دادند [[قربانی]] کرده، پس از آن [[تقصیر]] کنند؛ ولی هیچ‌کس فرمان پیامبر{{صل}} را اجرا نکرد. پس [[رسول اکرم]] {{صل}} در حالی که سخت خشمگین بود، به [[خیمه]] برگشت و به نزد [[همسر]] خویش، [[ام سلمه]] که در این سفر همراه حضرت بود وارد شد و جریان را [[نقل]] کرد، [[ام سلمه]] گفت: "شما خود [[قربانی]] کنید و حلق کنید و با کسی سخن مگویید". [[پیامبر]] {{صل}} بیرون آمد و به مشاوره [[ام سلمه]] عمل کرد؛ [[مسلمانان]] نیز از ایشان [[پیروی]] کردند<ref>محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج ۲، ص ۶۱۳؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، ٣. کنز ج ۲، العمال ص ۶۳۷، ج و ۱۶ دلائل، ص النبوه ۳۱۳،، السنن ج ۴، ص ۱۵۰.</ref>.

در برخی منابع، [[نقل]] شده است که روزی زنی نزد [[پیامبر خدا]] {{صل}} آمد و گفت: "ای [[رسول خدا]] مردها از سخنان شما استفاده می‌کنند؛ روزی را هم برای ما تعیین بفرمایید تا به محضرتان آمده، از آنچه [[خداوند]] به شما می‌آموزد، ما نیز بهره‌مند شویم". [[پیغمبر]] [[خدا]] {{صل}} نیز روزی را با آنها [[وعده]] کرد تا جمع شوند و حضرت به آنان [[علوم]] [[دین]] بیاموزد. در روز [[وعده]] شده، [[زنان]] جمع شدند و [[پیامبر]] {{صل}} نزد آنان رفت و تعالیم [[خدا]] را به آنان [[آموزش]] داد<ref>صحیح بخاری، ج ۸، ص ۱۴۹؛ صحیح مسلم، ج ۸، ص ۳۹ و عمدة القاری، ج ۲۵، ص ۴۸ و نووی دمشقی، ریاض الصالحین، ص ۲۵۲ - ۲۵۳.</ref>. از [[ام سلمیان بن ابی حثمه]] نیز [[نقل]] شده است، پس از آنکه به عده‌ای از [[زنان]] [[مدینه]]، خواندن و نوشتن آموخته بود، [[پیامبر]] {{صل}} به وی [[دستور]] فرمود که به برخی [[زنان]] مانند [[حفصه]]، [[همسر پیامبر]] {{صل}} [[قرآن]] بیاموزد<ref>الاستیعاب، ج۴، ص۱۸۶۹، و بلاذری، فتوح البلدان، ص۴۵۴.</ref>.<ref>[[فاطمه پهلوان‌پور|پهلوان‌پور، فاطمه]] و [[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۱۰۰-۱۰۴.</ref>

هیچ یک از [[آموزه‌های دینی]] با کار کردن زنان مخالف نیستند، بلکه در [[اسلام]]، زنان شاغل همواره از [[ارزش]] و [[احترام]] برخوردار بودند. آنچه در اسلام درباره کار زنان مطرح است، [[حفظ]] حدود و [[احکام الهی]] و حضور عفیفانه آنها در [[جامعه]] است. اسلام، استفاده ابزاری از زیبایی‌ها و ویژگی‌های خاص [[زن]] را ناپسند می‌شمارد؛ زیرا این امر، بنیاد [[خانواده]] و [[اجتماع]] را به مخاطره می‌اندازد، ولی در صورتی که کار زنان با [[عفت]] و [[پاک]] دامنی آنها منافاتی نداشته باشد، آن را می‌پذیرد.

برخی نمونه‌های [[رفتاری]] [[پیامبر]] با زنان شاغل و سفارش‌های آن حضرت به این گروه از زنان، تأییدکننده [[درستی]] کار زنان از نظر اسلام و پیامبر است. در [[روایت‌ها]] آمده است که آن حضرت با [[زینب]] عطّاره (عطر فروش) با خوبی و احترام [[رفتار]] می‌کرد و به او می‌فرمود: «هرگاه تو نزد ما می‌آیی، [[خانه]] ما خوش بو می‌شود». آن گاه از فرصت استفاده می‌کرد و روش درست معامله را به وی می‌آموخت و می‌فرمود: "هرگاه چیزی می‌فروشی، [جنس] خوب بفروش و [[غش]] [در معامله] مکن که این کار، برای [[دارایی]] و [[مال]]، پاک‌تر و برای ماندن آن، بهتر است"<ref>الاصابه، ج۴، ص۲۷۸.</ref>.<ref>[[ناهید طیبی|طیبی، ناهید]]، [[گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان (کتاب)|گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان]]، ص ۷۶.</ref>.

