پرش به محتوا

آیه فتلقی آدم: تفاوت میان نسخه‌ها

خط ۴۷: خط ۴۷:
واژه [[توّاب]] در [[قرآن]]، یازده بار آمده<ref>سوره بقره، آیه: ۳۷، ۵۴، ۱۲۸ و ۱۶۰؛ سوره نساء، آیه: ۱۶ و ۶۴؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۴ و ۱۱۸؛ سوره نور، آیه: ۱۰؛ سوره حجرات، آیه: ۱۲؛ سوره نصر، آیه:۳</ref> و در همه موارد جز یک بار، در [[آیه]] ۲۲۲ [[سوره بقره]] <ref>قرشی بنابی، علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت‏، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۰۰</ref> به عنوان وصف خدا به کار رفته است: {{متن قرآن|فَتَلَقَّى آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}؛ <ref>آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبه‌پذیر بخشاینده است؛ سوره بقره، آیه: ۳۷.</ref>.<ref>سبحانی، شیخ جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق{{ع}}، بی‌تا، ج۲، ص۱۶۷</ref> از این تعداد، نام [[تواب]] نه بار همراه با نام [[رحیم]] آمده است <ref>سوره بقره، آیه: ۳۷، ۵۴؛ ۱۲۸ و ۱۶۰؛ سوره نساء، آیه: ۱۶ و ۶۴؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۴ و ۱۱۸؛ سوره حجرات، آیه: ۱۲</ref>.<ref>سلطانی، محمد، «توّاب» دانشنامه معاصر قرآن کریم، قم، سلمان آزاده، ۱۳۹۶ش، ص۵۵۷</ref>
واژه [[توّاب]] در [[قرآن]]، یازده بار آمده<ref>سوره بقره، آیه: ۳۷، ۵۴، ۱۲۸ و ۱۶۰؛ سوره نساء، آیه: ۱۶ و ۶۴؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۴ و ۱۱۸؛ سوره نور، آیه: ۱۰؛ سوره حجرات، آیه: ۱۲؛ سوره نصر، آیه:۳</ref> و در همه موارد جز یک بار، در [[آیه]] ۲۲۲ [[سوره بقره]] <ref>قرشی بنابی، علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت‏، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۰۰</ref> به عنوان وصف خدا به کار رفته است: {{متن قرآن|فَتَلَقَّى آدَمُ مِن رَّبِّهِ كَلِمَاتٍ فَتَابَ عَلَيْهِ إِنَّهُ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ}}؛ <ref>آنگاه آدم از پروردگارش کلماتی فرا گرفت و (پروردگار) از او در گذشت که او بسیار توبه‌پذیر بخشاینده است؛ سوره بقره، آیه: ۳۷.</ref>.<ref>سبحانی، شیخ جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق{{ع}}، بی‌تا، ج۲، ص۱۶۷</ref> از این تعداد، نام [[تواب]] نه بار همراه با نام [[رحیم]] آمده است <ref>سوره بقره، آیه: ۳۷، ۵۴؛ ۱۲۸ و ۱۶۰؛ سوره نساء، آیه: ۱۶ و ۶۴؛ سوره توبه، آیه: ۱۰۴ و ۱۱۸؛ سوره حجرات، آیه: ۱۲</ref>.<ref>سلطانی، محمد، «توّاب» دانشنامه معاصر قرآن کریم، قم، سلمان آزاده، ۱۳۹۶ش، ص۵۵۷</ref>


بعد از ماجرای [[وسوسه]] [[ابلیس]] و دستور خروج آدم از [[بهشت]]، آدم متوجّه شد که به خویشتن [[ستم]] کرده و بر اثر [[فریب]] [[شیطان]] از آن محیط آرام و پرنعمت بیرون رانده شده و در محیط پرزحمت‌ و مشقت‌بار [[زمین]] قرار خواهد گرفت. آدم در اینجا به [[فکر]] جبران خطای خویش افتاد و با تمام وجود متوجّه [[پروردگار]] شد، توجّهی آمیخته با کوهی از [[ندامت]] و [[حسرت]] و [[پشیمانی]]! [[لطف خدا]] نیز در این موقع به [[یاری]] او شتافت و چنان که [[قرآن]] در آیه فوق می‌گوید: «آدم از پروردگار خود کلماتی دریافت داشت، سخنانی مؤثّر و دگرگون‌کننده و با آن توبه کرد و [[خدا]] نیز توبه او را پذیرفت».<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[آیات ولایت در قرآن - مکارم شیرازی (کتاب)| آیات ولایت در قرآن]]، ص۲۴۱ ـ ۲۴۹.</ref>
«[[توبه]]» لفظی است مشترک، میان خدا و [[بندگان]]، هنگامی که بندگان به آن توصیف شوند مفهومش این است که به سوی خدا بازگشته‌اند زیرا هر گنهکاری در [[حقیقت]] از پروردگارش [[فرار]] کرده، هنگامی که توبه می‌کند به سوی او بازمی‌گردد. [[خداوند]] نیز در حالت [[عصیان]] بندگان گویی از آنها روی‌گردان می‌شود، هنگامی که خداوند به توبه توصیف می‌شود، مفهومش این است که نظر [[لطف]] و [[رحمت]] و محبتش را به آنها بازمی‌گرداند.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۹۶</ref> نیز گفته شده توبه خدا آن است که با لطف و [[عنایت]] و قبول به سوی بنده برگردد.<ref>قرشی بنابی، علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت‏، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۰۰</ref> گفته شده خداوند به سبب صفت رحمتش،[[ توبه]] را می‌پذیرد. [[توّاب]] را به معنای کسی ذکر کرده‌اند که توبه بندگانش را قبول و [[اسباب توبه]] را برایشان فراهم می‌کند، و هر قدر توبه از سوی بنده [[تکرار]] شود، [[قبول توبه]] نیز از جانب خداوند تکرار می‌شود.<ref>کیانی‌فرید، مریم، «توبه»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، بی‌تا، ذیل مدخل</ref>
 
