آیه خیر البریة در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

| موضوع مرتبط = آیه خیر البریة

| عنوان مدخل  = آیه خیر البریة

 

در کتاب‌های [[روایی]] [[شیعه]] و [[اهل‌سنت]]، احادیثی از [[پیامبر]]{{صل}} نقل شده است که در آنها خیرالبریه (بهترین [[آفریدگان]]) به [[امام علی]]{{ع}} و [[شیعیان]] او [[تفسیر]] شده است. طبق این آیه امیرالمؤمنین{{ع}} بهترین [[خلق]] [[خدا]] است و روشن است که بهترین خلق خداوند، [[افضل]] از دیگران بوده و برای [[امامت]] و [[خلافت الهی]] شایسته‌ترین فرد است. در نتیجه آیۀ شریفه به روشنی بر امامت حضرت امیرالمؤمنین{{ع}} پس از [[رسول خدا]]{{صل}} دلالت دارد.

 

{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}؛ «بی‌گمان آنانکه ایمان آورده‌اند و کردارهایی شایسته کرده‌اند، بهترین آفریدگانند»<ref>سوره بینه، آیه ۷.</ref>.

== نکته تفسیری ==

{{متن حدیث|قال ابن عباس: {{متن قرآن|أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}، يُرِيدُ خَيْرَ الخَلق}}<ref>علی بن ابراهیم، تفسیر، ج۲، ص۴۳۲</ref>.

{{متن حدیث|عن يعقوب بْنِ مِيثَمِ الثَّمَارِ مَوْلَى عَلِى بْنَ الْحُسَيْنِ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أبي جعْفَر{{ع}} فقلت له اني وَجَدْتُ فِي كتب أبي أن عليّا قال لأبي يا ميثمُ أحبِب حبيب آل مُحَمد و إِن كَانَ فاسقا زانیا و ابغِض مُبْعِضَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ إِنْ كَانَ صَوَّامَا قَوّامَا فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ{{صل}} وَ هُوَ يَقُولُ: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}} ثُمَّ الْتَفتَ إِلَىَّ وَقَالَ هُمْ وَاللَّهِ انت و شیعتکَ و میعادُکَ و مِيعَادُهُمُ الْحَوْضُ غَدا غُرّا مُحَجَّلِينَ مُتَوَّجِينَ فَقَالَ أَبُو جَعْفَر{{ع}}: هکذا هُوَ عِنْدَنَا فِي كِتَابِ عَلَىّ{{ع}}}}<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة ، ج۱۶، ص۱۸۲؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۶۵، ص۵۳ و ج۲۳، ص۳۹۰ و ج۶۵، ص۵۳؛ طوسی، امالی، ج۴۰۵</ref>.

{{متن حدیث|قال ابن عباس: لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَهُ إِ{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}، قَالَ النَّبِى{{صل}} لِعَلِىّ{{ع}} وَ هُوَ أَنْتَ وَ شِيعَتُكَ. تَأْتِي أَنْتَ وَ شِيعَتُكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَاضِينَ مَرْضِيِّينَ وَ يَأْتِي أَعْدَاؤُكَ غِضَاباً مُقْمَحِينَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لهِ وَمَنْ عَدُوى قَالَ مَنْ تَبَرًا مِنْكَ وَلَعَنَكَ ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}}: مَنْ قَالَ رَحِمَ اللَّهُ عَلِیّا يَرْحَمْهُ اللَّهُ}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۵، ص۳۴۶ و ج۳۵، ص۳۴۶؛ تفسیر فرات کوفی، ص۵۸۳؛ حسکانی، شواهد التنزیل، ج۲، ص۴۶۵؛ مشکاة الانوار، ص۹۱.</ref>.

{{متن حدیث|عن امیرالمؤمنین {{ع}}عَنْ عَامِرِ بْنِ وَاثِلَةَ قَال: .. فَقَامَ إِلَيْهِ ابن الكَوَّاء، فَقَالَ يَا أَمِيرَالْمُؤْمِنِينَ: أَخْبِرْنِي عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَوَجَلٌ {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}} فَسَكَتَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ فَأَعَادَهَا عَلَيْهِ ابْنُ الْكَوَّاءِ فَسَكَتَ فَأَعَادَهَا الثّالِثَةَ. فَقَالَ عَلَى{{ع}}: وَ رَفَعَ صَوْتُهُ وَيحَكَ يَا بن الْكَوّاء أُولَئِكَ نَحْنُ وَ أَتْبَاعُنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ غُرّا مُحَجَّلِينَ رِوَاءَ مَروّیّينَ يُعْرَفُونَ بِسِيمَاهُم}}<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۳۶، ص۱۹۰</ref>.<ref>[[علیرضا برازش|برازش، علیرضا]]، [[تفسیر اهل بیت (کتاب)|تفسیر اهل بیت]]، ج۱۸، ص۳۰۴</ref>

