قضاعه: تفاوت میان نسخهها
←منابع
بدون خلاصۀ ویرایش |
(←منابع) برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
از مهمترین و مشهورترین فروعات و شاخههای انشعاب یافته از قضاعه میتوان از بنی بهراء<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۲، ص۳۷۳.</ref>، [[بنی بلیّ]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۵۰؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۱۷۷.</ref>، [[بنی جهینه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۴۳۹؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۳۱۷.</ref>، [[بنی عذرة بن زیداللات]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۳۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۳۳۱؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۵۹.</ref>، [[بنی خشین بن نمیر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۹۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنیکلب بن وبره]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۳؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵. </ref>، [[بنی کنانة بن بکر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۰؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref> و [[بنی مهرة بن حیدان]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۱۳؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۸۵.</ref> یاد کرد که هر یک از آنها خود به شعب و فروعات بیشمار دیگری از جمله: [[قاش بن دریم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۰۰. ابن حزم از او با نام «قاس بن دریم» یاد کرده است. (ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸)</ref>، [[شبیب بن دریم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۰۰؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸.</ref>، [[بنو فران بن بلی]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۱۶۳؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۱۶.</ref>، [[بنو هنیء بن بلی]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۱۳، ص۴۳۶؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۳، ص۳۹۵.</ref>، [[بنو غطفان بن قیس]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنو علّیص بن ضمضم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنو کاهل بن عذره]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنی عامرالاکبر بن عوف]] -[[برادر]] [[مادری]] [[عامر بن صعصعه]]-<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۰۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنی تغلب بن حلوان]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۸۷.</ref>، [[بنی اسد بن وبره]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۹۲.</ref>، [[تنوخ]]<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۳؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵.</ref>، [[بنی آمری بن مهره]]<ref>سمعانی، الانساب، ج۱، ص۸۳؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۱.</ref>، [[بنی برک بن وبره]]<ref>سمعانی، الانساب، ج۲، ص۱۷۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۱۴۱؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۳.</ref>، [[بنی مشجعة بن ت یم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۸۹؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref>، [[بنی غوث بن تیم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۸۹.</ref>، [[بنی ملکان بن جرم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۹۳؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۲۷؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۶.</ref>، [[بنی تزید بن حیدان]] (حلوان)<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۳؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۵۰-۵۱.</ref>، بنی ضنة(ضنی) بن سعد<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۷؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۲۱.</ref>، [[بنی رزاح بن ربیعه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنی تیم بن نمر]]<ref>ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۳۳؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۴.</ref>، [[بنی نهد بن زید]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۴؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۲؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۶.</ref>، [[بنی زمان بن حزیمه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۳۱۴.</ref>، [[بنی سلامان بن سعد]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۶۱.</ref>، [[بنی تویل بن عدی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۶۱.</ref>، [[بنی قین بن جسر]]<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۲؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۳.</ref>، [[بنی جرم بن ریان]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۲۵۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی سلیح بن مراح بن حلوان]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۳؛ سمعانی، الانساب، ج۷، ص۱۹۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۹۴.</ref>، [[بنی عرینة بن ثور]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۵؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۷؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۳۸.</ref>، [[بنی راسب بن خزرج]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۲؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۴؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۵.</ref>، [[بنی عجلان بن حارثه]] (حارث)<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۱۱؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۸؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۴.</ref>، [[بنی مر بن خشین]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref> و... و نیز خاندانهای بزرگی چون: [[آل بنی عدی بن ابوجابر بن زهیر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۹۳.</ref>، [[آل تلج بن عمرو بن مالک]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۹۸.</ref>، [[آل بنی طارش بن فرعاة]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۹۸.</ref> و.... تقسیم شدهاند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | از مهمترین و مشهورترین فروعات و شاخههای انشعاب یافته از قضاعه میتوان از بنی بهراء<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۹؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۲، ص۳۷۳.</ref>، [[بنی بلیّ]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۵۰؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۱۷۷.</ref>، [[بنی جهینه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۴۳۹؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۳۱۷.</ref>، [[بنی عذرة بن زیداللات]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۳۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۳۳۱؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۵۹.