دجال کیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع فرعی        = دجال کیست؟

'''دجال کیست؟''' یکی از پرسش‌های مرتبط به بحث '''[[مهدویت (پرسش)|مهدویت]]''' است که می‌توان با عبارت‌های متفاوتی مطرح کرد. برای بررسی جامع این سؤال و دیگر سؤال‌های مرتبط، یا هر مطلب وابسته دیگری، به مدخل اصلی '''[[مهدویت]]''' مراجعه شود.

* مسیح دجال کیست؟

* دجال کیست و چه ارتباطی با حکومت جهانی امام مهدی دارد؟

:::::*'''اخبار دجال''': مرحوم علامه [[سید محمد صدر]] در جلد سوم موسوعه ارزشمند [[امام المهدی]] با عنوان "[[تاریخ الغیبة الکبری]]" بحث مفصلی را به بررسی [[دجال]] اختصاص داده است، ایشان معتقدند که اخبار [[دجال]] مبتلا به دو اشکال جدی هستند. اول‌ ضعف سندی، دوم دلالت بر ایجاد معجزات مضلّه که به لحاظ قوانین کلامی محال است. که خداوند سبحان قدرت خرق عادت و اظهار [[معجزه]] را به افراد گمراه و گمراه‌‌‌کننده واگذار نماید.

::::::به قول بعضی از محققین بزرگوار<ref>تاریخ غیبت کبرى، سید محمد صدر، ترجمه افتخارزاده، ص ۶۴۳.</ref> روایات را اگر حمل بر معنای رمزی کنیم از کنار گذاشتن آن روایت بهتر است، مخصوصا روایات [[دجال]] که بعضی از آنها به شخص [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]] {{صل}} می‌رسد و متعین است که بگوییم [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} به یک سلسله معانی حقیقی گسترده اجتماعی با این عبارت اشاره نموده‌اند.

::::::«از ریشه "دجل" به معنای "دروغگو و حیله‌گر" است.<ref>داستان دجّال، در کتاب مقدس مسیحیان بارها بکار رفته است (رساله یوحنا، باب ۲، آیه ۱۸و ۲۲)؛ و از کسانی که منکر حضرت مسیح و یا «پدر و پسر» را انکار کنند، به عنوان دجال یاد شده است. به همین جهت، در ترجمه انگلیسی کتاب مقدس، واژۀ آنتی کریست (ANTI CHRIST) یعنی ضد مسیح، به کار رفته است.</ref> و دو احتمال در مورد دجال وجود دارد:  

::::::'''۱.''' با توجه به معنای لغوی دجال، مقصود از آن، نام شخصی معینی نباشد، بلکه هر کسی که با ادعاهای پوچ و بی‌اساس و با تمسک به انواع اسباب حیله‌گری و نیرنگ، در صدد فریب مردم باشد، دجال است. بر این اساس، دجال‌ها، متعدد خواهند بود. از [[پیامبر خاتم|پیامبر اسلام]]{{صل}} نقل شده است: {{عربی|اندازه=155%|«يكون قبل خروج الدجال نيف على سبعين رجالا»}}؛ پیش از خروج دجال، بیش از هفتاد دجال، خروج خواهد کرد<ref>کنزالعمال، ج ۱۴، ص ۲۰۰.</ref>. بنابراین احتمال، در حقیقت قضیه دجال، نشانه این مطلب است که در آستانه انقلاب [[امام مهدی]] {{ع}}، افراد فریب‌کار و حیله‌گری ویژه‌ای، برای نگهداشتن فرهنگ و نظام جاهلی، همه تلاش خود را به کار می‌گیرند.

