رضایت در روانشناسی اسلامی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۷: | خط ۷: | ||
== مقدمه == | == مقدمه == | ||
در [[روانشناسی]]، [[رضامندی]] (Satisfaction) یا [[رضایت]] از [[زندگی]] منعکسکننده [[توازن]] بین آرزوهای [[فرد]] و وضعیت فعلی او است و به عنوان مؤلفه [[شناختی]] [[رفاه]] [[ذهنی]] در نظر گرفته میشود<ref>Pavot W, Diener E. The satisfaction with life scale and the emerging construct of life satisfaction. Journal of Positive Psychology. ۲۰۰۸; ۳(۲):۱۳۷–۵۲. doi: ۱۰.۱۰۸۰/۱۷۴۳۹۷۶۰۷۰۱۷۵۶۹۴۶.</ref>. [[رضایت]] از [[زندگی]]، از سرفصلهای | در [[روانشناسی]]، [[رضامندی]] (Satisfaction) یا [[رضایت]] از [[زندگی]] منعکسکننده [[توازن]] بین آرزوهای [[فرد]] و وضعیت فعلی او است و به عنوان مؤلفه [[شناختی]] [[رفاه]] [[ذهنی]] در نظر گرفته میشود<ref>Pavot W, Diener E. The satisfaction with life scale and the emerging construct of life satisfaction. Journal of Positive Psychology. ۲۰۰۸; ۳(۲):۱۳۷–۵۲. doi: ۱۰.۱۰۸۰/۱۷۴۳۹۷۶۰۷۰۱۷۵۶۹۴۶.</ref>. [[رضایت]] از [[زندگی]]، از سرفصلهای «[[روانشناسی]] مثبت» و [[توانایی]] است که به [[سلامت]] [[شخصیت]] و [[سلامت]] [[روابط اجتماعی]] منجر میشود. [[رضایت]] از [[زندگی]]، مفهوم پایدار و فراگیری است، که [[احساس]] و نظر کلی [[فرد]] یا [[مردم]] یک [[جامعه]] را نسبت به جهانی که در آن [[زندگی]] میکنند منعکس میکند. | ||
به نظر [[روانشناسان]]، [[رضایت]] [[فرد]] از کل [[زندگی]] بازتاب [[رضایت]] وی در زمینههای گوناگون [[زندگی]] و حالت هیجانی است که با رسیدن به [[هدف]] پدید میآید. از این جهت، [[رضایت]] مفهومی است که آن را به عنوان آنچه [[نیازمند]] آنیم یا میخواهیم، معنا کردهاند. یک ارزیابی از اوضاع و احوال کلی [[زندگی]] به عنوان شاخهای از مقایسه بین [[آرزوها]] و اشتیاقات یک [[فرد]] و آنچه واقعاً به دست آورده است. [[رضایت]] داشتن یا [[رضایت]] نداشتن از [[زندگی]] تحت تأثیر مرور گذشته [[زندگی]] [[فرد]] است که با یک بازنگری و ارزیابی، [[فرد]] محصول و نتیجه [[زندگی]] خود در سالهای گذشته [[عمر]] را معنیدار ببیند و از آن [[احساس]] [[رضایت]] کند<ref>Lotfabad, H. [Developmental psychology (۲) youth and adults (Persian)]. ۲nd edition. Tehran: Samt Publication; ۲۰۰۰.</ref> که رسیدن به این [[رضایتمندی]] به عوامل گوناگونی در [[زندگی]] افراد بستگی دارد<ref>جعفری، اصغر؛ حسامپور، فاطمه، پیشبینی رضایت از زندگی بر اساس ابعاد هوش معنوی و سرمایه روانشناختی در سالمندان، سالمند: مجله سالمندی ایران، دوره ۱۲، شماره ۱، بهار ۱۳۹۶، ص۹۲-۹۳.</ref>. طبق نتایج پژوهشها، [[تغییر]] در [[رضایت]] از [[زندگی]] تا حدود زیادی تحت تأثیر [[نگرشها]] و باورهای [[معنوی]] افراد است<ref>Extremera N, Fernández-Berrocal P. Perceived emotional intelligence and life satisfaction: Predictive and incremental validity using the Trait Meta-Mood Scale. Personality and Individual Differences. ۲۰۰۵; ۳۹(۵):۹۳۷–۴۸. doi: ۱۰.۱۰۱۶/j.paid.۲۰۰۵.۰۳.۰۱۲.