</ref>، [[بنی خشین بن نمیر]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۹۸؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنیکلب بن وبره]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۳؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵. </ref>، [[بنی کنانة بن بکر]]<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۰؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref> و [[بنی مهرة بن حیدان]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۱۳؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۴؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۸۵.</ref> یاد کرد که هر یک از آنها خود به شعب و فروعات بیشمار دیگری از جمله: [[قاش بن دریم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۰۰. ابن حزم از او با نام «قاس بن دریم» یاد کرده است. (ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸)</ref>، [[شبیب بن دریم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۰۰؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸.</ref>، [[بنو فران بن بلی]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۱۰، ص۱۶۳؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۱۶.</ref>، [[بنو هنیء بن بلی]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۱۳، ص۴۳۶؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۳، ص۳۹۵.</ref>، [[بنو غطفان بن قیس]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنو علّیص بن ضمضم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۶۲؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنو کاهل بن عذره]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنی عامرالاکبر بن عوف]] -[[برادر]] [[مادری]] [[عامر بن صعصعه]]-<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۰۳؛ ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنی تغلب بن حلوان]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۱۸۷.</ref>، [[بنی اسد بن وبره]]<ref>نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۹۲.</ref>، [[تنوخ]]<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۳؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۳؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵.</ref>، [[بنی آمری بن مهره]]<ref>سمعانی، الانساب، ج۱، ص۸۳؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۱.</ref>، [[بنی برک بن وبره]]<ref>سمعانی، الانساب، ج۲، ص۱۷۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۱۴۱؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۳.</ref>، [[بنی مشجعة بن ت یم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۸۹؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۵؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲۱.</ref>، [[بنی غوث بن تیم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۸۹.</ref>، [[بنی ملکان بن جرم]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۹۳؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۲۷؛ نویری، نهایة الارب فی فنون الادب، ج۲، ص۲۹۶.</ref>، [[بنی تزید بن حیدان]] (حلوان)<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۳؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۳؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۵۰-۵۱.</ref>، بنی ضنة(ضنی) بن سعد<ref>ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۷؛ سمعانی، الانساب، ج۸، ص۳۹۹؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۳۲۱.</ref>، [[بنی رزاح بن ربیعه]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref>، [[بنی تیم بن نمر]]<ref>ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۳۳؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۴.</ref>، [[بنی نهد بن زید]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۴؛ یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۲؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۶.</ref>، [[بنی زمان بن حزیمه]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۷۸؛ سمعانی، الانساب، ج۶، ص۳۱۴.</ref>، [[بنی سلامان بن سعد]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۸؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۱۶۱.</ref>، [[بنی تویل بن عدی]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۶۱.</ref>، [[بنی قین بن جسر]]<ref>یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۳؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۲؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۳.</ref>، [[بنی جرم بن ریان]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۶۰؛ سمعانی، الانساب، ج۳، ص۲۵۱؛ ابن اثیر، اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۱، ص۲۷۳.</ref>، [[بنی سلیح بن مراح بن حلوان]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۳؛ سمعانی، الانساب، ج۷، ص۱۹۲؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۹۴.</ref>، [[بنی عرینة بن ثور]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۵؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۳۷؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۳۸.</ref>، [[بنی راسب بن خزرج]]<ref>ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۲؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۴؛ ابن درید، الاشتقاق، ص۵۴۵.</ref>، [[بنی عجلان بن حارثه]] (حارث)<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۱۱؛ ابن حبیب بغدادی، مختلف القبائل و مؤتلفها، ص۴۸؛ ابن عبد ربه، العقد الفرید، ج۳، ص۳۲۴.</ref>، [[بنی مر بن خشین]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۷۹.</ref> و... و نیز خاندانهای بزرگی چون: [[آل بنی عدی بن ابوجابر بن زهیر]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۹۳.</ref>، [[آل تلج بن عمرو بن مالک]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۹۸.</ref>، [[آل بنی طارش بن فرعاة]]<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۹۸.</ref> و.... تقسیم شدهاند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | ||
==مساکن و منازل قضاعه== | |||
[[سرزمین]] اصلی و خاستگاه قبیلۀ قضاعه را [[سرزمین یمن]] و در منطقه [[شحر]] (منطقه ساحلی بین عمان و [[ابین]]) گفتهاند<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۲۸۸؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۹۵۷. نیز ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶-۲۶۷.</ref>. در پی حوادث به وقوع پیوسته در [[یمن]]، جمع کثیری از قضاعیها ابتدا به [[نجران]] و سپس به [[حجاز]] و بعد به [[شام]] و [[عراق]] [[مهاجرت]] کردند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۹۵۷؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۰۹.</ref>. آنها پیش از [[اسلام]]، بین شام و حجاز تا عراق در [[ایله]] و جبال [[کرک]] تا عمق شام [[نفوذ]] یافتند و موفق به تشکیل [[حکومتی]] در این محدوده شدند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۹۵۷. بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۱۱.</ref>. [[پس از ظهور اسلام]] و همزمان با آغاز [[فتوحات اسلامی]]، بسیاری از ایشان به مناطق مفتوحه از جمله عرصه شمالیتر شام، [[ایران]]، [[فلسطین]]، [[مصر]]، [[افریقا]] و سپس [[اندلس]] مهاجرت کردند. | |||