::::::'''۲.''' دجال، کنایه از کفر جهانی و سیطره فرهنگ مادی بر همه جهان باشد. استکبار، با ظاهری فریبنده و با قدرت مادی و صنعتی عظیمی که در اختیار دارد، سعی می‌کند مردم را فریب دهد و مرعوب قدرت و ظاهر فریبنده‌ی خود کند. بر این اساس، این که پیامبران، امت‌های خود را از فتنه دجال بیم داده‌اند؛ هیچ پیامبری مبعوث نشد، مگر آن که قومش را از فتنۀ دجال بر حذر داشت<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۱۹۷.</ref> به این معنا است که آنان را از افتادن به دام مادیت و ورطه حاکمیت طاغوت و استکبار جهانی برحذر داشته‌اند. در اوصاف دجال گفته شده "کوهی از طعام و شهری از آب، به همراه دارد". این، کنایه از امکانات عظیم و گسترده‌ای است که استکبار در اختیار دارد<ref>ر.ک: چشم به راه مهدی، ص ۲۸۹؛ و دادگستر جهان، ص ۲۲۳.</ref><ref>[[معارف و عقاید ۵ ج۲ (کتاب)|معارف و عقاید ۵ ج۲]]، ص۲۶۹، ۲۷۰.</ref>.

::::::«یکی از [[علایم ظهور]] آن حضرت که در بعضی روایات از نشانه‏‌های حتمی شمرده شده، خروج شخصی به نام دجّال است. وی یک طاغوت پرتزویر و حیله‌‏گر است که عدّه بسیاری را به دنبال خود می‌‏‏کشد. ما در اینجا به همان روشی که به معرّفی [[سفیانی]] پرداختیم، دجّال و خصوصیات و ویژگی‌هایش را مورد بررسی قرار می‌‏دهیم. در [[روایات]] برای او صفات گوناگون و عجیبی ذکر شده است که باهم می‌‏خوانیم: حتمی بودن خروج او: [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} از [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} نقل می‌‏کند که فرمود: پیش از قیامت ده امر حتمی واقع می‌‏‏شود: [[خروج سفیانی]]، [[خروج دجال]]، دود، [[دابة الارض]]، خروج قائم، طلوع خورشید از مغرب، نزول عیسی، فرورفتن در مشرق جزیرة العرب، بیرون آمدن آتشی از قعر یمن که مردم را به محشر براند<ref> اثبات الهداة، شیخ حرّ عاملی، ج ۷، ص ۴۰۵</ref>.

::::::'''نام و نسب او:''' عده‌‏ای گویند که نام دجّال صائد بن صید یا ابن صیاد است، و برخی مخالف رأی ایشان را گفته‌‏اند. در کتاب‌های لغت، دجّال، به معنی کذّاب است، و فعل آن را به معنی آب طلا و آب نقره دادن نوشته‌‏اند. دجّال را در زبان‌های فرانسه و انگلیسی، آنتی کریست نامیده‌‏اند که به معنی دشمن و ضد مسیح است<ref> مهدی موعود، ترجمه و نگارش علی دوانی، ص ۹۷۲.</ref>

::::::'''خصوصیات فردی او:''' حضرت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} می‌‏‏فرماید: او چشم راست ندارد، و چشم دیگرش در پیشانی اوست، و مانند ستاره صبح می‌‏‏درخشد، چیزی در چشم اوست که گویی آمیخته به خون است. وی در یک قحطی سختی می‌‏‏آید، و بر الاغ سفیدی سوار است ... و در صحیح مسلم در کلام [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} دجّال چنین توصیف شده است: او مردی چاق، سرخ‏رو، با موی سر مجعّد، و اعور است، چشمش همچون دانه انگوری است که بر روی آب قرار گرفته باشد<ref> صحیح بخاری، ج ۹، باب ۱۰۹۴، ح ۱۹۴۷</ref>.