قدرشناسی، از [[صفات پسندیده]] و ارزنده [[انسان]] است. [[پیامبر اکرم]] {{صل}}که صاحب خُلقی عظیم و اسوه‌ای [[نیکو]] برای همه انسان هاست، در بهره مند بودن از این صفت نیکو نیز سرآمد است. آن حضرت، به مناسبت‌های مختلف و در سخنان خویش از مادرانی که به وی شیر داده بودند و در پرورش ایشان نقش داشتند، همسرانی که در غم‌ها و شادی‌ها یار و یاورش بودند و زنان دیگری که به نوعی با [[زندگی]] آن حضرت رابطه داشتند، به [[نیکی]]، یاد و از آنان [[قدردانی]] می‌کرد. [[رسول اعظم]] {{صل}} همواره برای [[زیارت]] [[قبر]] مادر خود به اَبواء<ref>سرزمینی است بین مکه و مدینه که آمنه، مادر پیامبر در آنجا مدفون است.</ref> می‌رفت و برای او [[نماز]] می‌خواند.

با اندکی دقت در گزارش‌های [[تاریخی]] به عُمق مهر و محبت پیامبر نسبت به زنانی که به آن حضرت خدمت کرده‌اند، می‌توان پی برد. [[فاطمه بنت اسد]] یکی از این [[بانوان]] است که بارها از سوی پیامبر اکرم {{صل}} تحسین شد و حتی پیامبر از او با عنوان «مادر» یاد کرد. وی [[همسر]] [[ابوطالب]] بود و نسبت دیگری با پیامبر نداشت، ولی پیامبر به علت گذراندن بخشی از زندگی در [[خانه]] ابوطالب ـ پس از [[مرگ]] [[عبدالمطلب]] ـ و مشاهده مراقبت‌ها و رفتارهای خالصانه این بانو، وی را مادر خود می‌دانست و می‌فرمود: {{متن حدیث|كَانَتْ أُمِّي بَعْدَ أُمِّي الَّتِي وَلَدَتْنِي}}؛ «این بانو مادر من است پس از مادری که مرا به [[دنیا]] آورد»<ref>کنز العمال، ج۱۳، ص۶۳۶.</ref>. پیامبر همواره او را می‌ستود و می‌فرمود: «بعد از ابوطالب هیچ فردی مهربان‌تر از فاطمه بنت اسد نسبت به من نبود»<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۲، ص۱۱۸؛ استیعاب، ج۴، ص۴۴۶.</ref>. [[پیامبر]] پس از [[مرگ]] فاطمه، او را در پیراهن خویش کفن کرد. در [[تشییع جنازه]] او نیز شرکت جست و بر پیکر این بانوی بزرگ [[نماز]] خواند و پس از [[گریه]] و [[سوگواری]]، وی را در [[قبر]] نهاد<ref>استعاب، ج۴، ص۴۴۶.</ref>. به نظر می‌رسد [[ستودن]] این [[زن]] هم در [[کلام]] و هم در عمل نشان دهنده اوج [[حق‌شناسی]] و [[حسّ]] [[قدردانی]] در وجود [[حضرت محمد]] {{صل}}است<ref>[[ناهید طیبی|طیبی، ناهید]]، [[گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان (کتاب)|گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان]]، ص ۵۹.</ref>.

اساسی‌ترین و مهم‌ترین [[مسئولیت]] زنان، تربیت نسل سالم و [[صالح]] است. این مسئولیت در روند سالم‌سازی جامعه نقش بسزایی دارد. بر همین اساس، [[اسلام]] به نقش پرورشی زنان توجهی ویژه دارد. زنان در جامعه نقش‌های دیگری چون نقش سیاسی، اجتماعی، [[علمی]]، فرهنگی و هنری نیز بر عهده دارند، ولی همه این نقش‌ها تحت الشعاع نقش اصیل همسری و مادری است. [[رسول اعظم]] {{صل}} با شیوه‌ها و رفتارهای ویژه خود با زنان، اهمیت این نقش را به [[مسلمانان]] و جهانیان گوشزد کرد.