بزرگترین [[قبیله]] [[قضاعی]] ساکن در یمن، «[[مهره]]» نام داشت که در منطقه [[الشحر]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۰۹.</ref> و نواحی معروف آن [[جبروت]]<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۱۹۹.</ref>، سیحوت، غیظه و مشقاص<ref>الحجری الیمانی، مجموع بلدان الیمن وقبائلها، ج۲، ص۳۲۱.</ref>[[سکونت]] داشتند. از اینرو از شحر در منابع قدیم با نام «بلاد مهره» نیز یاد میشده است<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۴، ص۲۸۸. نیز ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶-۲۶۷.</ref>. این اقلیم در کنار اقالیم «[[احقاف]]» و «عمان» و «حضرموت» اقالیم مشهور جنوب شبه [[جزیره عربستان]] تشکیل میدادهاند. بر این اساس، محدوده جغرافیایی مهره سرزمینی به وسعت عمان تا عدن را شامل میشده است. به گونه ای که از جنوب به دریای [[عرب]] و از شمال به ریگزار احقاف ([[ربع الخالی]]) و از شرق به عمان و از غرب به حضرموت محدود میشد<ref>در حال کنونی این محدوده، در جنوب شرقی شبه جزیره عرب و در منتهی الیه شرقی کشور یمن استانی را به همین نام تشکیل داده که با مساحتی بالغ بر ۸۲ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی حدود بیست هزار نفر در بین عرض جغرافیایی ۱۵ تا ۱۸ و طول جغرافیایی ۵۰ تا ۵۲ قرار دارد. هر چند در گذشته بلاد شحر و مهره سرزمین واحدی به شمار میرفتند، اما امروزه مهره و شحر هر کدام بلادی جداگانه محسوب میشوند و سرزمین شحر با نامی مستقل در شرق و جنوب استان مهره واقع است. (الموسوعة الحره، مقاله تاریخ المهره.)</ref>. امروزه [[مردم]] [[قبیله]] [[بنی مهره]] علاوه بر إقلیم مهره و جزیره سقطری در [[یمن]]، در دیگر دول [[خلیج فارس]] و [[بلاد شام]] و شمال [[افریقا]] نیز حضور دارند و معدودی از آنان نیز در [[امریکا]] [[زندگی]] به سر میکنند<ref>الموسوعة الحره، مقاله تاریخ المهره.</ref>. | |||
علاوه بر منطقه شحر، از مخلاف صعده<ref>مخلاف صعده را از بلاد خولان بن عمرو گفتهاند. (الحجری الیمانی، مجموع بلدان الیمن وقبائلها، ج۲، ص۶۴)</ref> و مناطق بنام آن بوصان<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۵۰۹؛ الحجری الیمانی، مجموع بلدان الیمن وقبائلها، ج۱، ص۱۲۹.</ref> و ساقین<ref>ساقین از سرزمینهای خولان بن عمرو. (الحجری الیمانی، مجموع بلدان الیمن وقبائلها، ج۲، ص۶)</ref> و نیز مخلاف خولان<ref>مخلاف خولان در یمن منسوب به خولان بن عمرو بن الحاف بن قضاعه. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۴۰۷ وج ۵، ص۳۷)</ref> و شِهاب<ref>«مخلاف شِهاب» بنا بر برخی نقلها، منزل بنی شهاب بن خولان به شمار رفته است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۷۰)</ref> و نیز مواضعی به نام قان یا قوان<ref>«قان» یا «قوان» از بلاد یمن دیار بنی نهد بن زید. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۰۱)</ref>، یَسنَم<ref>«یَسنَم» موضعی در یمن معروف به بطن از آن بنی غالب از شعب بنی خولان بن عمرو. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۴۳۷)</ref> و [[جبل]] خُفاش<ref>«خفاش» کوهی است در یمن سرزمین حلوان بن عمران بن الحاف. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۷۴)</ref> هم به عنوان دیگر سرزمینهای [[قوم]] قضاعه در یمن نام برده شده است. ضمن این که جمعی از قضاعه ایها نیز در حضرموت و در داخل درهای که در گذشته [[وادی]] قضاعه، و اکنون به نام وادی عمد شناخته میشود، در کنار جَعفیین [[زندگی]] میکردند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۰۹. از جمله قضاعیهای ساکن حضرموت میتوان به بنی نهد، (الحجری الیمانی، مجموع بلدان الیمن وقبائلها، ج۲، ص۳۴۱) بنی جهبل بن سیف، (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۰۸) بنی شکیل (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۵۸۳) و نیز خاندانهای آل قمصیت، آل سماره و عوامر السیح در جنوب شرقی حضرموت (الحجری الیمانی، مجموع بلدان الیمن وقبائلها، ج۲، ص۳۲۱) اشاره کرد.</ref>. از [[جبل]] قمران در منطقة هینن حضرموت هم به عنوان دیگر مواضع [[بنی قضاعه]] و [[مسکن]] اصلی بنی قمران در این منطقه یاد شده است<ref>بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۱۱.</ref>. | |||
عمان، [[بحرین]] قدیم و [[منطقه نجد]] نیز دیگر سرزمینهایی بود که [[منزل]] و مأوای جمع زیادی از قضاعیها قرار گرفت. از جمله ساکنان [[قضاعی]] عمان میتوان از بنی شکیل<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۵۸۳.</ref>، [[بنی جرم]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۲.</ref> و [[خولان]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۰۸.</ref> یاد کرد. [[خولانیها]] و [[طوایف]] معروفشان: [[صحار]]، ازمع، رشوان، سعد، یحیی، هانی و رازح مناطقی از اقلیم عمان، [[خلیج فارس]]، جنوب غرب [[عراق]] و مناطق متعدد دیگر بلاد [[عربی]] را به خود اختصاص داده بودند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۰۸-۲۰۹.</ref>. [[شهر]] صحار در عمان از جمله این مناطق بود که توسط بنی صحار تأسیس و به نامشان صحار نامگذاری شد<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۵۹۹.</ref>. منطقه بحرین قدیم و برخی [[روستاها]] و نواحی بنام آن همچون ابوظبی<ref>ر.ک: بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۳۱، ۴۵۵ و ج۴، ص۵۳۹</ref>، مناطق میانی عراق و [[شام]] همانند [[دومة الجندل]]<ref>بنی ثور، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۶۳) بنو رفیده (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۶۰) و بنو کلده (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۴) از جمله طوایف قضاعی ساکن در دومة الجندل بودند.</ref> و نیز منطقه نجد<ref>از نجد به عنوان منازل طوایف بسیاری از این قوم از جمله: بنی جناب از شاخههای طایفه بزرگ کلیب بن وبره، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۹۹) بنی حارثه (بامطرف، الجامع (جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۱۷) و بنی علیم (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۰۴) از تیره جناب بن هبل از شاخههای قبیله بزرگ بنیکلب، بنی نهد بن زید، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۵۸۳) بنی عامر بن عذره (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۶۳۷) و بنی کنانة بن عذره (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۷) نام برده شده است.</ref>، یمامه<ref>از جمله طوایف قضاعی ساکن در یمامه میتوان از بنی سلا نام برد که همراه با بنی هزان بن عیره در این سرزمین زندگی میکردند. (ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۱ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۹۹) بنی شکی یا همان بنی حارث الشلی بن رفاعه (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۹۷) و همچنین بنی وعله -از طوایف بنی جرم بن ربّان- که در أُزیهِر موضعی در یمامه سکونت داشتند هم، از دیگر قضاعیهای ساکن در یمامه بودند. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۱۷۰)</ref> و جوف<ref>جماعتی از مردم بنیکلب را از ساکنین این منطقه برشمردهاند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۳)</ref> هم از دیگر سرزمینهایی به شمار میرفتند که پذیرای جمع زیادی از [[مردم]] تیرههای مختلف قضاعه بود. | |||