تواب، صیغه [[مبالغه]]، به معنای بسیار توبه‌ کننده است<ref>کیانی‌فرید، مریم، «توبه»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، بی‌تا، ذیل مدخل</ref> که دلالت بر بازگشت دارد. توّاب، در صفات خداوند، به معنای بسیار بازگردنده (توبه‌پذیر) است.<ref>محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه عقاید اسلامی، گروهی از مترجمان، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۶ش، ج۵، ص۳۸۱</ref>در معنای بازگشت [[خداوند]] گفته شده [[خدا]] بر او [[توبه]] کرد، یعنی او را آمرزید و از [[گناهان]] [[رهایی]] بخشید یا به او [[توفیق]][[ توبه]] داد. هر گاه [[بنده]] مرتکب گناهی شود، [[رحمت]] از او سلب می‌شود. حال اگر توبه کند و از [[ارتکاب گناه]] بازگردد، [[خدای سبحان]] نیز به سوی او بازمی‌گردد. بازگشت خدا به سوی توبه‌کننده، به معنای [[پذیرش توبه]] او و گذشت از او و [[آمرزش]] او و دربر گرفتن دوباره او با عنایت‌های ویژه است.<ref>محمدی ری‌شهری، محمد، دانشنامه عقاید اسلامی، گروهی از مترجمان، قم، مؤسسه علمی فرهنگی دار الحدیث، ۱۳۸۶ش، ج۵، ص۳۸۳</ref>
 
نسبت [[تواب]] به [[خدا]] به معنی بازگشت به رحمت است، یعنی رحمتی را که به خاطر [[ارتکاب گناه]] از [[بنده]] سلب کرده بود بعد از بازگشت او به [[خط]] [[اطاعت]] و [[بندگی]] به او بازمی‌گرداند، و به همین جهت در مورد [[خدا]] تعبیر به «[[تواب]]» می‌شود. <ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۹۶</ref> به تعبیر دیگر «[[توبه]]» لفظی است مشترک، میان خدا و [[بندگان]]، هنگامی که بندگان به آن توصیف شوند مفهومش این است که به سوی خدا بازگشته‌اند زیرا هر گنهکاری در [[حقیقت]] از پروردگارش [[فرار]] کرده، هنگامی که توبه می‌کند به سوی او بازمی‌گردد. [[خداوند]] نیز در حالت [[عصیان]] بندگان گویی از آنها روی‌گردان می‌شود، هنگامی که خداوند به توبه توصیف می‌شود، مفهومش این است که نظر [[لطف]] و [[رحمت]] و محبتش را به آنها بازمی‌گرداند.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش، ج۱، ص۱۹۶</ref> نیز گفته شده توبه خدا آن است که با لطف و [[عنایت]] و قبول به سوی بنده برگردد.<ref>قرشی بنابی، علی‌اکبر، تفسیر احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت‏، ۱۳۷۵ش، ج۱، ص۱۰۰</ref> گفته شده خداوند به سبب صفت رحمتش،[[ توبه]] را می‌پذیرد. [[توّاب]] را به معنای کسی ذکر کرده‌اند که توبه بندگانش را قبول و [[اسباب توبه]] را برایشان فراهم می‌کند، و هر قدر توبه از سوی بنده [[تکرار]] شود، [[قبول توبه]] نیز از جانب خداوند تکرار می‌شود.<ref>کیانی‌فرید، مریم، «توبه»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، بی‌تا، ذیل مدخل</ref>
 
صفت تواب از آن روی که بر وقوع فعلی از خداوند دلالت دارد صفت فعلی ثبوتی به‌شمار می‌آید. [[شیخ طوسی]] بر این [[باور]] است که [[پذیرش توبه]] بنده بر خداوند [[وجوب عقلی]] ندارد. خداوند [[وعده]] داده که توبه بندگان را بپذیرد و از آنجا که [[خلف وعده]] [[قبیح]] است، پذیرش توبه بنده بر خدا [[واجب]] می‌شود. بر این اساس توبه پذیری خداوند وجوب عقلی ندارد بلکه [[وجوب]] سمعی دارد و بر پایه رحمت و [[تفضل]] خدا شکل می‌گیرد. به گزارش برخی، عموم [[متکلمان شیعه]] قبول توبه را بر [[خداوند]] [[واجب]] نمی‌دانند و عموم [[متکلمان معتزلی]] [[قبول توبه]] را بر [[خدا]] واجب می‌دانند.
 
[[تواب]] به معنای نام نیکوی [[خداوند]] در [[ادعیه]] و [[روایات]] بسیاری آمده است، بویژه در [[حدیث مشهور]] [[اسماء حسنی]] یکی از نود و نه [[نام خدا]] برشمرده شده است. [[امام سجاد]]{{ع}} درباره [[توبه]] خداوند در [[دعای ابوحمزه ثمالی]] گفته است: {{متن حدیث|اللهم و تُب عَلَیَّ حَتی لااَعصیک}}؛ خدایا به من روی آور تا نافرمانی‌ات نکنم».<ref>سلطانی، محمد، «توّاب» دانشنامه معاصر قرآن کریم، قم، سلمان آزاده، ۱۳۹۶ش، ص۵۵۸</ref>


== احادیث [[فریقین]] ==
== احادیث [[فریقین]] ==
۱۴٬۸۰۶

ویرایش