::::::'''مکان خروج:''' [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} می‌‏‏فرماید: او از شهری که آن را اصفهان می‌‏‏گویند و قریه‏‌ای که معروف به یهودیه است بیرون می‌‏آید. مرگ او: [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} می‌‏‏فرماید: دجّال در امّت من بیرون می‌‏‏شود در چهل روز، پس خداوند [[حضرت عیسی|عیسی بن مریم]] را مأمور می‌‏کند او را طلب می‌‏‏کند و از بین می‌‏‏برد<ref> صحیح مسلم، با شرح نووی، ج ۱۸، ص ۶۵</ref>. و [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} ضمن یک خطبه طولانی فرمود: [[امام مهدی|مهدی]]{{ع}} با یارانش از مکه به [[بیت المقدس]] می‌‏‏آیند، و در آن مکان بین آن حضرت با دجّال و ارتش او، جنگ واقع می‌‏‏شود، دجّال و ارتش او مفتضحانه شکست می‌‏خورند، به‏ طوری که از اوّل تا آخر آنها به هلاکت می‌‏‏رسند و دنیا آباد می‌‏‏شود و [[حضرت مهدی|امام مهدی]] {{ع}} [[عدالت]] و قسط را در جهان به پا می‌‏‏دارد، و طبق روایتی آن حضرت دجّال را در کناسه کوفه به دار می‌‏‏زند<ref> اثبات الهداة، شیخ حرّ عاملی، ج ۷، ص ۲۳۹.</ref>.

::::::بعضی از علماء چون [[شیخ صدوق]] با استناد به پاره‏‌ای از روایات از جمله روایت [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}}- معتقدند که غرض و هدف الهی، بر این تعلّق گرفته است که دجّال زنده باشد و کسی نتواند او را بکشد تا دجّال آینده باشد<ref> کمال الدّین و تمام النّعمة، شیخ صدوق، ص ۵۲۹</ref>

::::::[[محدث قمی]] گوید: در روایت [[ابو امامه]] است که [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} فرمودند: هر مؤمنی که دجّال را ببیند آب دهان خود را بر روی او بیندازد و سوره مبارکه حمد را بخواند، تا سحر آن ملعون دفع شود و در او اثر نکند. چون او ظاهر شود، عالم را پر از فتنه و آشوب نماید، و میان او و لشگر [[قائم]] {{ع}} جنگ واقع شود، بالاخره آن ملعون به دست مبارک [[امام مهدی|حضرت حجّت]] {{ع}} یا به دست [[حضرت عیسی|عیسی بن مریم]]{{ع}} کشته شود.<ref> منتهی الآمال، شیخ عبّاس قمی، ج ۲، ص ۳۳۶.</ref> البته عقیده [[شیعه]] بر این است که [[امام مهدی]] {{ع}} است که دجّال را می‌‏‏کشد، نه عیسی. باتوجّه به خصوصیاتی که ذکر شد و در بعضی موارد باهم اختلاف دارند، بعضی معتقدند: همان‏گونه که از ریشه لغت دجّال از یک‏سو و از منابع حدیث از سوی دیگر استفاده می‌‏‏شود، دجّال منحصر به فرد معینی نیست، بلکه عنوانی است کلّی برای افراد پرتزویر و حیله‏‌گر که برای کشیدن توده‏‌های مردم به دنبال خود از هر وسیله‌‏ای استفاده می‌‏‏کنند، چنانکه [[پیامبر خاتم|پیامبر اکرم]] {{صل}} فرموده است: هر پیامبری بعد از نوح قوم خود را از فتنه دجّال برحذر داشت و من نیز شما را برحذر می‌‏‏دارم<ref> صحیح ترمذی، باب ما جاء فی الدّجال، ص ۴۲.</ref>. ممکن است که این نظر درست باشد، چون اگر از مفاهیم رمزی و کفایی روایات مورد بحث صرف‏نظر کنیم، بیشتر آنها از نظر ضوابط سندی، اخبار واحدی می‌‏‏باشند که چندان معتبر نیستند»<ref>[[یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|یکصد پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص ۱۸۴ تا ۱۸۶.</ref>.