منطقه [[حجاز]] در شبه [[جزیره عربستان]] هم از دیگر [[مساکن]] [[بنی قضاعه]] و [[طوایف]] متعددش برشمرده شده است. از [[مدینه]]<ref>تیم اللات از جمله قضاعیهای ساکن مدینه بودند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۵۷)</ref> و حومه آن<ref>بنی ضبیعة بن حرام از جمله این طوایف بودند. آنان ابتدا در درههای أمج و غران در حرّه بنیسلیم ساکن بودند، اما شبانه، در حالی که همگی در خواب بودند، دچار سیلاب شدند و بیشترشان کشته شدند. ما بقی هم از این مناطق کوچیدند و به اطراف مدینه آمده در این منطقه مستقر شدند. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۹۱)</ref>، [[وادی مدان]] در ناحیه [[حرة الرجلاء]]<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۷۴.</ref>، نجران<ref>بنی نهد بن زید را از طوایف قضاعی ساکن در نزدیک نجران گفتهاند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۵۸۳)</ref> و اطراف کوه رضوی<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۵۸۳.</ref> به عنوان [[مساکن]] عمده برخی طوایف [[بنی قضاعه]] در [[حجاز]] نام برده شده است ضمن این که از طوایف بنی [[اسلم بن حارث]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۱۷۵.</ref>، بنی بَجدل -از ساکنان شمال حجاز-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۱۹.</ref>، جمارسه -از بطون [[بنی کنانه]] [[عذره]]-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۹۵.</ref>، [[بنی عامر بن عذرة بن زید اللات]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۶۳۷.</ref>، [[بنی کنانة بن عذرة بن سعد بن هذیم]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۷.</ref> و بنی وبره<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۶۱۴.</ref> نیز میتوان به عنوان دیگر طوایف قضاعی ساکن در حجاز یاد کرد. از [[بنی جهینة بن زید]] هم به عنوان یکی دیگر از [[قضاعیان]] ساکن در حجاز، در برخی منابع ذکری به میان آمده است. مساکن این [[قبیله]] که از بزرگترین [[قبایل]] حجاز محسوب میشدند، بین [[ینبع]] و یثرب، در پهنهای وسیع از صحرای حجاز، در کرانه شرقی [[دریای سرخ]] قرار داشت<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۱۷.</ref>. آنها از سالیان دور، دریانوردی بین غرب حجاز و سواحل [[مصر]]-سودان در [[ساحل]] [[غربی]] دریای سرخ را انجام میدادند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶.</ref>. از جمله سکونتگاههای [[بنی جهینة بن زید]] میتوان به تیدد، [[وادی]] غوی، یحال، [[لظی]]، [[ادیم]] و [[صفراء]]، و از معروفترین کوههای آنها میتوان به [[اشعر]]، اجراد، برقه، رواوه، [[بواط]]، [[حصیر]]، آراة و [[قدس]] و... و از منابع آبشان به مثعر اشاره کرد<ref>حسن بن احمد همدانی، صفه جزیره العرب، ص۱۷۰- ۱۷۱. نیز ر.ک: عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۱۷.</ref>. | |||
در بیرون از شبه [[جزیره عربستان]] هم، [[عراق]] و منطقه جزیره از نخستین اماکنی بود که مقصد [[مهاجران]] [[قضاعی]] در پیش از [[اسلام]] قرار گرفته بود. در برخی [[اخبار]] از [[مالک بن زهیر بن عمرو قضاعی]] به عنوان نخستین فرد که در [[حیره]] [[منزل]] کرده بود، یاد شده است. نقل است که او پس از ورود به این منطقه، آن را حیّر و بوستان خود قرار داد و آن را بین قومش تقسیم کرد<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۳۲۹.</ref>. بنی جرم (علاف) بن زبان<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۲.</ref>، بنی برک -بطنی از وبره-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۲۴.</ref>، جمارسه -از شعب [[بنی کنانه]] [[عذره]]-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۹۵.</ref>، [[بنی حارثه]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۱۷.</ref> و [[بنی علیم]] -از فروعات [[بنی جناب بن هبل]] و از شاخههای کنانة عذره-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۰۴.</ref>، بنی حکم -از [[فروع]] [[بنی اسد بن وبره]]-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۸۳.</ref>، بنی حن<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۹۶.</ref>، خشنیین -از منتسبین به طایفه [[خشین بن نمر بن وبره]]-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۰.</ref>، بنی رفیده<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۶۰.</ref>، [[بنی حیدان]]، [[بنی بهراء]] و [[بنی بلی]] از [[بنی عمرو بن الحاف]] (الحافی)<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۳۱.</ref> و فروعاتی از طایفه بنی نهد بن زید<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۵۸۳.</ref> از جمله [[قبایل]] [[قضاعی]] بودند که نامشان در شمار ساکنین [[عراق]] به ثبت رسیده است. ضمن این که از [[بنی جهینة بن زید]] هم به عنوان یکی از قیایل قضاعی ساکن در [[کوفه]] نام برده شده و آمده است آنان در این [[شهر]] محله ای مختص به خود داشتند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۱۷.</ref>. بعضی از منابع، از جماعتی از [[بنی یزید بن حلوان]] در شمار ساکنان [[جزیره فراتیه]]، نامی به میان آوردهاند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۵۷.</ref>. [[بنی عمرو بن مالک]] از بنی تزید و نیز بنی عشم از [[فرزندان]] حلوان بن [[عمران بن الحاف بن قضاعه]]، [[بنی عوف بن ربان]] و [[جرم بن ربان]] هم از دیگر قضاعیهایی بودند که در اطراف و اکناف بلاد جزیره فرود آمده بودند. آنان با [[مردم]] آبادیهای آن سامان در هم آمیختند و با ازیاد سریع [[نسل]] خود، توانستند بر برخی [[طوایف]] آن منطقه غالب شوند<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۱۳۵.</ref>. کوفه<ref>بنی هند بن عامر بن زهیر، (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۹۳) بنی ربعة بن رشدان، (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۲۴) بنی جبله از فروعات بنی کنانه عذره، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۷۰) بنی ثور (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۶۳) و بنو کلده از جمله طوایفی بودند که در کوفه منزل داشتند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۴) از برخی فروعات قبیله بزرگ جهینه هم به عنوان ساکنان کوفه یاد شده است و آوردهاند که ایشان در محله ای که به نامشان، «جهینه» نامگذاری شده بود، منزل داشتند. (ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۲۳؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶)</ref> و بیابان اطراف آنکه به جهت اسکان [[بنی ضبع]]، کلب و ذئب و فهد و [[سرحان]] و [[نمر]] [[فرزندان]] وبرة بن [[تغلب]] معروف به «سباع» به «[[وادی السباع]]: [[وادی]] درندگان» نامگذاری شد<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۵، ص۳۴۳.</ref>، و نیز صوأر در شمال [[کوفه]]<ref>این منطقه از مراکز و مساکن قدیمی جماعتی از قبیله کلب به شمار میرفته است. