آیه والذی جاء بالصدق: تفاوت میان نسخهها
←تعارض تفسیر مجاهد با تفسیر مشهور اهل سنت از آیه
| خط ۷۳: | خط ۷۳: | ||
ابن تیمیه در ادامه، به عنوان معارض برای این تفسیر مجاهد، تفسیر دیگری در ذیل آیه از [[مفسران]] دیگر نقل میکند. وی میگوید: «وجه دوم اینکه این تفسیر با آنچه نزد مفسران از آن مشهورتر است تعارض دارد و آن اینکه [مراد از] {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} محمّد و [مراد از] {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} [[ابوبکر]] است و این سخن را گروهی گفتهاند و [[طبری]] با اسناد [[روایت]] به علی آن را آورده است که گفت: مراد از «جاء به» محمّد و [مراد از] {{متن قرآن|وَصَدَّقَ بِهِ}} ابوبکر است و در این زمینه حکایتی وجود دارد که برخی از مفسران، از ابوبکر [[عبدالعزیز]] بن جعفر ([[غلام]] ابوبکر خلال) نقل میکنند که [[پرسشگری]] دربارۀ این آیه از وی سؤال کرد و او ـ یا برخی از حاضران ـ در پاسخ وی گفتند: دربارۀ ابوبکر نازل شده است. پرسشگر گفت: بلکه دربارۀ علی نازل شده باشد! ابوبکر بن جعفر گفت: ادامه {{متن قرآن| أُولَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}} تا سخن [[خداوند]] که فرمود {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا}}. پس پرسشگر مبهوت شد!»<ref>{{عربی|الوجه الثانی: أنّ هذا معارض بما هو أشهر منه عند أهل التفسیر، وهو أنّ {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}}: محمّد، والذی {{متن قرآن|وَصَدَّقَ بِهِ}}: [[أبوبکر]]، فإنّ هذا یقوله طائفة، وذکره الطبری بإسناده إلی علیّ. قال: جاء به محمّد، وصدّق به [[أبوبکر]]. وفی هذا حکایة [[ذکرها]] بعضهم عن أبی [[بکر ]][[عبدالعزیز]] بن جعفر [[غلام]] أبی بکر الخلّال: أنّ سائلاً سأله عن هذه الآیة، فقال له هو ـ أو بعض الحاضرین ـ: نزلت فی أبی بکر، فقال السائل: بل فی علیّ؟ فقال أبوبکر بن جعفر: إقرأ ما بعدها: {{متن قرآن| أُولَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}} إلی قوله {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا}} الآیة، فبهت السائل}}، [[منهاج السنة]]، ج۷، ص۱۳۲-۱۳۳.</ref> | ابن تیمیه در ادامه، به عنوان معارض برای این تفسیر مجاهد، تفسیر دیگری در ذیل آیه از [[مفسران]] دیگر نقل میکند. وی میگوید: «وجه دوم اینکه این تفسیر با آنچه نزد مفسران از آن مشهورتر است تعارض دارد و آن اینکه [مراد از] {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} محمّد و [مراد از] {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} [[ابوبکر]] است و این سخن را گروهی گفتهاند و [[طبری]] با اسناد [[روایت]] به علی آن را آورده است که گفت: مراد از «جاء به» محمّد و [مراد از] {{متن قرآن|وَصَدَّقَ بِهِ}} ابوبکر است و در این زمینه حکایتی وجود دارد که برخی از مفسران، از ابوبکر [[عبدالعزیز]] بن جعفر ([[غلام]] ابوبکر خلال) نقل میکنند که [[پرسشگری]] دربارۀ این آیه از وی سؤال کرد و او ـ یا برخی از حاضران ـ در پاسخ وی گفتند: دربارۀ ابوبکر نازل شده است. پرسشگر گفت: بلکه دربارۀ علی نازل شده باشد! ابوبکر بن جعفر گفت: ادامه {{متن قرآن| أُولَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}} تا سخن [[خداوند]] که فرمود {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا}}. پس پرسشگر مبهوت شد!»