::::::[[حدیث علوی]]<ref>اکمال الدین، ج ۴، ص ۵۲۵؛ الخرائج، ج ۳، صص ۱۱۳۵ - ۱۱۳۷؛ نوادر الاخبار، صص ۲۹۸ و ۲۹۹.</ref>: روزی [[امیرالمؤمنین]] خطبه می‌خواند، بعد از فارغ شدن از خطبه فرمود: "سلونی ایها الناس قبل أن تفقدونی" {{عربی|اندازه=155%|"محل قراردادن روايت"}}. [[صعصعة بن صوحان]] قد راست کرده، پرسید که یا [[امیرالمؤمنین]]! کی [[دجال]] بیرون آید؟ آن حضرت فرمود: این علمی است که از اسرار مخفیه است و شاید رخصت اظهار آن نباشد و اما آن را نشانه‌ها و علامت‌هاست که همه به هم متصل است، فوت کردن و سهل دانستن نماز و برطرف شدن امانت و رواج یافتن و حلال دانستن دروغ و افترا و رشوه خوردن و..." سپس [[اصبغ بن نباته]] برخاست و گفت: یا [[امیرالمؤمنین]]! [[دجال]] کیست؟ فرمود: "[[دجال]] کسی است که تصدیق‌کننده او شقی است و تکذیب‌کننده او سعید. از اصفهان<ref>در حدیث دیگری از رسول خدا نقل شده که دجال از سجستان (سیستان) خروج خواهد کرد، ر.ک: اکمال الدین، ج ۱، صص ۲۵۱ و ۲۵۲؛ منتخب الانوار المضیئه، ص ۴۸؛ بحار الانوار، ج ۵۱، ص ۶۸ و ج ۵۲، ص ۲۷۶.</ref> بیرون آید، چشم راست ندارد و چشم چپش در پیشانی است مانند ستاره سرخ، لفظ کافر در زیر آن نقش، بر خری سرخ‌رنگ سوار، طی ارض به سرعت نماید، به هر چشمه که قدمش برسد آن چشمه بر زمین فرو رود و اکثر تابعان او از اولاد زنا باشند و اصحاب طیلسان و یهودیان. و آن ملعون با آن که طعام خورد و در بازارها گردد به آواز بلندی که همه جا رسد "أنا ربکم الأعلی" گوید. [[بقیة الله]] در حوالی شام بر عقبه‌ای که آن را "فیق" خوانند در ساعت سیم در روز جمعه او را به قتل آورد..."<ref>حدیقة الشیعه، ص ۹۹۷ - ۹۹۹.</ref>. <ref>[[نشانه‌های یار و چکامه‌ انتظار (کتاب)|نشانه‌های یار و چکامه‌ انتظار]]، ص۴۱، ۴۲.</ref>.

::::::«دجّال، از ریشه "دجل" به معنای "دروغگو و حیله‌گر" است. اصل داستان دجّال، در کتاب‌های مقدس مسیحیان آمده است.<ref>رساله یوحنا، باب ۲، آیه ۱۸ و ۲۲.</ref> در انجیل، این واژه، بارها به کار رفته است و از کسانی که منکر [[حضرت مسیح]]{{ع}} هستند یا "پدر و پسر" را انکار کنند، با عنوان "دجال" یاد شده است. به همین سبب، در ترجمه انگلیسی کتاب‌های مقدس مسیحی، واژه آنتی کریست "Anti christ" یعنی ضد مسیح، به کار رفته است.

:::::*در روایات زیادی از [[اهل سنت]]، خروج دجّال از نشانه‌های برپایی قیامت دانسته شده است.<ref>سنن ترمذی، ج۴، ص۵۰۷ _۵۱۹؛  سنن ابوداوود، ج۴، ص۱۱۵؛  صحیح مسلم، ج۱۸، ص ۴۶ _ ۸۱.</ref> اما درکتب روایی [[شیعه]]، تنها دو روایت در باره [[خروج دجال]]، در جایگاه یکی از [[علائم ظهور]] [[امام مهدی|حضرت مهدی]]{{ع}} آمده است<ref>کمال الدین، ترجمه کمره ای، ج۲، باب۴۷.</ref> که هیچ کدام از این دو روایت، از نظر سند، معتبر و قابل قبول نیست؛ بنابراین، از نظر منابع شیعی، دلیل معتبری بر این که [[خروج دجال]] یکی از [[علایم ظهور]]  باشد، وجود ندارد؛ امّا در عین حال، با توجه به روایات زیادی که در منابع [[اهل سنت]] آمده است، احتمال دارد اصل قضیه دجّال، به طور اجمال، صحت داشته باشد؛ امّا بدون تردید بسیاری از ویژگی‌هایی که برای آن بیان شده است، افسانه‌هایی بیش نیست. حال به فرض پذیرش، این سؤال مطرح است که مقصود از دجّال چیست؟