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۳)</ref>، [[بغداد]]<ref>آل جهمی را از ساکنان قضاعی بغداد گفتهاند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۵)</ref>، واسط<ref>بنی رمّه و بنی برکة بن حیّاش بن اصبغ از جمله این قضاعیها بودند که در این شهر، محله ای مختص به خود داشتند. (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۰۰)</ref>، موصل<ref>در برخی منابع، از بنو ودعان به عنوان یکی از ساکنان [[موصل]] ذکری به میان آمده است. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی [[الیمن]] و قبائلهم)، ج۴، ص۶۱۸)</ref>، حَضر<ref>بنی سلیح بن حلوان از ساکنان اصلی این شهر -که در موازات تکریت و بین این شهر و موصل و فرات قرار داشت،- بودند. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۶۷-۲۶۸)</ref>، [[سنجار]]<ref>آل عبید بن ابرص از بنیسلیم از جمله قضاعیهایی بودند که در بخش غیر ساحلی سنجار سکونت داشتند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۶۹۳)</ref> و [[خانقین]] که در واقع ترکیبی از دو کلمه «خان القین؛ یعنی کاروانسرای [[بنی القین]] –از [[طوایف]] بزرگ قضاعه-» است<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۱۸</ref>، از شهرهای [[عراق]] و جزیره بودند که در منابع از آنها به عنوان یکی از مواطن اختصاصی [[قوم]] قضاعه و طوایفش نام برده شده است. | |||
[[شهر کوفه]] از اصلیترین اقامتگاههای [[قبیله قضاعه]] و طوایف آن [[پس از ظهور اسلام]] در عراق بود. پس از تأسیس کوفه در [[سال ۱۷ هجری]] و [[مهاجرت]] [[قبایل عرب]] به آن، سعد بن وقاص به دستور [[عمر بن خطاب]]، [[نظام]] [[اسباع]] را در [[کوفه]] تأسیس کرد. به این ترتیب که از نسبشناسان [[عرب]] [[دعوت]] کرد [[قبایل]] و تیرههایی را که به هم نزدیک بودند در یک گروه قرار دهند. او کل [[جمعیت]] عرب کوفه را به هفت قسمت تقسیم کرد. هر قسمت به نام سبع خوانده میشد و برای هر سبع، [[فرماندهی]] تعیین شد<ref>ر.ک: نعمت الله صفری فروشانی، مردمشناسی کوفه، ص۲۹-۳۰.</ref>. در این تقسیم بندی، هر [[قبیله]]، محله ای را به خود اختصاص داد و در آن ساکن شدند. قضاعیهای [[مهاجر]] کوفه هم که بخش قابل توجهی از جمعیت [[شهر]] را به خود اختصاص داده بودند، در کنار [[قبایل یمنی]] [[بجیله]]، [[غسان]]، [[خثعم]]، کنده، حضرموت و [[ازد]]، در یک سبع قرار گرفتند<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۴، ص۴۸</ref>. این تقسیمبندی تا [[سال ۳۶ هجری]] که علی{{ع}} به کوفه آمد برقرار بود و در این [[زمان]] [[امام]]{{ع}} تغییراتی در ترکیب گروهها به وجود آوردند. بر اساس این گروهبندی جدید، قضاعه با زیر شاخهاش [[مهره]] و قبیله [[یمنی]] کنده به [[تنهایی]] در یک گروه قرار گرفت<ref>بر این اساس، کوفه به هفت قسم تقسیم شد: | |||
# همدان وحمیر | |||
# قیس عیلان و عبد القیس | |||
# مذحج و أشعریون | |||
# کنده، قضاعه و مهره | |||
# أزد و بجیله و خثعم و أنصار | |||
# قبائل بکر بن وائل و تغلب وسایر ربیعه غیر از عبد القیس | |||
# قریش و تمیم و أسد و ضبَّه و رباب و مزینه (ثقفی کوفی، الغارات، مقدمه، ج۱، ص۵۱؛ علی کورانی عاملی، سلسلة القبائل العربیة فی العراق، ج۳، ص۷-۸؛ لویی ماسینیون، خطط الکوفه و شرح خریطها، ص۲۱-۲۲؛ محمد جعفری، تشیع در مسیر تاریخ، ص۱۳۱.)</ref>. در تقسیمبندیها، هر قسمتی دارای امیری بود که [[امیر]] قضاعه و مهره و کنده را در آن زمان، [[حجر بن عدی کندی]] بر عهده داشت<ref>نصر بن مزاحم منقری، وقعة صفّین، ص۱۱۷. در تقسیمبندیهای دیگر نیز همدان و حمیر به ریاست سعید بن قیس همدانی، مذحج و أشعریون به سرپرستی زیاد بن نظر حارثی، کنده، قضاعه و مهره به ریاست حجر بن عدی کندی، أزد و بجیله و خثعم و أنصار با مهتری مخنف بن سلیم، قبائل بکر بن وائل و تغلب وسایر ربیعه غیر از عبد القیس به ریاست وعلة بن مخدوج ذهلی و قریش و تمیم و أسد و ضبَّه و رباب و مزینه به سرپرستی معقل بن قیس ریاحی اداره میشدند. (ثقفی کوفی، الغارات، مقدمه، ج۱، ص۵۱..)</ref>. | |||
[[وادی القری]] و حِجر و جَناب مناطق بینابینی [[عراق]] و [[شام]] که در گذشته [[مسکن]] [[قوم ثمود]] بود هم به عنوان منازل طوایفی از قضاعه از جمله [[جهینه]] و عذره و بلی شناخته شده است<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۳۶۵.</ref>. منازل [[بنی بلیّ]]، بین [[مدینه]] و وادی القری، و از انتهای [[سرزمین]] جهینه تا [[سرحدات]] [[سرزمین جذام]] در النبک در [[ساحل]] دریا، و از آنجا در حالی که عینونا در پشت سر آن قرار داشت، از جانب شرق تا [[مرز]] [[تبوک]]، سپس به کوههای [[شراة]]، و از آنجا به معان، و سپس به [[ایله]]، تا جایی موسوم به المغار -که محل [[سکونت]] [[لخم]] بود،- امتداد داشت<ref>حسن بن احمد همدانی، صفه جزیره العرب، ص۱۳۰.</ref>. دو دره [[امج]] و [[غران]] را که در [[حره]] [[بنیسلیم]] واقعاند و منتهی به دریا میشوند، و نیز شغب و منطقه [[بدا]] بین [[تیما]] و مدینه، جزال، [[رحبه]]، [[سقیا]]، هجشان<ref>حسن بن احمد همدانی، صفه جزیره العرب، ص۱۷۰.</ref>، [[مدین]]، فران، خبین، [[هدم]] و [[ذات السلاسل]]<ref>انور الجندی، معلمة الإسلام، ج۱، ص۶۳۱.</ref> را از منزلگاههای [[بنی بلی]] گفتهاند. [[ابن خلدون]] نیز در تحدید قلمرو سرزمینی این [[قوم]]، سرزمین آنها را در شمال جهینه دانسته که تا گذرگاه ایله در کرانه شرقی [[دریای سرخ]] امتداد داشته است<ref>ابن خلدون، تاریخ، ج۲، ص۲۹۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۰۵.</ref>. | |||
بنی بهراء بن عمرو هم دیگر [[قبایل]] [[قضاعی]] بودند که منزلشان در شمال منازل بنی بلی، از [[ینبع]] تا گردنه ایله قرار داشت. آنها سپس با دریای سرخ مجاور شدند و از آنجا به آن سوی دریا رفته، بین [[حبشه]] و [[صعید]] [[مصر]] پراکنده شدند. آنها در این سرزمین به ازدیاد [[نسل]] پرداختند و به پشتوانه [[جمعیت]] زیاد توانستند بر نوبه [[تسلط]] یابند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۱۰.</ref>. بنو رفیده نیز، دیگر [[طایفه]] قضاعی است که از [[دومة الجندل]] و تبوک و اطراف [[الشام]] به عنوان منازل آنها یاد شده است<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۶۰.</ref>. ضمن این که بنی اراشة بن عامر را نیز از ساکنان قضاعی بلقاء گفتهاند<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۰۵.</ref>. | |||
علاوه بر مناطق یاد شده، عرصه شمالیتر [[شام]]، [[ایران]]، [[فلسطین]]، [[مصر]]، [[افریقا]] و سپس [[اندلس]] نیز پس از انجام [[فتوحات اسلامی]]، [[مساکن]] جدید قضاعه قرار گرفت. از ساکنان قضاعی ساکن در ایران میتوان از [[بنی جشم]] نام برد<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۶.</ref>. منطقه [[شامات]] و مناطق مختلف آن از جمله [[اردن]]، فلسطین و لبنان را باید از اصلیترین پایگاهها و محل تجمع قضاعیها در تمام دوران [[اسلامی]]<ref>نقل است که عمر بن خطّاب از بیم زیاده خواهیهای قضاعه، دستور داد تا ثلث جمعیت شان را از شام به مصر بکوچانند. از این رو، جمع زیادی از قضاعیان از طوایف بنی بلی و جهینه، ابتدا در مناطق مختلف مصر پراکنده شدند. سپس به اتفاق جهینه از پل سوهای تا نزدیک غرب قموله را تصرف کردند و بدین ترتیب از عقبه قارالخراب تا عیدان (عیذاب؟) از آن ایشان شد. (مقریزی، البیان والاعراب عما بارض مصر من الاعراب، ج۱، ص۱۸؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۰۵)</ref> و حتی پیش از آن دانست. آنان در [[شهرها]] و مناطق مختلف این [[سرزمین]] متفرق شدند که از مهمترین این مناطق میتوان از أُتَیدَه<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۸۸.