اصول مدیریت در معارف و سیره علوی: تفاوت میان نسخه‌ها

#'''حیله‌گری غافلگیرانه''': از جمله شیوه‌های دیگری که نتیجه عملی آن، پیمان‌شکنی است، [[سوء استفاده]] از [[اعتماد]] و [[صداقت]] [[دشمن]] و ظاهرسازی‌هایی است که هدفی جز ضربه زدن به طرف مقابل ندارد؛ بدین معنا که [[پیمان‌شکن]]، در صدد یافتن فرصتی است تا بتواند ضربه نهایی را وارد کند. در این روش، کسی که قصد [[خیانت]] دارد، می‌کوشد تا با دستیابی به ضعف‌های مقابل و در زمانی که او دیگر توانی برای [[دفاع]] ندارد، مقاصد خود را عیان سازد. [[امام]]{{ع}}، ضمن [[پرهیز]] دادن از چنین عملکردهایی، در پایان فراز ۷۶ می‌فرماید: و برای دشمن خود حیله‌گری روا مدار: {{متن حدیث|وَ لَا تَخْتِلَنَّ عَدُوَّكَ}}. واژه «تختلن» از ریشه خَتل (بر وزن [[قتل]]) به معنای [[خدعه]] و [[نیرنگ]] غافلگیرانه است و استفاده از آن در اینجا، اشاره به پرهیز از هرگونه شیوه‌های پیمان‌شکنی فرصت‌طلبانه و غافلگیرانه دارد.

#'''[[مغالطه‌کاری]]''':[[ شیوه]] دیگری که ممکن است در پیمان‌شکنی عملی، از آن استفاده شود، مغالطه‌کاری است؛ این روش در مواردی به کار می‌رود که گاهی در مفادی از [[قراردادها]]، جملاتی ملاحظه می‌شود که معنای مختلفی برای آن وجود دارد و فرد می‌کوشد با گرفتن معنایی که با آن سازگار نیست، اهداف خود را دنبال کند و در واقع به نوعی [[تقلب]] و زرنگی روی آورد؛ [[امام علی]]{{ع}} در این باره، در پایان فراز ۷۸ این‌گونه می‌فرماید: و هرگز پس از تأکید و [[استحکام]]، بر مغالطه‌کاری تکیه مکن: {{متن حدیث|وَ لَا تُعَوِّلَنَّ عَلَى لَحْنِ قَوْلٍ بَعْدَ التَّأْكِيدِ وَ التَّوْثِقَةِ}}. واژه «لحن قول» براساس گفته [[اهل لغت]]، سخنی است که از [[قواعد]] و [[سنن]] خود منصرف شود و نتیجه خلافی از آن گرفته شود<ref>مکارم شیرازی و دیگران، پیام امام: شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه، ج۱۱، ص۱۳۱.</ref>. به کار بردن این واژه به عنوان روشی در پیمان‌شکنی، اشاره به حالتی دارد که فرد می‌کوشد به رغم وجود شواهد محکم و تأکیدهای وثیق و قابل [[اعتماد]] و مورد [[تأیید]] [[اهل فن]]، با تکیه بر مفاهیم [[متشابه]] و برخی تعبیرات [[سست]] و آسیب‌پذیر، به نوعی [[تأویل]] و توریه دست یازد و مطلب را آن‌گونه که خود می‌خواهد و در راستای مقاصد اوست، تعبیر و [[تفسیر]] کند. «تأویل»، یعنی استفاده از یک مفهوم در غیر معنای اصلی و «توریه» یعنی [[اراده]] کردن معنای دوم [[کلام]] در جایی که یک لفظ دارای دو معنا باشد. در رابطه با توریه مواردی در [[تاریخ]] ذکر شده است. برای مثال، در تاریخ می‌خوانیم که [[سعید بن جبیر]]، یکی از [[یاران باوفای امیرالمؤمنین]] علی{{ع}} را به [[اجبار]] وارد [[قصر ]][[حجّاج]] بن یوسف کردند؛ حجاج پرسید: نظر تو درباره من چگونه است؟ پاسخ داد: {{عربی|أَنْتَ قَاسِطٌ عَادِلٌ}} (تو مردی [[عادل]] هستی). پس از ختم مجلس، حجّاج از [[یاران]] خود پرسید: نظر سعید چطور بود؟ گفتند: جز خوبی و [[نیکی]] تو چیزی نبود؛ حجّاج گفت: نه، سعید نظرش بد گفتن به من بود؛ منظورش از «[[قاسط]]» [[آیه]] {{متن قرآن|أَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا}}<ref>«و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۵.