این روایات در کتب مختلفی آمده است، از جمله: «شواهد التّنزیل» نوشته حاکم حسکانی‌؛ «الصّواعق المحرقة» تألیف [[ابن حجر]] هیثمی‌<ref>الصّواعق المحرقة، ص۹۶ (به نقل از پیام قرآن، ج ۹، ص۲۶۱).</ref>؛ «الدّرّ المنثور» نوشته سیوطی‌<ref>الدّرّ المنثور، ج ۶، ص۳۷۹ (به نقل از پیام قرآن، ج ۹، ص۲۶۰).</ref>؛ «[[نور الابصار]]» از آثار محمّد شبلنجی‌<ref>نور الابصار، ص۷۰ و ۱۱۰ (به نقل از پیام قرآن، ج ۹، ص۲۶۱).</ref>؛ «[[تفسیر طبری]]»<ref>تفسیر طبری، ج ۳۰، ص۱۷۱.</ref>؛ «[[روح المعانی]]» از تألیفات آلوسی‌<ref>روح المعانی، ج ۳۰، ص۲۰۷.</ref>؛ «[[مناقب]] خوارزمی»<ref>مناقب خوارزمی، ص۴۲۱، طبع تهران (به نقل از احقاق الحق، ج ۳، ص۲۸۹).</ref>؛ «فتح الغدیر» نوشته علّامه شوکانی‌<ref>فتح الغدیر، ج ۵، ص۴۶۴، طبع مصر (به نقل از احقاق الحق، ج ۳، ص۲۹۱).</ref>.

به عنوان نمونه: از [[جابر بن عبدالله انصاری]] چنین نقل شده که ما خدمت [[پیغمبراکرم]]{{صل}} کنار [[خانه خدا]] نشسته بودیم که علی{{ع}} به سوی ما آمد، هنگامی که چشم [[پیامبر]]{{صل}} به علی{{ع}} افتاد، فرمود: برادرم به سراغ شما می‌آید. سپس رو به [[کعبه]] کرد و فرمود: به خدای این [[کعبه]] قسم که این مرد و شیعیانش در [[قیامت]] رستگارانند. سپس رو به سوی ما کرد و افزود: به [[خدا]] [[سوگند]] او قبل از همه شما به [[خدا]] [[ایمان]] آورد و [[قیام]] او به [[فرمان خدا]] بیش از همه شما است، وفایش به [[عهد الهی]] از همه بیشتر، و قضاوتش به [[حکم]] [[الله]] افزون‌تر و مساواتش در تقسیم ([[بیت المال]]) از همه زیادتر، عدالتش درباره رعیت از همه فزون‌تر، و مقامش نزد [[خداوند]] از همه بالاتر است. جابر می‌گوید: در اینجا [[خداوند]] [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}} را نازل فرمود و از آن به بعد هنگامی که علی علیه‌السّلام می‌آمد [[یاران محمد]]{{صل}} می‌گفتند: بهترین مخلوق [[خدا]] بعد از [[رسول الله]]{{صل}} آمد.

بسیاری دیگر از [[علما]] و محدثان [[اهل سنت]] نیز همین مضمامین را در کتب خود نقل کرده‌اند که از جمله آنها می‌توان از افرادی همچون: [[خطیب خوارزمی]] در [[مناقب]]، [[ابو نعیم اصفهانی]] در کفایة الخصام، [[طبری]] در [[تفسیر]]، [[ابن صباغ مالکی]] در [[الفصول المهمة]]، شوکانی در فتح الغدیر، [[شیخ سلیمان قندوزی]] در [[ینابیع الموده]] و [[آلوسی]] در [[روح المعانی]] ذیل [[آیه]] مورد بحث نام برد<ref>طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۹۵.</ref>.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)|تفسیر نمونه]] ج۲۷، ص۲۰۶؛ جمعی از نویسندگان، [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)| فرهنگ‌نامه علوم قرآنی]]، برگرفته از مقاله «آیه خیر البریه»</ref>

از ابن عباس نقل شده که وقتی این [[آیه]] نازل شد [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} به علی{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|هُوَ أَنْتَ وَ شِیْعَتُکَ یَوْمَ الْقِیامَةِ راضِیْنَ مَرْضِیِّیْنَ}}، «منظور از آن، تو و [[شیعیان]] تو در [[قیامت]] هستید که هم شما از [[خدا]] [[خشنود]] هستید و هم [[خدا]] از شما [[خشنود]]»<ref>سیوطی، جلال الدین، تفسیر الدرّالمنثور»، ج6، ص379.</ref>.