</ref>، أدامی<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۱۲۵.</ref>، [[مرج الصفر]]<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۰۴-۲۰۵.</ref>، [[شابک]]<ref>یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۳۰۳.</ref>، بنات القین<ref>این منطقه از آن طایفه قین بن جسر بود. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۴۹۵)</ref>، قنسرین<ref>از بنی سلیح بن حلوان به عنوان ساکنان قضاعی این شهر نام برده شده است. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۲، ص۲۰۶)</ref> حواشی طول [[کرم]] در فلسطین و روستای مسکه –از منازل مسکه-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۴۷۹.</ref>، ارتفاغات [[جولان]]<ref>از منازل بنی جلاح از شاخههای بنیکلب بن وبره. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۹۴)</ref>، [[دمشق]]<ref>از منازل خاندان آل العظم از فروعات بنی قون از طایفههای بنی نعمان بن جسر (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۴۲) و خاندانی از بنی کعب بن عذره. (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۵۵۹) ضمن این که از حضور جمعی از فرزندان عبدالله بن امرؤالقیس بن حارث در داریا دمشق نیز گزارشی در دست است. (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۲۱)</ref> و مِزه کلب -از دهات بزرگ [[دمشق]]-<ref>هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۶۱۹.</ref>، حماه<ref>از منازل خاندان آل العظم از فروعات بنی قون از طایفههای بنی نعمان بن جسر. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۴۲)</ref>، معرّه<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۱۳.</ref> منبج<ref>این شهر، مسکن بنی ودعان بود. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۶۱۸)</ref>، [[حمص]]<ref>منزل جمعی از بنی علیم از طوایف قبیله بنیکلب. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۰۴-۱۰۵)</ref>، [[وادی]] التیم در لبنان<ref>منتسب به تیم اللات از طوایف قضاعه. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۵۷)</ref> [[مرج]] [[بنی عامر]] -بین [[جبال]] [[الخلیل]] و جبال [[نابلس]]- در [[فلسطین]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۶۳۷.</ref>، بئرالسبع<ref>از منازل عزازمه در فلسطین. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۲)</ref>، وادی عربه<ref>از منازل عزازمه در فلسطین. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۲)</ref>، [[حوران]] از مناطق عزازمه فلسطین<ref>از منازل بنی عزام الدوز. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۲)</ref> مناطق ما بین غزه و جبال الشراة در [[اردن]]<ref>بنی جرم(علاف) بن زبان از جمله قبایل ساکن در این مناطق بودند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۱)</ref>، [[بقعه]] ([[وادی حنین]]) در جنوب شرقی [[یافا]]<ref>بنی جرم(علاف) بن زبان از جمله ساکنان این مناطق بودند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۱)</ref>، ناحیه [[رمله]] در فلسطین و روستای موسوم به حنین -که برگرفته از نام «هینن» [[شهر]] [[آباء]] و اجدادی این [[قوم]] در حضرموت بود-<ref>آل مهنا، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۵۳۶) بنی سُلَیح، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۵۳۴) بنی علیم از طوایف بنیکلب، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۰۴) بنی حیدان، بنی بهراء و بنی بلی از طوایف بنی عمرو بن الحاف (الحافی) (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۳۱)و بنی قمران (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۱۱-۲۱۲) از دیگر قبایل قضاعی در فلسطین برشمرده شدهاند.</ref>، منطقه طبریه در [[اردن]]<ref>قبیله سرحان از شاخههای بنیکلب از جمله این طوایف است. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۸۰-۱۸۱)</ref>، و نقاط شرقی اردن قدیم<ref>آل جهینة از فروعات جهینة الکبری (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶) و عدسیین که در شرق اردن منزل داشتند، از جمله این قضاعیها به شمار رفتهاند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۵)</ref> یاد کرد. | |||
در این بین، [[قبیله بنیکلب بن وبره]] را باید بزرگترین [[قبیله]] [[قضاعی]] ساکن در [[شامات]] برشمرد. با انتشار [[قبائل]] [[نزار بن معد]] و خروج آنان از تهامه، کلبیانی که در [[کوه]] [[حضن]] و اطراف آن [[منزل]] کرده بودند، به «[[ربذه]]» و سرزمینهای سفلای آن تا کوه «طَمِیه» در نجد اقامت گزیدند. تا این که [[قبایل]] کلب دچار [[جنگهای داخلی]] شدند. [[نزاع]] با قبایل دیگر، [[فقر]] منابع طبیعی و برقراری [[روابط تجاری]] با حکومتهای شمالی، [[کلبیان]] را مجبور به [[هجرت]] به مناطق شمالیتر کرد از اینرو به همراه برخی از قبایل قضاعه مثل بَهرا ء و بَلّی و... به سمت نواحی داخلی [[عراق]] و [[شام]] ([[سوریه]] و اردن امروزی) [[حرکت]] کردند<ref>اوپنهام، البدو، ج۲، ص۴۷۶.</ref> و در کنار [[مردم]] [[قبیله کنده]] در منطقه [[دومة الجندل]]، [[تبوک]] و حومه شام ساکن شدند. بعدها، بیشتر آنها به شام مهاجرت کردند و در سراسر [[فلسطین]]، اردن، سوریه، لبنان و بخشهایی از عراق پراکنده شدند. از جمله سرزمینهای شناخته شده آنها در این مناطق میتوان به دره بقاع، حوّارین در [[منطقه جبل]] الشیخ، کوههای قلمون، [[وادی]] التیم، [[غوطه]] [[دمشق]] و مناطق دیگر در ارتفاعات [[جولان]] اشاره کرد<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۲.</ref>. برخی از این [[طوایف]] مانند [[قبائل]] [[عامر بن عوف]] به أطراف شام و ناحیة «تَیماء» رفتند و با [[سکونت]] در سرحد مرزهای شام با [[حکومت]] غَسانیان ارتباط برقرار نموده بودند<ref>بکری، معجم ما استعجم من اسماء البلاد و المواضع، ج۱، ص۵۰.</ref>. از جمعی از ایشان هم به عنوان ساکنان «[[مرج]] (دشت) فلسطین» که به نام آنها نامگذاری شده است، یاد شده است<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۲.</ref>. تیره [[کنانه]] کلب و متحدانش نیز، به «دُومَةِ الجندل» و نواحی اطرافش رفتند و تا نزدیک کوههای [[قبیله طی]] و جاده [[تیماء]] [[منزل]] گزیدند<ref>اوبنهام، البدو، ج۲، ص۴۷۶.</ref>. | |||