<ref>{{عربی|الوجه الثانی: أنّ هذا معارض بما هو أشهر منه عند أهل التفسیر، وهو أنّ {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}}: محمّد، والذی {{متن قرآن|وَصَدَّقَ بِهِ}}: [[أبوبکر]]، فإنّ هذا یقوله طائفة، وذکره الطبری بإسناده إلی علیّ. قال: جاء به محمّد، وصدّق به [[أبوبکر]]. وفی هذا حکایة [[ذکرها]] بعضهم عن أبی [[بکر ]][[عبدالعزیز]] بن جعفر [[غلام]] أبی بکر الخلّال: أنّ سائلاً سأله عن هذه الآیة، فقال له هو ـ أو بعض الحاضرین ـ: نزلت فی أبی بکر، فقال السائل: بل فی علیّ؟ فقال أبوبکر بن جعفر: إقرأ ما بعدها: {{متن قرآن| أُولَئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}} إلی قوله {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا}} الآیة، فبهت السائل}}، [[منهاج السنة]]، ج۷، ص۱۳۲-۱۳۳.</ref> | ||
دنباله رو [[ابن تیمیه]] هیچ سخن جدیدی در این زمینه از خود ندارد و باز هم عیناً [[کلام]] پیشوای خود را [[تکرار]] میکند. وی میگوید: «و آنچه | دنباله رو [[ابن تیمیه]] هیچ سخن جدیدی در این زمینه از خود ندارد و باز هم عیناً [[کلام]] پیشوای خود را [[تکرار]] میکند. وی میگوید: «و آنچه سید ذکر کرده با آنچه نزد [[مفسران]] مشهورتر از آن است [[تعارض]] دارد و آن اینکه [مراد از] {{متن قرآن|وَصَدَّقَ بِهِ}} [[ابوبکر صدیق]] است. [[ابن جریر]] و غیر او این را آوردهاند و از ابوجعفر [[فقیه]] ـ غلام خلال ـ دربارۀ این [[آیۀ سؤال]] شد. وی گفت: این [[آیه]] دربارۀ [[ابوبکر]] نازل شده است. پرسشگر گفت: بلکه دربارۀ علی است. ابوجعفر فقیه گفت: آنچه را بعد از آن آمده بخوان. آنگاه تا آیۀ ۳۵ [[سوره زمر]] را خواند که {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا}}. سپس گفت: علی از نظر تو [[معصوم]] است و گناهی ندارد، پس آنچه ([[خداوند]]) از او میپوشاند چیست؟ پس پرسشگر مبهوت شد»<ref>{{عربی|وما ذکر معارض بما هو أشهر عند المفسرین وهو: أنّ {{متن قرآن| وَصَدَّقَ بِهِ}} أبوبکر الصدّیق. ذکره ابن جریر وغیره. وقد سئل أبوجعفر الفقیه ـ غلام الخلّال ـ عن هذه الآیة، فقال: نزلت فی أبیبکر. فقال السائل: بل فی علی. فقال أبوجعفر الفقیه: إقرأ ما بعدها، فقرأ إلی قوله {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا}}، فقال: علیّ عندک معصوم لاسیئة له، فما الذی یکفّر عنه؟! فبهت السائل!}}.</ref>. | ||
'''نقد و بررسی ادعای تعارض''' | '''نقد و بررسی ادعای تعارض''' | ||
| خط ۱۰۵: | خط ۱۰۵: | ||
در پاسخ به این شبهه باید گفت اگر {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ}} ناظر به {{متن قرآن|وَ صَدَّقَ بِهِ}} باشد، شامل {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} نیز خواهد بود و در اینکه مراد از {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} رسول خدا{{صل}} است هیچ اختلافی وجود ندارد و مسلم است که از رسول خدا{{صل}} نیز هرگز عمل زشتی صادر نشده و نمیشود تا خداوند آن را پاک کند. در نتیجه هر توضیحی که دربارۀ رسول خدا{{صل}} داده شود، دربارۀ امیرالمؤمنین{{ع}} نیز صادق خواهد بود. آیات دیگری هم نظیر این آیه دربارۀ رسول خدا{{صل}} وجود دارد. به عنوان مثال خدای متعال در آیۀ دوم از سوره مبارک فتح، خطاب به پیامبر اکرم{{صل}} میفرماید: {{متن قرآن|لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَمَا تَأَخَّرَ}}<ref>«تا خداوند گناه پیشین و پسین تو را بیامرزد و نعمت خود را بر تو تمام گرداند و تو را به راهی راست رهنمون گردد» سوره فتح، آیه ۲.