بنی غنم بن عوف: تفاوت میان نسخه‌ها

بنی غنم بن عوف (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۹:۴۱

۱۶٬۹۰۱ بایت اضافه‌شده ، دیروز در ‏۰۹:۴۱

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۴۱۹

ویرایش

@@ خط ۲۴: / خط ۲۴: @@
 در پایان این بخش، [[تذکر]] این مطلب نیز ضروری است که علاوه بر مردان [[بنی غنم بن عوف]]، بسیاری از [[زنان]] این [[طایفه]] نیز از [[پیشگامان]] [[اسلام در مدینه]] به شمار می‌‌آمدند. از جمله زنان [[پیشتاز]] این قوم، که پس از [[هجرت نبی اکرم]]{{صل}} به مدینه، در کنار مردان خود، پس از [[قبول اسلام]]، با آن حضرت [[بیعت]] کردند می‌توان از: أمامه و [[خوله بنت صامت]] بن قیس -[[خواهران]] عباده و [[اوس بن صامت]]-<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸۰؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۴.</ref>، [[خوله بنت ثعلبة بن أصرم]] -[[همسر]] اوس بن صامت-<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸۰؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۴.</ref>، [[ام انس بنت واقد بن عمرو]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸۳؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۴؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۳۵۸.</ref>، [[بزیعه دختر ابوخارجة بن اوس بن سکن]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸۳.</ref>، [[فریعه بنت مالک بن دخشم]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸۲؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۴؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۶، ص۲۳۵.</ref> و [[جمیله بنت حزیمة بن حزمه]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۲۸۲. ابن حبیب از او با نام «جمیله بنت خزیمه» (ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۴۲۴) و ابن ماکولا از او در کتاب خود با نام و نسب «خمیله بنت خزیمة بن خزمه» نام برده‌اند. (ابن ماکولا، اکمال الکمال، ج۲، ص۱۳۱)</ref> نام برد.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
+===بنی غنم بن عوف و تعامل با دولت نبوی{{صل}}===
+از قول برخی منابع، در ذکر جریان چگونگی ورود [[پیامبر]]{{صل}} به [[مدینه]] و استقبال [[طوایف]] [[مسلمان]] این [[شهر]] از ایشان در جریان [[هجرت]] آن حضرت به مدینه<ref>در پی هجرت نبی خاتم{{صل}} به مدینه، آن حضرت، با استقبال پر شور مردم انصار به مدینه وارد شد. نقل است که رسول خدا{{صل}} از روز دوشنبه دوازدهم ربیع الاول که به محله قباء وارد شد تا روز جمعه (چهار روز) در قباء در میان مردم بنی عمرو بن عوف اقامت فرمود و در همان چند روز، مسجد قبا -نخستین مسجد اسلام- را به دست خود بنا نمود. سپس روز جمعه، سوار بر ماده‌شتر (ناقه) خود به حرکت در آمدند تا به مدینه وارد شوند. حضرت، به هنگام ظهر به محله «بنی سالم بن عوف» -محل سکونت بنی سالم و بنی غنم بن عوف- رسید و با جمع همراه خود، نخستین نماز جمعه‌ اسلام را در وادی رانوناء برپا داشتند. (ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴۹۴؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۸-۱۹؛ یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۰۲.) پس از اتمام نماز، بزرگان بنی سالم بن عوف [و احتمالاً بنی غنم بن عوف] مانند: عتبان بن مالک و جمعی دیگر نزد آن حضرت آمده عرضه داشتند: «یا رسول الله{{صل}} در میان قوم ما فرود آی که هر چه بخواهی از اسلحه و مردان جنگجو و مال و آذوقه در دفاع از شما در آن فراهم است». اما پیامبر{{صل}} به آنان فرمود: «شتر را رها کنید و راه را باز کنید که او مأمور است». (ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴۹۴؛ بیهقی، دلائل النبوه و معرفة احوال صاحب الشریعه، ج۲، ص۵۰۴؛ ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۳، ص۱۹۸.)</ref>، اگر بگذریم، حضور در عرصه‌های مختلف [[سیاسی]]- [[اجتماعی]] دوران [[حکومت نبوی]]{{صل}} -به‌ویژه حضور فعال در میادین نظامی- را باید از مهمترین فعالیت‌های بنی غنمی‌ها در دوران [[حیات پیامبر]]{{صل}} برشمرد. با گشوده شدن عرصه [[جهاد]] و برخورد نظامی [[رسول خدا]]{{صل}} با [[یهودیان]] و [[کفار]] شبه جزیره، [[بنی غنم]] در کنار دیگر [[خویشان]] [[مدنی]] خود از [[قبایل]] [[اوس و خزرج]]، به [[یاری]] [[پیغمبر]]{{صل}} شتافتند و پای ثابت [[سپاه]] [[نبوی]]{{صل}} در تمامی [[غزوات]] و سرایای حضرت گردیدند. نخستین این [[جنگ‌ها]]، [[غزوه بدر]] بود از جمله بنی غنمی‌های حاضر در این میدان بزرگ می‌توان از [[عبادة بن صامت بن قیس بن أصرم]] و برادرش [[أوس بن صامت]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۱۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۶۶؛ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۱، ص۲۲۵.