[[بنیکلب]] در [[جاهلیت]] دارای محدوده سرزمینی بسیار وسیعی بودند؛ چندان که «بادیة السّمَاوه» -با آن وسعت بسیارش که بین عراق و شام قرار داشت و [[سرزمین]] اختصاصی این [[قبیله]] (بدون مشارکت دیگر [[قبایل]]) به شمار میرفت،- بخشی از این محدوده عظیم جغرافیایی بود<ref>بیابان سماوه به دلیل حضور بنیکلب، به «سماوه کلب» معروف گردید. (حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۲۴۵)</ref>. از اینرو این قبیله از «أَرحاء العرب» -یعنی قبایلی که دارای چراگاه و مرتع بودند و الزامی برای کوچیدن به نقاط دیگر برای چرای احشام خود نداشتند،- شمرده میشدند. در [[میانه]] [[قرن ششم]]، [[کلبیان]] در مناطق مهم شمال غرب شبه جزیره ازجمله دُومةالجندل و تبوک، [[قدرت]] را بهدست گرفته و صاحب سرزمینهای حاصلخیز، آبهای فراوان و حتی [[تجارت]] و [[صنعت]] بودند. [[تسلط]] کلب بر مناطق شمال غرب شبه جزیره تا ظهور [[اسلام]] ادامه داشت لکن پس از اسلام با فتح [[دومةالجندل]] [[اقتدار]] خود را از دست رفته دیدند و به همین دلیل به قسمتهای درونی صحرای [[شام]] کوچ کردند و در شهرهای دمشق، [[حلب]]، [[تدمر]] و بالاتر از آن تا مرزهای [[روم]]، جای گرفتند<ref>Webb،۲۰۲۱: ۳، ص۷۵</ref>. بنابراین آنها مقارن با [[طلوع اسلام]] مالک سرزمینهای وسیع در شام بودند و همپیمان [[حکومت اموی]] گردیدند لکن در [[قرن دوم هجری]] پس از [[ضعف]] [[بنی امیه]] به شمال [[آفریقا]]، خلیج [[قسطنطنیه]] و بلاد [[مصر]] کوچ کردند<ref>فصلنامه علمی مطالعات تاریخی جنگ، مقاله «بررسی مواجهه نظامی قبیله کلب با جنبشهای اعتقادی و چالشهای سیاسی و اقتصادی دوره اموی(۴۱-۱۳۲ هجری)، تألیف میثم حبیبی کیان؛ مهران اسماعیلی، ص۷۷-۷۸.</ref>. عقدة الجوف، الشریه، قراقر و نیز سواحل خلیج قسطنطنیه را از مواطن و آبادیهای [[کلبیها]] گفتهاند<ref>عمر کحاله، معجم قبائل العرب، ج۳، ص۹۹۱.</ref> ضمن این که «المِزّه» از قرای ایشان بود و از این جهت به «مِزّةِ کلب» [[شهرت]] داشت<ref>الموسوعه العربیه، مقاله «کلْبُ بْنُ وَبْره»، محمد شفیق البیطار.</ref>. همچنین بسیاری از آنان در بِقاع لُبنان اقامت گزیدند و از این جهت، منطقه به نام آنها، «بِقاع کلب» شناخته میشد. نامگذاری رودی در لبنان به نام «[[نهر]] [[آل]] الکلب» هم، -که نام خود را از این [[قوم]] گرفته است،-<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۲.</ref> حاکی از حضور جمع زیادی از [[مردم]] [[بنیکلب]] در حواشی این رودخانه دارد. گروهی از بنی عامر الأکبر هم، در «حُوّارین» نزدیک «القریتَین» و در «تدمر» و حوالی آن ساکن گردیدند. از دیگر [[شهرها]] و آبادیهایی که در آن بطون کلب اقامت داشتند میتوان به سَلَمْیه، [[حمص]]، حماه، شَیزَر، [[مَـنْبِج]] و [[حومه حلب]] اشاره کرد<ref>الموسوعه العربیه، مقاله «کلْبُ بْنُ وَبْره»، محمد شفیق البیطار.</ref>. بقایایی از بنیکلب، هنوز هم در مناطقی از [[بلاد عرب]] حضور دارند که از جمله [[نوادگان]] آنان در [[فلسطین]] امروزی، میتوان از [[طایفه]] سراحین در ناحیه بئرالسبع و طایفه هدیبات در [[جبل]] [[الخلیل]] نام برد. از دیگر منتسبین این قوم، گروههایی از بنیکلباند که هنوز هم در شمال [[اردن]]، الجوف [[عربستان سعودی]]، [[عراق]]، [[ترکیه]] و حماه و لاذقیه در [[سوریه]] ساکن هستند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۳.</ref>. در حال حاضر، جماعتی از کلبیین که «نصیری» خوانده میشوند، در مجاورت لاذقیه، [[سکونت]] دارند. از جمله مراکز تجمع آنان در این نواحی میتوان به نام روستای الکلبیه اشاره داشت که نام خود را از [[قبیله بنیکلب]] به عاریه گرفته است<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۴.</ref>. | |||
از مناطق بالادستی اخمیم<ref>قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۴۲۹؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۷.</ref> و مَنْفَلُوط<ref>مقریزی، البیان والاعراب عما بارض مصر من الاعراب، ج۱، ص۱۸ و ج۳، ص۹۲۱؛ قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۳۵-۲۳۶؛ عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۹۱.</ref> در [[صعید]]، اسیوط<ref>مقریزی، البیان والاعراب عما بارض مصر من الاعراب، ج۱، ص۱۸.</ref>، [[فسطاط]]<ref>بنی خولان (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۸) و بنی علقمه را از جمله ساکنان قضاعی در این شهر گفتهاند. بنی علقمه خطه ای در این شهر به نام خود داشتند. این خطه -که تا حمامی که به نام حمام زیّان معروف بود، امتداد داشت- اعطایی عبدالعزیز بن مروان –برادر عبدالملک بن مروان و حاکم وقت مصر- به کعب بن علقمه بود.. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۵۵)</ref>، مناطق شرقی قلیوبیه<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶.</ref>، دَقَهْلیه و مرتاحیه<ref>از جمله ساکنان قضاعی مصر در این مناطق میتوان از بنی شمس، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۵۸۶) بنی رداله، (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۵۵) بنی کنانه و شاخه هایش بنی عدی، بنی زهیر، بنی علیم و بنی جناب یاد کرد. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۳۶)</ref>،جزیره [[مصر]]<ref>آل عزام از بنی جرم(علاف) بن زبان را از ساکنان جزیره در مصر گفتهاند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۸۲)</ref>، بلقاء مصر<ref>بنی عبدالله بن تمیم بن عودمناة معروف به اراشه را از ساکنان این منطقه گفتهاند. (هشام بن محمد کلبی، نسب معد و الیمن الکبیر، ج۲، ص۷۰۶)</ref>، شبه جزیره [[سیناء]] و حوف شرقی<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۹۹.</ref>، خطّه وحاوحه<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۶۱۸.</ref>، [[حلوان]] و حله<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۶۱۴.</ref>، قنا<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶.</ref> و نیز صان، ابلیل و طرابیه در منطقهای که امروزه در [[مصر]] به عنوان استان شرقیه شناخته میشود<ref>خشنیین از منتسبین به خشین بن نمر بن وبره را از ساکنان قضاعی این مناطق گفتهاند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۰)</ref>، به عنوان [[مساکن]] و مراکز حضور [[بنی قضاعه]] در بلاد مصر یاد شده است. از میان مهمترین [[طوایف]] [[قضاعی]] ساکن مصر، باید از [[بنی جهینه]] و [[بنی بلی]] یاد کرد که در سرتاسر مصر بهویژه در منفلوط و اسیوط پراکنده بودند<ref>مقریزی، البیان والاعراب عما بارض مصر من الاعراب، ج۱، ص۱۸. قلقشندی اکثر اعراب ساکن صعید را از بنی جهینه برشمرده است. (قلقشندی، نهایة الارب فی معرفة انساب العرب، ص۲۲۲)</ref>. [[سرزمین]] بنی بلی از پل سوهای در غرب تا نزدیکی غرب قموله و از سمت شرق از گذرگاه قاو الخراب تا عیذاب امتداد داشت. بنی هُنَی، [[بنی هرم]]، [[بنی سواده]]، [[بنی خارفه]]، [[بنی رایس]]، [[بنی ناب]] و بنی شاد از جمله طوایف بنی بلی بودند که در این منطقه از مصر [[سکونت]] داشتند<ref>مقریزی، البیان و الاعراب عما بارض مصر من الاعراب، ج۱، ص۱۸-۱۹.</ref>. بنی [[جهینة]] بن زید نیز در مصر علیا ساکن بودند. آنان همراه با «[[اهل]] الرایه» در اطراف عمرو و [[مسجد]] قضاعه، ساکن بودند. گروهی از آنها در منطقه اشمونین<ref>شهری آباد و قدیمی از قصبات صعید الادنی در غرب رود نیل با باغها و نخلهای بسیار. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۲۰۰)</ref> ساکن شدند تا اینکه [[قریش]] با کمک [[فاطمیان]] آنها را از این [[شهر]] بیرون کردند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶-۳۰۷.</ref>. [[خولان بن عمرو بن الحافی]] هم دیگر قییله معروف قضاعه بودند که از آنها به عنوان دارنده خطه ای در [[فسطاط]] یاد شده است و آمده است که آنان در روستاهای اهناس، بهنساء و القیس (همان القیس امروزی در مرکز بنی [[مزار]] از استان منیا که قبلاً بخشی از منطقه بهنسا بود) ساکن بودند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۸.</ref>. آنها صاحبان مصلای معروف خولان بودند. تعداد آنها در [[مصر]] زیاد بود و این فراوانی افراد آنها را میتوان از حکاکیهای اسامی آنان بر روی سنگ قبرها به ویژه در [[قرن سوم هجری]] و نیز ذکر مکرر اسامی ایشان بر روی پاپیروسهای به جای مانده از سدههای نخست [[اسلامی]] به خوبی دریافت<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۹.</ref>. | |||
