بدون خلاصۀ ویرایش
(←مقدمه) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
== [[شأن نزول آیه]] == | == [[شأن نزول آیه]] == | ||
قاطبه [[مفسران شیعه]] و غالب [[مفسران اهل سنت]] بر اساس [[روایات صحیح]] و معتبر که در منابع [[فریقین]] ذکر شده شأن نزول این آیه را [[وصایت]] و [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} دانستهاند. چنانچه در روایتی علی مغازلی [[شافعی]] به اسناد خود از [[ابن عباس]] [[روایت]] کرده که گفت: من به همراه جوانانی از بنی هاشم نزد [[رسول خدا]]{{صل}} نشسته بودیم که ستارهای در حال فرود آمدن بود، رسول خدا{{صل}} فرمودند: هر کس که این ستاره در منزلش فرود آید، او پس از من [[وصی]] من خواهد بود. آنگاه [[جوانان]] بنی هاشم برخاستند و به ستاره نگریستند و دیدند که دقیقا در منزل [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} فرود آمد؛ لذا گفتند: ای رسول خدا، در [[دوست داشتن علی]] به [[بیراهه]] رفتهای! در این هنگام بود که [[خداوند]] این آیه را نازل فرمود: {{متن قرآن|وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى * مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى}}. <ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی</ref> | قاطبه [[مفسران شیعه]] و غالب [[مفسران اهل سنت]] بر اساس [[روایات صحیح]] و معتبر که در منابع [[فریقین]] ذکر شده شأن نزول این آیه را [[وصایت]] و [[خلافت امیرالمؤمنین]]{{ع}} دانستهاند. چنانچه در روایتی علی مغازلی [[شافعی]] به اسناد خود از [[ابن عباس]] [[روایت]] کرده که گفت: من به همراه جوانانی از بنی هاشم نزد [[رسول خدا]]{{صل}} نشسته بودیم که ستارهای در حال فرود آمدن بود، رسول خدا{{صل}} فرمودند: هر کس که این ستاره در منزلش فرود آید، او پس از من [[وصی]] من خواهد بود. آنگاه [[جوانان]] بنی هاشم برخاستند و به ستاره نگریستند و دیدند که دقیقا در منزل [[علی بن ابیطالب]]{{ع}} فرود آمد؛ لذا گفتند: ای رسول خدا، در [[دوست داشتن علی]] به [[بیراهه]] رفتهای! در این هنگام بود که [[خداوند]] این آیه را نازل فرمود: {{متن قرآن|وَالنَّجْمِ إِذَا هَوَى * مَا ضَلَّ صَاحِبُكُمْ وَمَا غَوَى}}.<ref>مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با محمد هادی فرقانی</ref> | ||
== تبیین [[مفردات]] == | |||
=== {{متن قرآن|النَّجْمِ}} === | |||
در این که مراد از «[[النجم]]» در اینجا چیست؟ [[مفسران]] احتمالات بسیار داده، و هر یک تفسیرى را برگزیدهاند. | |||
#جمعى، آن را اشاره به «[[قرآن مجید]]» مىدانند،؛ چراکه متناسب با [[آیات]] بعد درباره وحى است، و تعبیر به «[[نجم]]» به خاطر این است که، [[عرب]] از چیزى که تدریجاً و در فواصل مختلف انجام مىگیرد، تعبیر به «نجوماً» مىکند، (همانگونه که در اقساط وامها و امور دیگرى از این قبیل تعبیر «نجوماً» بسیار به کار مىرود) و از آنجا که [[قرآن]] در طول ۲۳ سال، و در مقاطع مختلف، بر [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نازل شده است، به عنوان «نجم» از آن یاد شده، و منظور از «إِذا هَوى» [[نزول]] آن، بر [[قلب پاک]] [[رسول خدا]](صلى [[الله]] علیه وآله) است. | |||
#جمعى دیگر، آن را اشاره به یکى از [[ستارگان]][[ آسمان]] مانند «ثریا»<ref>«ثریا»، مجموعه ستارگانى هفتگانه است، که اکثر آنها آشکار و یکى بسیار کم نور است، که معمولاً براى شناسائى قدرت دید، افراد را به وسیله آن آزمایش مىکنند، سوگند به این ستاره ممکن است به خاطر مسافت زیاد آن از ما بوده باشد</ref> یا «شعرى»<ref>«شعرى»، یکى از پرنورترین ستارگان آسمان است. رمز سوگند به آن ممکن است از این نظر باشد که فوق العاده پرفروغ و درخشان و داراى ویژگىهایى است</ref> دانستهاند،؛ چراکه این ستارگان از اهمیت خاصى برخوردار هستند. | |||