</ref>، [[نعمان بن مالک بن ثعلبه]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۴؛ ابن حبان، الثقات، ج۱، ص۱۹۷؛ ابن عبد البر، الدرر فی اختصار المغازی و السیر، ص۱۲۳.</ref>، حارث بن خرمة (خزیمه) بن عدی<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۱۶؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۳۰..</ref>، [[نوفل بن عبدالله بن نضله]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۵.</ref> و [[مالک بن دخشم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۱۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۵؛ ابن حبان، الثقات، ج۱، ص۱۹۷.</ref> نام برد. [[اسارت]] [[سهیل بن عمرو قریشی]] در این [[جنگ]] به دست [[مالک بن دخشم]] و حوادث پیرامون آن، از [[اخبار]] مهم این [[نبرد]] است که در آن به نقش [[فرزندان]] [[غنم بن عوف]] در این [[پیکار]] بزرگ پرداخته شده است<ref>بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰۳؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۳۰.</ref>.
+[[جنگ احد]] نیز، از دیگر [[غزوات]] بزرگ دوران [[حکومت]] [[نبی مکرم اسلام]]{{صل}} بود که [[شاهد]] حضور جمعی از [[بنی غنم]] در خود بود. در این جنگ -که به [[سال سوم هجرت]] اتفاق افتاد،- گروهی از [[مردم]] این [[قوم]] که [[عبادة بن صامت بن قیس]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶.</ref> و برادرش [[اوس بن صامت]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳. نیز ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۱۷۲.</ref>، [[نعمان بن مالک بن ثعلبه]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۴. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۱۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۹۶.</ref>، [[مالک بن دخشم بن مرضخه]]<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۵.</ref> و [[نهیک بن اوس بن خزمه]]<ref>ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۱؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۴، ص۵۸۹.</ref> از جمله ایشان بودند، مشارکت داشتند. در پایان این [[جنگ]]، جمعی از [[مسلمانان]] به [[شهادت]] رسیدند که [[نعمان بن مالک بن ثعلبه]] از بنی غنم بن عوف از جمله آنان بود<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۴. نیز ر.ک: هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۱، ص۴۱۶؛ ابن جوزی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، ج۳، ص۱۹۶.</ref>. علاوه بر [[بدر]] و [[احد]]، جنگ‌های خندق<ref>از مشارکت‌کنندگان بنی غنم در این جنگ می‌توان از: مالک بن دخشم بن مرضخه، (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۵) عبادة بن صامت بن قیس بن اصرم (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶) و برادرش اوس بن صامت (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳) نام برد.</ref>، [[تبوک]]<ref>از جمله غنمی‌های شرکت‌کننده در نبرد تبوک می‌توان از مالک بن دخشم بن مرضخه یاد کرد. نقل است که پیامبر{{صل}}، در مراجعت از تبوک، پس از نزول آیاتی از قرآن کریم، او و عاصم بن عدی را به مدینه فرستاد تا مسجد ضرار را در محله بنی عمرو بن عوف آتش بزنند. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۵)</ref>، حنین<ref>از جمله این شرکت‌کنندگان، نهیک بن اوس بن خزمه بود. پس از پایان پیروزمندانه این جنگ، حضرت او را جهت بشارت فتح حنین و هوازن به مدینه فرستاد. (ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۴، ص۵۸۹-۵۹۰)</ref> و دیگر جنگ‌های [[دوران پیامبر]]{{صل}}<ref>از جمله ایشان می‌توان از مالک بن قیس بن خیثمه، (ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۴، ص۲۷۰) مالک بن دخشم بن مرضخه، (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۵) نهیک بن اوس بن خزمه، (ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۵۱۱) عبادة بن صامت بن قیس بن اصرم (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶) و برادرش اوس بن صامت (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳) یاد کرد.</ref> هم، عرصه حضور مردانی از بنی غنم بود.