</ref>. از نگاه [[اسلام]]، [[قلب]]، محل استقرار [[رضایت]] است. [[رضایتمندی]]، در [[حقیقت]] بر [[بینش]] روشن و [[شناخت]] [[حقیقی]] از [[زندگی]] و هماهنگسازی خود با آن [[استوار]] است. از نگاه [[دینی]]، همه امور [[زندگی]] [[انسان]]، بر اساس تقدیر [[خداوند متعال]] رقم میخورد و تقدیر [[خداوند]] یکسره خیر است. | به نظر [[روانشناسان]]، [[رضایت]] [[فرد]] از کل [[زندگی]] بازتاب [[رضایت]] وی در زمینههای گوناگون [[زندگی]] و حالت هیجانی است که با رسیدن به [[هدف]] پدید میآید. از این جهت، [[رضایت]] مفهومی است که آن را به عنوان آنچه [[نیازمند]] آنیم یا میخواهیم، معنا کردهاند. یک ارزیابی از اوضاع و احوال کلی [[زندگی]] به عنوان شاخهای از مقایسه بین [[آرزوها]] و اشتیاقات یک [[فرد]] و آنچه واقعاً به دست آورده است. [[رضایت]] داشتن یا [[رضایت]] نداشتن از [[زندگی]] تحت تأثیر مرور گذشته [[زندگی]] [[فرد]] است که با یک بازنگری و ارزیابی، [[فرد]] محصول و نتیجه [[زندگی]] خود در سالهای گذشته [[عمر]] را معنیدار ببیند و از آن [[احساس]] [[رضایت]] کند<ref>Lotfabad, H. [Developmental psychology (۲) youth and adults (Persian)]. ۲nd edition. Tehran: Samt Publication; ۲۰۰۰.</ref> که رسیدن به این [[رضایتمندی]] به عوامل گوناگونی در [[زندگی]] افراد بستگی دارد<ref>جعفری، اصغر؛ حسامپور، فاطمه، پیشبینی رضایت از زندگی بر اساس ابعاد هوش معنوی و سرمایه روانشناختی در سالمندان، سالمند: مجله سالمندی ایران، دوره ۱۲، شماره ۱، بهار ۱۳۹۶، ص۹۲-۹۳.</ref>. طبق نتایج پژوهشها، [[تغییر]] در [[رضایت]] از [[زندگی]] تا حدود زیادی تحت تأثیر [[نگرشها]] و باورهای [[معنوی]] افراد است<ref>Extremera N, Fernández-Berrocal P. Perceived emotional intelligence and life satisfaction: Predictive and incremental validity using the Trait Meta-Mood Scale. Personality and Individual Differences. ۲۰۰۵; ۳۹(۵):۹۳۷–۴۸. doi: ۱۰.۱۰۱۶/j.paid.۲۰۰۵.۰۳.۰۱۲.</ref>. از نگاه [[اسلام]]، [[قلب]]، محل استقرار [[رضایت]] است. [[رضایتمندی]]، در [[حقیقت]] بر [[بینش]] روشن و [[شناخت]] [[حقیقی]] از [[زندگی]] و هماهنگسازی خود با آن [[استوار]] است. از نگاه [[دینی]]، همه امور [[زندگی]] [[انسان]]، بر اساس تقدیر [[خداوند متعال]] رقم میخورد و تقدیر [[خداوند]] یکسره خیر است. | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
وقتی [[انسان]] به وادی [[نور]] و [[هدایت الهی]] [[راه]] یافت، به روشنی در مییابد که از خود هیچ ندارد و همه هستی او [[مال]] [[خداوند متعال]] است. این جا است که به وادی [[عبودیت]] [[راه]] مییابد و خود را تحت [[تصرف]] و [[مالکیت]] عام [[خداوند]] [[احساس]] میکند. از این جهت است که [[قرآن کریم]] میان رسیدن به [[مقام عبودیت]] و [[مقام]] [[رضا]]، رابطه و پیوند ایجاد کرده و فرموده است: {{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي * وَادْخُلِي جَنَّتِي}}<ref>«ای روان آرمیده! * به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! * آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! * و به بهشت من پا بگذار!» سوره فجر، آیه ۲۷-۳۰.