[[ابن عباس]] در [[حدیث]] دیگری از [[ابن مردویه]] از علی{{ع}} نقل می‌کند که [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} به من فرمود: «آیا این سخن [[خدا]] را نشنیده‌ای که می‌فرماید: کسانی که [[ایمان]] آورده و [[اعمال صالح]] انجام داده‌اند بهترین مخلوقات‌اند؟ آنها تو و [[شیعیان]] تو هستید و وعده‌گاه من و شما کنار [[حوض کوثر]] است، هنگامی که من برای حساب [[امت‌ها]] می‌آیم، شما [[دعوت]] می‌شوید در حالی که پیشانی سفید و شناخته شده‌اید»<ref>نک: مجلسی، بحارالانوار، ج35، ص344، ح17؛ سیوطی، جلال الدین، «الدرّ المنثور»، ج6، ص379 (با تفاوت)</ref>.

[[ابن عباس]] می‌‌گوید: هنگامی که [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}} نازل شد، [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} به علی{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|هُوَ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ تَأْتِی أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ یَوْمَ الْقِیامَةِ راضِیْنَ مَرْضِیِّینَ، وَ یَأْتِی عَدُوُّکَ غَضْباناً مُقْمَحِین}}؛ منظور از این آیه، تو و شیعیانت هستید که در [[روز قیامت]] وارد عرصه [[محشر]] می‌‌شوید، در حالی که هم شما از [[خدا]] [[راضی]] و هم خدا از شما راضی است و دشمنت [[خشمگین]] وارد محشر می‌‌شود و به [[زور]] به [[جهنم]] می‌‌رود».

واژه «مُقْمَحِیْن» آمده است که به معنی بالا نگاه داشتن سر به وسیله [[غل و زنجیر]] است<ref>حسکانی، حاکم، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۵۷، ح۱۱۲۶.</ref>.

از «[[ابو برزه]]» آمده است: وقتی [[پیغمبر اکرم]]{{صل}} این [[آیه]] را قرائت کرد، فرمود: {{متن حدیث|هُمْ أَنْتَ وَ شِیْعَتُکَ یا عَلِی، وَ مِیْعادُ ما بَیْنِی وَ بَیْنَکَ الحَوْضُ}}؛ آنها تو و شیعیانت هستید ای علی! و [[وعده]] من و شما کنار [[حوض کوثر]] است<ref>حسکانی، حاکم، شواهد التنزیل، ج۲، ص۳۵۹، ح۱۱۳۰؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج۱۰، ص۷۹۵.</ref>.<ref>[[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)| تفسیر نمونه]] ج۲۷، ص۲۰۶؛ جمعی از نویسندگان، [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)| فرهنگ‌نامه علوم قرآنی]]، برگرفته از مقاله «آیه خیر البریه»</ref>

[[طبری]] در [[تفسیر]] [[جامع البیان]] می‌نویسد: «ابن حمید از عیسی بن فرقد، از [[ابوجارود]]، از محمّد بن علی برای ما حدیث نقل کرد که [[پیامبر]]{{صل}} دربارۀ آیۀ {{متن قرآن|أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}} فرمود: «ای [[علی]]، [مقصود] تو و شیعیانت هستید»»<ref>تفسیر الطبری، ج۳۰، ص۳۳۵، ح۲۹۲۰۸.</ref>.