::::#با توجه به معنای لغوی دجال مقصود از آن، نام شخص معینی نباشد؛ بلکه هر کس که با ادعاهای پوچ و بی‌اساس و با تمسک به انواع اسباب حیله‌گری و نیرنگ، در صدد فریب مردم باشد، دجال است. بر این اساس، دجّال‌ها متعدد خواهند بود. وجود روایاتی که در آن، سخن از دجّال‌های متعدد رفته است، این احتمال را تقویت می‌کند. مانند: این حدیث [[پیامبر خاتم|رسول خدا]]{{صل}} که فرمود: "پیش از [[خروج دجال]]، بیش از هفتاد دجال، خروج خواهد کرد"<ref>کنز العمال، ج ۱۴، ص۲۰۰.</ref>. با توجه به این احتمال، قضیه دجال، نشانه این است که در آستانه انقلاب [[امام مهدی]]{{ع}} افراد فریب کار و حیله‌گری، برای نگهداشتن فرهنگ و نظام جاهلی، همه تلاش خود را به کار می‌گیرند و با تزویر و حیله‌گری، مردم را از اصالت و تحقق انقلاب جهانی منجی، دلسرد یا مردّد می‌کنند. این که در همین روایات تأکید شده است: "هر پیامبری، امت خویش را از خطر دجّال بر حذر داشته است"؛ خود تأییدی دیگر بر همین احتمال است که مقصود از دجّال، هر شخص حیله‌گر و دروغگویی است که پیش از خروج [[امام مهدی|حضرت مهدی]]{{ع}} در صدد فریب مردم است.

::::#دجال، کنایه از کفر جهانی و سیطره فرهنگ مادی بر همه جهان باشد. استکبار، با ظاهری فریبنده و با قدرت مادی و صنعتی و فنی عظیمی‌ که در اختیار دارد، سعی می‌کند مردم را فریب دهد و مرعوب قدرت و ظاهر فریبنده خود کند. بر این اساس، این که پیامبران، امت‌های خود را از فتنه دجال بیم داده‌اند.<ref>{{عربی|اندازه=120%|" مَا بَعَثَ‏ اللَّهُ‏ نَبِيّاً إِلَّا وَ قَدْ أَنْذَرَ قَوْمَهُ‏ الدَّجَّالَ‏"}}؛ هیچ پیامبری مبعوث نشد، مگر آن که قومش را از فتنه دجال بر حذر داشت؛ بحارالانوار، ج ۵۲، ص۱۹۷</ref> به این معنا است که آنان را از افتادن به دام مادیت و ورطه حاکمیت طاغوت و استکبار جهانی برحذر داشته‌اند؛ پس احتمال می‌رود، منظور از دجال _ با آن شرایط و اوصافی که در این روایات برای او شمرده شده است _ همان استکبار جهانی باشد. در اوصاف دجال گفته شده: "کوهی از طعام و شهری از آب، همراه دارد". این، کنایه از امکانات عظیم و گسترده‌ای است که استکبار در اختیار دارد.<ref>برای آگاهی بیشتر ر.ک: چشم به راه مهدی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی‌قم، جمعی از نویسندگان، ص ۲۸۹ و دادگستر جهان، ابراهیم امینی.</ref>»<ref>[[آفتاب مهر ج۱ (کتاب)|آفتاب مهر]]، ج۱، ص ۲۱۴-۲۱۷.</ref>.