</ref>. | در پاسخ به این شبهه باید گفت اگر {{متن قرآن|لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ}} ناظر به {{متن قرآن|وَ صَدَّقَ بِهِ}} باشد، شامل {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} نیز خواهد بود و در اینکه مراد از {{متن قرآن|وَالَّذِي جَاءَ بِالصِّدْقِ}} رسول خدا{{صل}} است هیچ اختلافی وجود ندارد و مسلم است که از رسول خدا{{صل}} نیز هرگز عمل زشتی صادر نشده و نمیشود تا خداوند آن را پاک کند. در نتیجه هر توضیحی که دربارۀ رسول خدا{{صل}} داده شود، دربارۀ امیرالمؤمنین{{ع}} نیز صادق خواهد بود. آیات دیگری هم نظیر این آیه دربارۀ رسول خدا{{صل}} وجود دارد. به عنوان مثال خدای متعال در آیۀ دوم از سوره مبارک فتح، خطاب به پیامبر اکرم{{صل}} میفرماید: {{متن قرآن|لِیَغْفِرَ لَکَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِکَ وَمَا تَأَخَّرَ}}<ref>«تا خداوند گناه پیشین و پسین تو را بیامرزد و نعمت خود را بر تو تمام گرداند و تو را به راهی راست رهنمون گردد» سوره فتح، آیه ۲.</ref>. | ||
روشن است این معنا با عصمت رسول خدا{{صل}} ناسازگار است، پس به ناچار باید گفت که معنای این آیات غیر از آن چیزی است که امثال ابن تیمیه و پیروانش میفهمند و یک وجه صحیح محتمل آن است که گفته شود منظور از {{متن قرآن|الذَّنْبِ}} و {{متن قرآن|أَسْوَأَ | روشن است این معنا با عصمت رسول خدا{{صل}} ناسازگار است، پس به ناچار باید گفت که معنای این آیات غیر از آن چیزی است که امثال ابن تیمیه و پیروانش میفهمند و یک وجه صحیح محتمل آن است که گفته شود منظور از {{متن قرآن|الذَّنْبِ}} و {{متن قرآن|أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا}} و تعابیر این چنینی، گناه و امور حرام نیست، بلکه منظور اموری است که مخالفان آنها را گناه یا ناپسند میشمارند. | ||
به این نکتۀ بسیار مهم نیز باید توجه داشت که ممکن است سنیان تفسیر آیه را ناقص و غیرصحیح مطرح کرده باشند. به نظر میرسد این آیه ناظر به ولایت حضرت امیرالمؤمنین{{ع}} است، زیرا براساس تفسیر اهل بیت{{عم}} در آیۀ سی و دوم از سوره زمر، یعنی آیۀ قبل از آیۀ مورد بحث، مراد از «صدق» ولایت امیرالمؤمنین{{ع}} معرفی شده است. خداوند در این آیه میفرماید: {{متن قرآن|فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَذَبَ عَلَی اللَّهِ وَکَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ أَلَیْسَ فِی جَهَنَّمَ مَثْوًی لِلْکَافِرِینَ}}<ref>«پس ستمگرتر از آن کس که بر خداوند دروغ بندد و راستی را چون به او برسد دروغ شمارد کیست؟ آیا جایگاه کافران در دوزخ نیست؟» سوره زمر، آیه ۳۲.</ref>. | به این نکتۀ بسیار مهم نیز باید توجه داشت که ممکن است سنیان تفسیر آیه را ناقص و غیرصحیح مطرح کرده باشند. به نظر میرسد این آیه ناظر به ولایت حضرت امیرالمؤمنین{{ع}} است، زیرا براساس تفسیر اهل بیت{{عم}} در آیۀ سی و دوم از سوره زمر، یعنی آیۀ قبل از آیۀ مورد بحث، مراد از «صدق» ولایت امیرالمؤمنین{{ع}} معرفی شده است. خداوند در این آیه میفرماید: {{متن قرآن|فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ کَذَبَ عَلَی اللَّهِ وَکَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ أَلَیْسَ فِی جَهَنَّمَ مَثْوًی لِلْکَافِرِینَ}}<ref>«پس ستمگرتر از آن کس که بر خداوند دروغ بندد و راستی را چون به او برسد دروغ شمارد کیست؟ آیا جایگاه کافران در دوزخ نیست؟» سوره زمر، آیه ۳۲.</ref>. | ||