</ref>. در این [[آیات شریفه]]، [[قرآن]] [[مقدس]] به روشنی [[تبیین]] فرموده است: کسی که خود را در [[دنیا]] را [[عبد خداوند]] بداند و با [[رضایت]] و [[آرامش]] به [[قضا]] و تقدیر [[خداوند]] در جریان [[زندگی]] آغوش گشاید؛ [[خداوند متعال]] در [[آخرت]] آغوش [[رحمت]] خویش را به او خواهد گشود و او را در [[بهشت]] برین در میان بندگان خاص خود قرار خواهد داد. لذا، [[انسان]] به هر میزانی که به [[درجه]] والاتری از [[عبودیت]] نائل شده باشد، از [[رضا]] و خوشنودی بیشتری در [[زندگی]] برخوردار خواهد بود. | وقتی [[انسان]] به وادی [[نور]] و [[هدایت الهی]] [[راه]] یافت، به روشنی در مییابد که از خود هیچ ندارد و همه هستی او [[مال]] [[خداوند متعال]] است. این جا است که به وادی [[عبودیت]] [[راه]] مییابد و خود را تحت [[تصرف]] و [[مالکیت]] عام [[خداوند]] [[احساس]] میکند. از این جهت است که [[قرآن کریم]] میان رسیدن به [[مقام عبودیت]] و [[مقام]] [[رضا]]، رابطه و پیوند ایجاد کرده و فرموده است: {{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي * وَادْخُلِي جَنَّتِي}}<ref>«ای روان آرمیده! * به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! * آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! * و به بهشت من پا بگذار!» سوره فجر، آیه ۲۷-۳۰.</ref>. در این [[آیات شریفه]]، [[قرآن]] [[مقدس]] به روشنی [[تبیین]] فرموده است: کسی که خود را در [[دنیا]] را [[عبد خداوند]] بداند و با [[رضایت]] و [[آرامش]] به [[قضا]] و تقدیر [[خداوند]] در جریان [[زندگی]] آغوش گشاید؛ [[خداوند متعال]] در [[آخرت]] آغوش [[رحمت]] خویش را به او خواهد گشود و او را در [[بهشت]] برین در میان بندگان خاص خود قرار خواهد داد. لذا، [[انسان]] به هر میزانی که به [[درجه]] والاتری از [[عبودیت]] نائل شده باشد، از [[رضا]] و خوشنودی بیشتری در [[زندگی]] برخوردار خواهد بود. | ||
[[علامه]] | [[علامه مصطفوی]] از [[مصباح الشریعه]] در این باب چنین [[نقل]] میکند: {{متن حدیث|وَ الرِّضَا اسْمٌ يَجْتَمِعُ فِيهِ مَعَانِي الْعُبُودِيَّةِ}}: [[رضا]] اسم و مفهومی است که تمام معانی [[عبودیت]] و [[بندگی]] [[خداوند]] در آن جمع است<ref>مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۴، ص۱۵۴.</ref>. [[انسانی]] که خود را مالک چیزی در [[حیات]] بداند و به آن تعلق خاطر داشته باشد، از دایره [[عبودیت]] و رضای [[خداوند]] خارج است، چنانچه [[امام باقر]] {{ع}} فرموده است: {{متن حدیث|تَعَلُّقُ الْقَلْبِ بِالْمَوْجُودِ شِرْكٌ وَ بِالْمَفْقُودِ كُفْرٌ وَ هُمَا خَارِجَانِ مِنْ سُنَّةِ الرِّضَا}}<ref>مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۴، ص۱۵۴.</ref>. بر اساس این [[حدیث شریف]]، [[سخط]] و [[نارضایتی]] [[انسان]] اگر به سبب تعلق خاطرش به داشتههای ([[مال]]، [[اولاد]]، و [[مقام]]) بوده است که [[خدا]] از او باز ستانده است، این [[شرک]] است؛ زیرا او قائل است که خودش مالک واقعی این داشتهها است. اگر [[سخط]] و [[نارضایتی]] [[انسان]] به خاطر تعلق خاطرش به آن چیزی است که ندارد، این نوعی [[کفر]] است. زیرا، خود را مستحق چیزی میداند که [[مال]] او نیست و این [[کفر]] و [[انکار]] [[مالکیت]] [[خداوند]] است<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت.</ref>. | ||
== رابطه رضایت با صبر == | == رابطه رضایت با صبر == | ||
