آیه نجوی: تفاوت میان نسخهها
←نقد و بررسی اشکالات ابن تیمیه
| خط ۱۶۴: | خط ۱۶۴: | ||
ابن تیمیه تلاش بسیاری میکند تا ثابت کند که امر به پرداخت صدقه دلالتی بر [[وجوب]] ندارد بلکه دال بر [[استحباب]] است اما قرائن فراوانی در خود آیه وجود دارد که خلاف این مطلب را ثابت میکند که در اینجا به این قرائن اشاره میکنیم: | ابن تیمیه تلاش بسیاری میکند تا ثابت کند که امر به پرداخت صدقه دلالتی بر [[وجوب]] ندارد بلکه دال بر [[استحباب]] است اما قرائن فراوانی در خود آیه وجود دارد که خلاف این مطلب را ثابت میکند که در اینجا به این قرائن اشاره میکنیم: | ||
# {{متن قرآن| | # {{متن قرآن|قَدِّمُوا}} امر است و امر ظهور در وجوب دارد نه استحباب. | ||
# عبارت {{متن قرآن| | # عبارت {{متن قرآن|أَأَشْفَقْتُمْ}} برای مذمت و ملامت است و اگر امر استحبابی باشد، ترک آن سبب ملامت نمیشود چنانکه خود ابن تیمیه نیز به این نکته تصریح دارد آنجا که میگوید: {{عربی|وإذا لم تکن المناجاة واجبة لم یکن أحد ملوما، إذ ترک ما لیس بواجب}} بنابراین پون [[آیه شریفه]] {{ءأشفقتم}} به [[اذعان]] [[مفسران]] و [[قرآن پژوهان]] بزرگ [[سنی]] و بنابر تصریح [[ابن عباس]] بیانگر ملامت و [[توبیخ]] کسانی است که از پرداخت [[صدقه]] امتناع کردهاند، پس امر در [[آیه نجوا]][[ امر]] وجوبی است نه امر استحبابی. | ||
# تعبیر {{متن قرآن| | # تعبیر {{متن قرآن|تَابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ}} حکایت از [[خطا]] و معصیتی دارد که [[مسلمانان]] باید از آن [[توبه]] کنند. روشن است که ترک [[عمل ]][[مستحب]] [[معصیت]] نیست و به توبه نیازی ندارد. از این رو پرداخت [[صدقه]] [[واجب]] بوده و ترک آن معصیت شمرده میشود به عبارت دیگر تعبیر "توبه" ظهور در [[وجوب]] [[تصدق]] بر مسلمانان دارد. | ||
# قرار دادن [[حکم]] تصدق در ردیف [[نماز]] و [[زکات]] نیز بر وجوب آن دلالت دارد و [[خداوند]] پس از [[نسخ]] این حکم، بر [[اقامه نماز]] و [[پرداخت زکات]] تأکید میکند. | # قرار دادن [[حکم]] تصدق در ردیف [[نماز]] و [[زکات]] نیز بر وجوب آن دلالت دارد و [[خداوند]] پس از [[نسخ]] این حکم، بر [[اقامه نماز]] و [[پرداخت زکات]] تأکید میکند. | ||
# خود نسخ حکم، بر وجوب آن دلالت میکند؛ چراکه اساسا در [[مستحبات]]، نسخ معنا ندارد بلکه نسخ مختص [[احکام]] الزامی و وجوبی است؛ زیرا ترک امر مستحب از ابتدا جایز است و نیازی به نسخ آن نیست. بنابراین اتفاق تمامی [[قرآن پژوهان]] بر نسخه حکم صدقه در این [[آیه]] نشانگر این است که این امر واجب بوده است. در میان [[اندیشمندان]] مشهور [[اهل سنت]]، عدهای قائل به واجب بودن این امر هستند که از این میان میتوان به [[قاضی عبدالجبار]] اشاره کرد. وی تصریح کرده است که {{عربی|لأنّ الوقت لعله لم یتسع بهذا الفرض}} یعنی از نظر وی پرداخت صدقه، فرض و واجب بوده است. | # خود نسخ حکم، بر وجوب آن دلالت میکند؛ چراکه اساسا در [[مستحبات]]، نسخ معنا ندارد بلکه نسخ مختص [[احکام]] الزامی و وجوبی است؛ زیرا ترک امر مستحب از ابتدا جایز است و نیازی به نسخ آن نیست. بنابراین اتفاق تمامی [[قرآن پژوهان]] بر نسخه حکم صدقه در این [[آیه]] نشانگر این است که این امر واجب بوده است. در میان [[اندیشمندان]] مشهور [[اهل سنت]]، عدهای قائل به واجب بودن این امر هستند که از این میان میتوان به [[قاضی عبدالجبار]] اشاره کرد. وی تصریح کرده است که {{عربی|لأنّ الوقت لعله لم یتسع بهذا الفرض}} یعنی از نظر وی پرداخت صدقه، فرض و واجب بوده است. | ||
| خط ۱۷۲: | خط ۱۷۲: | ||