#بعضى نیز گفتهاند: منظور از «النجم» شهابهایى است که به وسیله آن [[شیاطین]] از صحنه [[آسمان]] رانده مىشوند، و عرب این شهابها را «نجم» مىنامد. | |||
ولى هیچ یک از این چهار [[تفسیر]]، دلیل روشنى ندارد، بلکه [[ظاهر آیه]] آن چنان که اطلاق واژه «النجم» اقتضاء مىکند، [[سوگند]] به همه ستارگان آسمان است که از نشانههاى بارز [[عظمت خداوند]] و از [[اسرار]] بزرگ [[جهان]] [[آفرینش]] و از [[مخلوقات]] فوق العاده عظیم [[پروردگار]] است. این نخستین بار نیست که قرآن به موجودات عظیمى از جهان [[خلقت]] سوگند یاد مىکند، در [[آیات]] دیگر [[قرآن]] نیز به [[خورشید و ماه]] و مانند آن، [[سوگند]] یاد شده است. | |||
=== {{متن قرآن|إِذَا هَوَى}} === | |||
تکیه بر [[غروب ]][[ستارگان]]، در حالى که طلوع آنها بیشتر جلب توجه مىکند، به خاطر آن است که غروب ستارگان، دلیل بر حدوث آنها است و نیز دلیلى است بر نفى [[عقیده]] [[ستاره پرستان]]، همانگونه که در [[داستان]] «ابراهیم»{{ع}} آمده است: {{متن قرآن|{{متن قرآن|فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَى كَوْكَبًا قَالَ هَذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ}}<ref>«و چون شب بر او چادر افکند ستارهای دید گفت: این پروردگار من است اما هنگامی که ناپدید شد گفت: ناپدیدشوندگان را دوست نمیدارم» سوره انعام، آیه ۷۶.</ref> | |||
این معنى نیز قابل توجه است که مسأله «طلوع»، در ریشه لغتِ «[[نجم]]» افتاده،؛ چراکه به گفته «[[راغب]]» در «[[مفردات]]»، اصل «نجم» همان «[[کوکب]] طالع» است، و به خاطر همین است که از «روئیدن [[گیاه]] در [[زمین]]»، و «دندان در دهان»، و «آشکار شدن نظریهاى در [[ذهن]]»، تعبیر به «نجم» مىشود. | |||
به این ترتیب، [[خداوند]] هم [[سوگند]] به [[طلوع ]][[ستارگان]] یاد کرده، و هم غروب آنها؛ چراکه دلیل بر حدوث و اسارتشان در چنگال [[قوانین]][[ خلقت]] است.<ref>اگر در بعضى از روایات، «نجم» به شخص پیامبر{{صل}} تفسیر شده و «هوى» به معنى نزول او از آسمان در شب معراج، در حقیقت جزء بطون آیه است نه ظاهر آن.</ref> | |||
=== {{متن قرآن|صَاحِبُكُمْ}} === | |||
تعبیر به «صاحب» که به معنى [[دوست]] و [[همنشین]] است، ممکن است اشاره به این باشد که آنچه او مىگوید، از روى [[محبت]] و دلسوزى براى شما است. | |||
=== {{متن قرآن|ضَلَّ}} و {{متن قرآن|غَوَى}} === | |||
بسیارى از [[مفسران]]، میان «ضَلَّ» و «غَوى» فرقى نگذاشتهاند، و آنها را تأکید یکدیگر مىدانند، ولى، بعضى معتقدند: میان این دو تفاوت است: «[[ضلالت]]» آن است که [[انسان]] ابداً راهى به مقصد نیابد، ولى «غوایت» آن است که راه او مستقیم و خالى از اشکال نباشد، اولى همچون «[[کفر]]» است، و دومى همچون «[[فسق]] و [[گناه]]». اما «راغب» در «مفردات» در معنى «غى» مىگوید: «جهلى است که توأم با [[اعتقاد]] [[فاسد]] باشد». بنابراین، «ضلالت» به معنى مطلق [[جهل]] و نادانى و بىخبرى است، ولى «غوایت» جهلى است که با عقیده باطلى توأم باشد، و به هر حال، خداوند مىخواهد در این عبارت، هر گونه [[انحراف]] و [[جهل]] و گمراهى و [[اشتباه]] را از پیامبرش نفىکند، و تهمتهایى را که در این زمینه از سوى [[دشمنان]] به او زده مىشد، خنثى نماید. سایت دفتر [[آیتالله مکارم شیرازی]]، <ref>https://old.makarem.ir/main.aspx?lid=۴&typeinfo=۱۱&catid=۱&pageindex=۵۳&mid=۲۷۴۲۸</ref> | |||
== [[احادیث]] [[نزول آیه]] در [[بیت]] امیرالمؤمنین{{ع}} == | == [[احادیث]] [[نزول آیه]] در [[بیت]] امیرالمؤمنین{{ع}} == | ||