</ref> و هدفش از «عادل»، [[عدول از حق]] و [[حقیقت]] بود. در جایی دیگر آمده است که [[هارون]] الرشید در دوران سلطنتش دستور داد همه مردان [[برامکه]] را [[قتل عام]] کردند؛ زنی از برامکه نزدش آمد و [[درخواست کمک]] کرد؛ وی نیز دستور کمک داد؛[[ زن]] پس از دریافت کمک، [[خطاب]] به هارون گفت: {{عربی|أَقَرَّ اللهُ عَيْنَيْكَ وَ فَرَّجَكَ بِمَا آتَاكَ، حَكَمْتَ بِالْقِسْطِ وَ الْعَدْلِ}}؛ ([[خداوند]] چشمانت را روشن گرداند و تو را به خاطر عطایی که کردی شاد کند. تو بر اساس [[قسط و عدل]][[ حکم]] کردی). هارون پرسید: از کدام قبیله‌ای؟ گفت: از [[آل]] برامکه که تو دستور دادی مردان ما را کشتند؛ پس از رفتن [[زن]]، هارون گفت: این زن مرا به [[زشتی]] یاد کرد، چون که قصدش از لفظ «اقر» به معنای استقرار بود (یعنی چشمانت از حرکت باز مانند، [[کور]] شوند)؛ هدفش از «فرجک» اشاره به آیه‌ای است که در خصوص این [[دنیا]] نازل شده و از «[[قسط]]» آیه {{متن قرآن|أَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَبًا}}<ref>«و اما رویگردانان از راه درست، هیزم دوزخ‌اند» سوره جن، آیه ۱۵.</ref> و از «[[عدل]]»، عدول از حق و حقیقت را [[اراده]] کرده است<ref>فاضل لنکرانی، محمد، آیین کشورداری از دیدگاه امام علی{{ع}}، ص۱۹۲.</ref>. در هر حال، [[دستور امام]] علی{{ع}} به [[پرهیز]] از توریه و [[تأویل]] و [[تفسیر]] در [[قراردادها]] و معاهده‌ها و حتی قراردادهایی که با [[دشمن]] بسته شده، پای‌بند بودن [[اسلام]] و [[مسلمانان]] را به [[ارزش‌های انسانی]] درباره [[وفای به عهد]] آشکارتر می‌سازد و نشانه روشنی از [[عدالت]] اسلام است؛ زیرا همان‌گونه که [[سوء استفاده]] دشمن از عبارت‌های [[عهدنامه]] را نمی‌پسندند، به [[دوست]] هم [[اجازه]] این کار را نمی‌دهد. البته ممکن است امضاکننده [[پیمان]]، اظهار کند که هدفم غیر از ظاهر دلالت عبارت، بوده یا به [[حکم]] [[ناچاری]] توریه کردم؛ ولی در همه [[پیمان‌ها]] و حتی اسناد [[معاملات]] و وقف‌نامه‌ها و وصیت‌نامه‌ها، معیار، [[ظواهر الفاظ]] است و هیچ‌کس [[حق]] ندارد با هیچ بهانه‌ای از آن فراتر رود. از این‌رو، [[امیرمؤمنان علی]]{{ع}} در [[خطبه]] هشتم [[نهج البلاغه]]، هنگامی که «[[زبیر]]»، با عذرهای واهی، می‌خواست [[بیعت]] خود با [[امام]]{{ع}} را بشکند، چنین فرمود: {{متن حدیث|يَزْعُمُ أَنَّهُ قَدْ بَايَعَ بِيَدِهِ وَ لَمْ يُبَايِعْ بِقَلْبِهِ فَقَدْ أَقَرَّ بِالْبَيْعَةِ وَ ادَّعَى الْوَلِيجَةَ فَلْيَأْتِ عَلَيْهَا بِأَمْرٍ يُعْرَفُ وَ إِلَّا فَلْيَدْخُلْ فِيمَا خَرَجَ مِنْهُ}}؛ او [[گمان]] می‌کند بیعتش تنها با دست بوده نه با [[دل]]، پس [[اقرار]] به بیعت می‌کند؛ ولی مدعی امری پنهانی است (که نیّتش چیز دیگری بوده)، بنابراین، بر او [[واجب]] است دلیل روشنی بر این ادعای خود بیاورد، وگرنه باید به آن چیزی بازگردد که از آن خارج شده و به بیعت خود [[وفادار]] باشد»<ref>مکارم شیرازی و دیگران، پیام امام: شرح تازه و جامعی بر نهج‌البلاغه، ج۱۱، ص۱۲۹.</ref>.