غیر از قاضی عبدالجبار، [[بیضاوی]] و [[خطیب شربینی]] نیز بر واجب بودن این امر تأکید کردهاند. بیضاوی ترخیص در پرداخت صدقه از سوی [[فقرا]] را بالاترین دلیل بر وجوب صدقه میداند و مینویسد: «لکن این آیه که میفرماید: {{متن قرآن|فإن لم تجدوا فإنّ الله غفور رحیم}} یعنی برای کسی که چیزی نیافته است، از آن جهت که به او در [[مناجات]]، بدون تصدق [[رخصت]] داده است، دلالت بر وجوب میکند»<ref>بیضاوی، تفسیر، ج۵، ص۳۱۳.</ref>. | غیر از قاضی عبدالجبار، [[بیضاوی]] و [[خطیب شربینی]] نیز بر واجب بودن این امر تأکید کردهاند. بیضاوی ترخیص در پرداخت صدقه از سوی [[فقرا]] را بالاترین دلیل بر وجوب صدقه میداند و مینویسد: «لکن این آیه که میفرماید: {{متن قرآن|فإن لم تجدوا فإنّ الله غفور رحیم}} یعنی برای کسی که چیزی نیافته است، از آن جهت که به او در [[مناجات]]، بدون تصدق [[رخصت]] داده است، دلالت بر وجوب میکند»<ref>بیضاوی، تفسیر، ج۵، ص۳۱۳.</ref>. | ||
در [[سراج]] [[المنیر]] هم آمده است «[[ظاهر آیه]] دلالت میکند که پرداخت صدقه واجب بوده است؛ زیرا امر برای وجوب است و ادامه آیه نیز بر این مطلب تأکید میکند: {{متن قرآن| | در [[سراج]] [[المنیر]] هم آمده است «[[ظاهر آیه]] دلالت میکند که پرداخت صدقه واجب بوده است؛ زیرا امر برای وجوب است و ادامه آیه نیز بر این مطلب تأکید میکند: {{متن قرآن|فَإِن لَّمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ}}»<ref>تفسیر سراج المنیر، ج۱، ص۴۵۶۲؛ رازی، فخرالدین، تفسیر رازی، ج۲۹، ص۲۷۱.</ref>. | ||
در ادامه [[ابن تیمیه]] ادعا میکند که عمل به امر [[مستحب]]، مطلقا بر [[افضلیت]] عمل کننده نسبت به ترک کنندگان دلالت ندارد اما اولا امر در [[آیه]] امر وجوبی است و نه استحبابی و ثانیا بر فرض قبول استحبابی بودن امر، باز هم ترک آن [[مذموم]] است؛ چراکه [[خداوند]] ترک کنندگان را ملامت و [[مذمت]] کرده است. همین طور عمل به آن نیز قطعا فضیلتی بزرگ است و در این صورت بر [[افضلیت امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت دارد و به همین جهت است که [[ابن عمر]][[ آرزو]] میکرد که این [[فضیلت]] برای او باشد. بنابراین [[ابن تیمیه]] با این ادعای خود هم با [[قرآن]] [[مخالفت]] کرده است و هم با نظر بزرگان [[اهل سنت]]. وی سپس در [[مقام]] [[دفاع]] از [[ابوبکر]] و عمر بر میآید و ادعا میکند که چنین شهادتی علیه [[خلفا]] ممکن نیست زیرا چه بسا هر سه نفر آنها به هنگام [[نزول]] [[آیه نجوا]] حضور نداشتهاند و یا ممکن است برخی از آنها غایب بوده باشند و یا برای برخی از آنها حاجتی پیش آمده باشد، و یا ممکن است انگیزهای برای [[مناجات]] نداشتهاند. | در ادامه [[ابن تیمیه]] ادعا میکند که عمل به امر [[مستحب]]، مطلقا بر [[افضلیت]] عمل کننده نسبت به ترک کنندگان دلالت ندارد اما اولا امر در [[آیه]] امر وجوبی است و نه استحبابی و ثانیا بر فرض قبول استحبابی بودن امر، باز هم ترک آن [[مذموم]] است؛ چراکه [[خداوند]] ترک کنندگان را ملامت و [[مذمت]] کرده است. همین طور عمل به آن نیز قطعا فضیلتی بزرگ است و در این صورت بر [[افضلیت امیرالمؤمنین]]{{ع}} دلالت دارد و به همین جهت است که [[ابن عمر]][[ آرزو]] میکرد که این [[فضیلت]] برای او باشد. بنابراین [[ابن تیمیه]] با این ادعای خود هم با [[قرآن]] [[مخالفت]] کرده است و هم با نظر بزرگان [[اهل سنت]]. وی سپس در [[مقام]] [[دفاع]] از [[ابوبکر]] و عمر بر میآید و ادعا میکند که چنین شهادتی علیه [[خلفا]] ممکن نیست زیرا چه بسا هر سه نفر آنها به هنگام [[نزول]] [[آیه نجوا]] حضور نداشتهاند و یا ممکن است برخی از آنها غایب بوده باشند و یا برای برخی از آنها حاجتی پیش آمده باشد، و یا ممکن است انگیزهای برای [[مناجات]] نداشتهاند. | ||