+در شمار [[کارگزاران]] بنی غنمی [[رسول خدا]]{{صل}} نیز می‌توان از عبادة بن صامت بن قیس یاد کرد که [[مسئولیت]] جمع‌آوری برخی از [[صدقات]] آن حضرت را بر عهده داشت<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶.</ref>. وی همچنین [[مسئول]] [[آموزش قرآن]] به [[اهل صفه]] بود<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶.</ref>. او همچنین، در کنار [[معاذ بن جبل]]، [[ابی بن کعب]]، [[ابوایوب انصاری]] و [[ابوالدرداء]] در شمار پنج نفر [[انصاری]] بودند که در [[زمان]] [[حیات رسول خدا]]{{صل}} به [[جمع‌آوری قرآن]] پرداختند<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶.</ref>. از دیگر وقایع مهم این دوران که نامی از بنی غنمی‌ها در آن به ثبت و ضبط رسیده است، باید از [[نزول آیات]] یک تا چهار [[سوره مبارکه]] مجادله<ref>{{متن قرآن|قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجَادِلُكَ فِي زَوْجِهَا وَتَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ يَسْمَعُ تَحَاوُرَكُمَا إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ * الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَائِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَاتِهِمْ إِنْ أُمَّهَاتُهُمْ إِلاَّ الَّلائِي وَلَدْنَهُمْ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ الْقَوْلِ وَزُورًا وَإِنَّ اللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ * وَالَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِّسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِّن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا ذَلِكُمْ تُوعَظُونَ بِهِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ * فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ}} «خداوند، سخن زنی را که با تو درباره همسرش چالش داشت و به خداوند شکوه می‌کرد شنیده است و خداوند گفت و گوی شما را می‌شنود که خداوند، شنوایی بیناست * کسانی از شما که زنان خود را ظهار می‌کنند، آن زنان، مادران آنان نیستند، مادرانشان جز کسانی که آنان را زاده‌اند نمی‌باشند و اینان بی‌گمان سخنی ناپسند و نادرست می‌گویند و باری، خداوند به یقین در گذرنده‌ای آمرزنده است * و آنان که زنان خود را ظهار می‌کنند سپس به آنچه گفته‌اند باز می‌گردند (تا آن را بشکنند) باید پیش از آنکه با یکدیگر تماسی داشته باشند بنده‌ای آزاد کنند؛ این (کاری) است که بدان اندرز داده می‌شوید و خداوند به آنچه می‌کنید آگاه است * و هر کس نیافت، روزه دو ماه پیاپی پیش از آنکه با همدیگر تماسی بگیرند (بر عهده اوست) و آنکه یارایی ندارد، خوراک دادن به شصت مستمند (بر عهده اوست)، این بدان روست که به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و اینها احکام خداوند است و کافران عذابی دردناک خواهند داشت» سوره مجادله، آیه ۱-۴.</ref> در [[شأن]] او و همسرش [[خویله بنت مالک بن ثعلبه]] دانسته‌اند<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳-۴۱۴؛ محمد بن جریر طبری، جامع البیان، ج۲۸؛ ص۴؛ ابوعبدالله محمد بن عبدالله بن ابی زمنین، تفسیر ابن زمنین، ج۴، ص۳۵۷.</ref>. نقل است که [[اوس]]، [[همسر]] خود را ظهار<ref>ظِهار در فقه اسلامی نوعی جدایی در رابطه زناشویی است که مقررات آن در چهار آیه نخست سوره مجادله آمده است. ظهار وقتی به وقوع می‌پیوندد که مرد همسر خود را به پشتِ (ظَهرِ) زنی که بر او محرم و ح رام ابدی است، مثل مادر یا خواهر تشبیه می‌کند.</ref> کرد؛ اما بعد پشیمان شده، همسرش را جهت چاره‌جویی نزد [[نبی خاتم]]{{صل}} فرستاد. با [[نزول آیات]] ۱-۴ سوره مجادله، حضرت، اوس را پس از اظهار عجز از [[آزادی]] [[بنده]] و نیز دو ماه [[روزه‌داری]] به عنوان [[کفاره]] عمل، به [[اطعام]] شصت [[مسکین]] [[فرمان]] داد و او نیز چنین کرد<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳-۴۱۴؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۱۷۲. نیز ر.ک: بلاذری، انساب الاشراف، ج۱، ص۲۵۱.</ref>. از این ظهار به عنوان نخستین ظهار در [[اسلام]] یاد شده است<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۴۱۳-۴۱۴؛ ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۱، ص۱۷۲.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
+===بنی غنم بن عوف پس از رحلت نبی خاتم{{صل}}===
+از بنی غنم بن عوف و حضورشان در وقایع و حوادث این دوران معدود اخباری در دست است که از مهمترین آنها می‌توان به [[کارگزاری]] برخی از غنمی‌ها برای [[خلفا]] اشاره کرد. [[عبادة بن صامت]] بن قیس از جمله این افراد است که بنا بر نقل برخی گزارشات [[تاریخی]]، از سوی [[عمر بن خطاب]] به عنوان [[قاضی]] و [[معلم قرآن]] و نیز انجام [[تفقّه]] به [[شام]] فرستاده شد<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶.</ref>. برخی منابع، عباده را اولین قاضی [[فلسطین]] گفته‌اند<ref>ابن اثیر، اسد الغابه فی معرفة الصحابه، ج۳، ص۵۶.</ref>.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref>
 == منابع ==