تجلیل پیامبر از مقام مادر اعم از نَسَبی و رضاعی یکی از نمونه‌های برجسته قدرشناس بودن او است. اولین بانویی که در [[زندگی پیامبر]] نقشی مهم و اساسی داشت، مادر آن حضرت؛ یعنی [[آمنه بنت وهب]] بود. بنا به قول مشهور، این بانوی بزرگوار و باحیا (محتشمه) دوران بارداری خود را در حالی سپری می‌کرد که در [[مصیبت]] و سوگ [[همسر]] جوانش، عبدالله به سر می‌برد و فرزند خود را در این شرایط [[روحی]] سخت به [[دنیا]] آورد. گرچه مادر آن حضرت پس از تولد او، به [[دلایل]] گوناگون<ref>از جمله رسم عرب بر این بود که خاندان‌های شریف، فرزندانشان را شیر نمی‌دادند و به زنان معروفی که هر ساله برای گرفتن کودکان شیرخواره و پرورش جسم آنان در بادیه‌ها به مکه می‌آمدند، می‌سپردند دلیل این کار ممکن بود ترس توطئه یهود یا تألمات روحی که پس از مرگ همسر ایجاد می‌شد و یا دلایل دیگری باشد که از بحث ما خارج است.</ref>، فرزند خود را به [[حلیمه سعدیه]] سپرد و فاصله‌ای قابل توجه (بیش از سه سال) بین مادر و فرزند افتاد ولی محمد {{صل}} شیرینی همان لحظه‌های کوتاه با مادر بودن را فراموش نکرد و از آن روزها به خوبی یاد می‌کرد: "در سفری که با مادرم به [[مدینه]] رفتیم، مردی [[یهودی]] مرا نگریست و با فاصله‌ای بار دیگر نگاهم کرد و نامم را پرسید. گفتم: احمد. در حالی که به پشت من نگاه کرد، شنیدم که می‌گفت: او همان [[پیامبر]] این [[امت]] است. سپس نزد [[برادران]] یهودی خود رفت و به آنان خبر داد. وقتی این خبر به مادرم رسید، برای من ترسید و از مدینه خارج شدیم و او در [[ابواء]] از دنیا رفت و در آنجا [[دفن]] شد"<ref>علی بن یوسف حِلّی، العدد القویه، تحقیق: سیدمهدی الرجایی، ص۱۲۶؛ ابن کثیر، السیرة النبویة، ج۱، ص۲۳۵. این مطلب از ام ایمن نقل می‌کند.</ref>.<ref>[[ناهید طیبی|طیبی، ناهید]]، [[گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان (کتاب)|گونه‌شناسی رفتار پیامبر اعظم با زنان]]، ص ۷۱.</ref>

نگرانی [[رسول اکرم]] {{صل}} درباره [[زنان]] به حدی بود که آخرین وصایای ایشان در آخرین روزهای حیات مبارکش، درباره [[زنان]] بود<ref>حسن بن شعبه حرانی، تحف العقول، ص ۳۳ - ۳۴؛ بحارالانوار، ج ۷۳، ص ۳۴۹ - ۳۵۰ و وسائل الشیعه، ج ۲۱، ص ۵۱۷.</ref>. آن بزرگوار در [[حجة الوداع]]، در خطابه‌های خود، نگرانی خویش را از این امر ابراز داشت و فرمود: "در [[حق]] زنانتان [[احسان]] کنید؛ زیرا آنان را با کلمه‌ای تحت تصرف خویش در آورده‌اید و به [[فرمان]] خود نگه می‌دارید. زنهار! زنهار! ایشان را [[آزار]] مکنید و ایشان را شکسته خاطر مدارید و گرسنه و برهنه نگذارید و [[یقین]] بدانید که فردای [[قیامت]] در آن [[محشر]] پر ملامت، از حال ایشان سؤال خواهد شد"<ref>احمد بن تاج الدین استرآبادی، آثار احمدی، تاریخ زندگانی پیامبر اسلام و ائمه اطهار، ص ۳۴۰.</ref>.