[[مردم]] [[بنی مهره]] هم از دیگر قضاعیانی بودند که در مصر و برخی دیگر از مناطق شمال [[افریقا]] اسکان گزیدند. پس از انجام [[فتوحات]] در شمال افریقا، به تدریج [[رزمندگان]] [[مهره]] در [[اراضی]] [[سرزمینهای مفتوحه]] [[سکونت]] [[اختیار]] کردند. بر اساس برخی [[روایات]] [[تاریخی]]، [[مهریها]] پیش از [[برقراری نظام اسلامی]] در شمال افریقا، نخست در «الرایه» زمینی را همراه با دیگر [[قبایل]] حاضر در منطقه به طور مشترک مالک شدند و آن را محل استقرار اسبان و چهارپایان خود قرار دادند<ref>ابن عبدالحکم، فتوح مصر و اخبارها، ص۲۱۹.</ref>. سپس آنان در منطقه «[[جبل]] [[یشکر]]» که اردوگاه و مقر [[لشکریان]] [[مسلمان]] در شمال افریقا و نخستین پایتخت اسلامی مصر بود، سکنی گزیدند<ref>ابن عبدالحکم، فتوح مصر و اخبارها، ص۲۱۸.</ref> تا این که پس از پایان [[فتوحات اسلامی]] در مصر در سال ۶۴۱ میلادی و بعد از تأسیس شهر «فسطاط» توسط [[عمرو بن عاص]] و تبدیل آن به پایتختی جدید مصر، زمینهایی از سوی امارت تازه تأسیس این منطقه، برای لشکریان حاضر در مصر -از جمله مهری ها- جهت اسکان در این [[شهر]]، در نظر گرفته شد که هر یک از این زمینهای اختصاصی به نام هر [[قبیله]] معروف و شناخته شده بود. از اینرو محل اسکان مردم قبیله مهره، «خیطت [[المهره]]» (یا [[حی]] المهره به زبان [[انگلیسی]]) نامیده شد<ref>الموسوعة الحره، مقاله تاریخ المهره.</ref>. در برخی مصادر نقل شده که قبایل غافق و مهره، مدتی بعد، با [[توسعه]] خطه و محدوده اسکان شهری خود، از شرق به صحرا و از ناحیه شمال به «الفضاء» رسیدند<ref>ابن عبدالحکم، فتوح مصر و اخبارها، ص۲۱۹-۲۲۱.</ref>. | |||
علاوه بر [[مصر]] از [[حبشه]] (سودان)، اریتره، نوبه<ref>بنی بلی بن عمرو از معروفترین قبایل قضاعی ساکن در این مناطق بودند. مردم این قبیله، از کرانههای دریای سرخ به سواحل جنوب و شرق مصر کوچیدند و سپس جماعتی از ایشان از آنجا به حبشه و اریتره و برخی به نوبه رفتند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۲۳۵)</ref> و نیز مناطق شمالی [[افریقا]]<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۶۱۴.</ref> از جمله تونس<ref>بنی کعب بن عدی از تیرههای تنوخ از جمله طوایف ساکن در تونس بودند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۲۹)</ref>، لیبی<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۷.</ref>و [[مغرب]]<ref>بنی فارج از فروعات بنی اسد بن وبرة بن تغلب را از جمله ساکنان این سرزمین گفتهاند. (بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۱۷۶)</ref>. نیز به عنوان منزلگاههای قضاعه در افریقا نام برده شده است. از مهمترین قبایل قضاعی ساکن در افریقا میتوان از [[بنی جهینه بن زید]] یاد کرد که با [[طوایف]] بسیارش در مصر علیا، سودان، اریتره، اتیوپی و نوبه پراکنده بودند. بیشترین حضور این [[قوم]] در سودان گزارش شده است؛ چندان که تعداد قبایل و طوایف جهنّی حاضر در سودان را بیش از پنجاه قبیله گفتهاند که در امتداد نیل آبی، کردفان و دارفور [[سکونت]] داشتهاند. از جمله طوایف بنام جهنّی ساکن در این منطقه میتوان از حلاویون نام برد<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۱۷؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶.</ref>. برخی از بنی جهینه به کرانه [[غربی]] دریای سرخ رفتند و بین [[مصر]] علیا و [[حبشه]] پراکنده شدند، جایی که از نظر تعداد از سایر [[ملتها]] پیشی گرفتند. آنها بر بلاد نوبه [[غلبه]] یافتند، [[مردم]] آن را متفرق کردند و [[پادشاهی]] آن را سرنگون کردند. آنها علیه حبشه جنگیدند و خسارات سنگینی به آنها وارد کردند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۲۱۷.</ref>. [[بنی بلیّ]] و بنی بهراء بن عمرو هم از دیگر [[قبایل]] [[قضاعی]] بودند که بین حبشه و [[صعید]] مصر [[مسکن]] گزیده بودند<ref>عمر رضا کحاله، معجم قبائل العرب، ج۱، ص۱۰۵ و ۱۱۰.</ref>. قضاعیهای ساکن در اشمونین نیز از دیگر ساکنان این [[سرزمین]] بودند که بعد از [[اخراج]] شان از منطقه اشمونین مصر و پس از آنکه اسلافشان، پادشاهی [[مسیحی]] نوبی را که قویترین [[سد]] [[دفاعی]] در نیل علیا در برابر [[فتوحات]] [[اعراب]] و [[مسلمانان]] بود، برافکندند، نزد [[برادران]] خود در [[سودان]] [[مهاجرت]] کردند. برخی از جهینهایها هم به لیبی رفتند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۷.</ref> و سپس، مهاجرتهایی را از آنجا تا تونس داشتهاند<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۱، ص۳۰۶.</ref>. | |||
[[اندلس]] نیز از دیگر سرزمینهای معروف [[بنی قضاعه]] به شمار میرفته است. این سرزمین پس از فتح در [[سال ۹۰ هجری]] پذیرای جمع زیادی از مردم قضاعه از قبایل و [[طوایف]] مختلف بود که از جمله این طوایف میتوان از [[بنی خشین بن نمر]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۵؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۰.</ref>، [[بنی بلی]]<ref>ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۴۴۳.</ref>، بنی شکیل<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۵۸۳.</ref>، بنی عُذرَه<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۰؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۹.</ref>، [[بنی القین]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۱؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۱۸.</ref>، [[بنی عصفور]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۶۱.</ref>، بنی وبره<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۶۱۴.</ref>، [[بنی نهد بن زید]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۴۶-۴۴۷؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۵۸۳.</ref> [[بنی فوارتش]]<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۰.</ref> یاد کرد که در اقصی نقاط اندلس همچون ریه<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۴۷ و ۴۵۴؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۴، ص۵۸۳.</ref>، اشبیلیه<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۷ و ۴۶۱؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۰.</ref>، شمال قرطبه<ref>ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۴۴۳. نیز ر.ک: ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۳۷۹.</ref>، دلایه<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۰؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۹.</ref>، جیان<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۰ و ۴۵۵؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۰ و ج۳، ص۲۹.</ref>، سرقسطه<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۳، ص۲۹.</ref>، الثغر<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۰.</ref>، بجانه<ref>ر.ک: ابن فرضی، تاریخ العلماء و الرواة للعلم بالاندلس، ج۱، ص۲۷۵.</ref>، بیره<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۵؛ بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۰.</ref> و روستای الخشین<ref>بامطرف، الجامع(جامع شمل أعلام المهاجرین المنتسبین إلی الیمن و قبائلهم)، ج۲، ص۴۲۰. </ref> و لَبلَه<ref>ابن حزم، جمهرة انساب العرب، ص۴۵۵.</ref>[[منزل]] گزیده بودند.<ref>[[سید علی اکبر حسینی ایمنی|حسینی ایمنی، سید علی اکبر]]، مکاتبه اختصاصی با [[دانشنامه مجازی امامت و ولایت]].</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||