یکی [[صفات اخلاقی]] که با | یکی [[صفات اخلاقی]] که با «[[رضا]]» ربط و نسبت دارد، و موجب افزایش [[رضایت]] در [[زندگی]] میشود «[[صبر]]» است. [[امام سجاد]] {{ع}} فرمود: {{متن حدیث|الصَّبْرُ وَ الرِّضَا عَنِ اللَّهِ رَأْسُ طَاعَةِ اللَّهِ وَ مَنْ صَبَرَ وَ رَضِيَ عَنِ اللَّهِ فِيمَا قَضَى عَلَيْهِ فِيمَا أَحَبَّ أَوْ كَرِهَ لَمْ يَقْضِ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ فِيمَا أَحَبَّ أَوْ كَرِهَ إِلَّا مَا هُوَ خَيْرٌ لَهُ}}: [[صبر]] و رضای از [[خدا]] رأس [[اطاعت]] خداست و کسی که [[صبر]] کند و در آنچه که [[خدا]] بر او مقرر کرده است - خواه خوشایند او باشد و خواه ناخوشایند - [[خداوند عزوجل]] در آنچه [[دوست]] دارد، یا ناخوش دارد چیزی جز خیر برای او مقرر نکند<ref>کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج۲، ص۶۰.</ref>. از آنجا که «[[رضا]]» مقامی عالیتر از [[صبر]] است، [[صبر]] مقدمه آن میباشد. لذا، در این [[روایت]] ابتدا [[صبر]] و بعد از آن [[رضا]] را مطرح فرمودهاند. آن گاه که برای [[انسان]] مشکلی پیش آید، هنگامه [[امتحان]] اوست که آیا از تقدیر [[خداوند]] ابراز [[رضایت]] میکند یا اظهار [[سخط]] و [[نارضایتی]] مینماید. [[انسان]] در برخورد با [[مشکلات]] و [[گرفتاریها]]، ابتدا باید از خود [[صبر]] نشان دهد و از [[خدا]] [[شکایت]] نکند؛ در مرحله بعد، به این [[تقدیر الهی]] [[راضی]] و خوشنود باشد. بر اساس این [[روایت]]، اگر [[اطاعت از خدا]] را به منزله یک پیکر [[تصور]] کنیم، رأس آن [[صبر]] و [[رضایت]] از خداست و اگر کسی [[راضی]] به [[قضای الهی]] باشد، [[خدای متعال]] عنایتی خاص به او مینماید و در تقدیرات او چیزی جز خیر برای او مقدر نمیفرماید<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت.</ref>. | ||
== رابطه رضایت با محبت == | == رابطه رضایت با محبت == | ||
یکی از [[صفات اخلاقی]] که با صفت | یکی از [[صفات اخلاقی]] که با صفت «[[رضا]]» ربط و نسبت دارد، و سبب افزونی [[رضایت]] در [[زندگی]] میگردد، صفت «[[محبت]]» است. [[انسان]] [[مؤمن]]، نسبت به [[خداوند متعال]] به عنوان سرچشمه همه اوصاف جلال و [[جمال]] و کمال، [[محبت]] وصف ناشدنی دارد. چنانچه [[قرآن]] [[مقدس]] این [[محبت]] را ستوده و فرموده است: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ}}<ref>«و مؤمنان در دوستی خدا راسخترند» سوره بقره، آیه ۱۶۵.</ref>. از این جهت است که [[عالمان]] [[اخلاق]] گفتهاند: [[رضا]]، به [[محبت]] بستگی دارد؛ اگر [[محبت]] حاصل شد [[رضایت]] هم حاصل میآید و چنانچه، [[رضا]] متعلق به [[محبوب]] باشد، این [[محبت]]، به [[رضا]] از [[قضا و قدر الهی]] میانجامد؛ زیرا میداند که [[دوست]] برای [[دوست]] جز خیر نمیخواهد<ref>هیئت محمد امین، اخلاق اسلامی، ترجمه: سید صادق شفائیزاده، ص۵۳۵.</ref>. همانطور که «[[رضا]]» یک مفهوم دو طرفه در [[ارتباط]] [[خداوند]] و [[انسان]] است و [[قرآن کریم]] این رابطه دو سویه را در [[آیات]] متعدد با تعبیر {{متن قرآن|رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ}}<ref>«خداوند از آنان خشنود است و آنان از خداوند خشنودند» سوره مائده، آیه ۱۱۹.</ref> بیان فرموده است؛ [[محبت]] نیز وصفی است که هم بر [[انسان]] و هم بر [[خدا]] اطلاق شده است. لذا [[عالمان]] [[اخلاق]] گفتهاند: معنای [[رضای خدا]] از [[بنده]]، به معنای [[محبت]] اوست و در [[آخرت]]، سبب دوام نظر و تجلّیِ میشود که [[برتر]] از آن مرتبهای نیست<ref>نراقی، مهدی، علم اخلاق اسلامی [ترجمه کتاب جامع السعادات]، ج۳، ص۲۵۸.</ref>.<ref>[[عبدالله نظری شاری|نظری شاری، عبدالله]]، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه امامت و ولایت.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||