ابن عساکر نیز به اسناد خود، از چند طریق این حدیث را در [[تاریخ مدینه دمشق]] آورده است. وی می‌نویسد: «طبری به سند خود از [[جابر بن عبداللّه انصاری]] نقل می‌کند که گفت: ما نزد [[پیامبر]]{{صل}} بودیم که [[علی بن أبی طالب]] پیش آمد. پیامبر فرمود: «همانا برادرم بر شما وارد شد». سپس به [[کعبه]] روی‌کرد و با دست به آن زد و فرمود: «[[سوگند]] به کسی که جانم به دست اوست، قطعاً این [یعنی [[امیرالمؤمنین]]{{ع}}] و شیعیانش در [[روز قیامت]] رستگارند». سپس فرمود: «او از نظر [[ایمان]] به من نخستین شماست، به [[عهد خداوند]] وفادارترین شما، نسبت به [[امر خداوند]] پایدارترین شما، نسبت به رعیت عادل‌ترین شما، در تقسیم به [[مساوات]] دقیق‌ترین شما و نزد [[خداوند]] از نظر [[برتری]] عظیم‌ترین شماست. [جابر] گفت: (در این حال این [[آیه]]) نازل شد که: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}. پس هر گاه علی{{ع}} می‌آمد، [[اصحاب]] محمّد{{صل}} می‌گفتند: به تحقیق بهترین [[خلق]] [[خدا]] آمد».

ابوالقاسم بن سمرقندی به سند خود از [[ابوسعید]]، از پیامبر نقل می‌کند که فرمود: «علی بهترین خلق خداست».

ابواحمد گفت: این [[حدیث]] را غیر از ابو سمره راوی دیگری نیز از [[شریک]] [[روایت]] کرده است. همچنین به غیر از شریک، راوی دیگری هم از [[اعمش]]، از [[عطیه]]، از [[جابر بن عبداللّه]] روایت کرده است که همانا ما علی{{ع}} را از [[برگزیدگان]] خویش می‌شمردیم. غیر از ابوسمره، کسی این چنین اسناد نداده است<ref>تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۳۷۱. همچنین ر.ک: المناقب (خوارزمی)، ص۱۱۱-۱۱۲، ح۱۲۰.</ref>.

==== [[روایت]] خوارزمی ====

وی در دو موضع از کتاب مناقب و به اسانید متعدّد، به نقل این [[حدیث]] پرداخته، می‌نویسد: «سَروَر حفّاظ، ابومنصور شهردار بن شیرویه بن شهردار دیلمی به سند خود از جابر نقل می‌کند که گفت: ما نزد [[پیامبر]]{{صل}} بودیم که [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} پیش آمد. آن‌گاه [[رسول خدا]]{{صل}} فرمود: «به تحقیق برادرم بر شما وارد شد»؛ سپس به سوی [[کعبه]] متوجه شد و آن را با دست بر آن زد، سپس فرمود: «[[سوگند]] به کسی که جانم به دست اوست، همانا این (یعنی [[امیرالمؤمنین]]) و [[شیعه]] او در [[روز قیامت]] همان رستگارانند». سپس فرمود: «او از نظر [[ایمان]] به من نخستین شماست، به [[عهد]] [[خدای تعالی]] وفادارترین شما، نسبت به [[امر خداوند]] پایدارترین شما، نسبت به رعیت عادل‌ترین شما، در تقسیم به [[مساوات]] دقیق‌ترین شما و نزد [[خداوند]] از نظر مزیت عظیم‌ترین شماست». [جابر] گفت: دربارۀ او این [[آیه]] نازل شد: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}. [جابر] گفت: پس هر گاه علی{{ع}} می‌آمد، [[اصحاب]] محمّد{{صل}} می‌گفتند: همانا بهترین [[خلق]] [[خدا]] آمد»<ref>المناقب، ص۱۱۱-۱۱۲، ح۱۲۰.</ref>.

خوارزمی به سندی دیگر، [[روایت]] را از [[یزید بن شراحیل انصاری]] ـ کاتب امیرالمؤمنین{{ع}} ـ روایت کرده است. وی به نقل از یزید بن شراحیل انصاری می‌نویسد: «شنیدم علی{{ع}} می‌فرمود: رسول خدا{{صل}} در حالی که من او را بر سینه‌ام چسبانده بودم به من فرمود: «ای علی، آیا این سخن خدا را نشنیده‌ای [که فرمود]: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}، (مراد این [[آیه]]) تو و شیعه توست. موعد من و موعد شما در کنار حوض است. آن‌گاه که [[امت‌ها]] برای حساب پراکنده می‌شوند، شما با چهره و پیشانی [[نورانی]] خوانده می‌شوید»<ref>المناقب، ص۲۶۵-۲۶۶ ح۲۴۷، هم‌چنین ر.ک: شواهد التنزیل، ج۲، ص۴۵۹، ح۱۱۲۵؛ مناقب علی بن أبی‌ طالب وما نزل من القرآن فی علی، ص۳۴۷، ش۱۰۸.</ref>.

طبرانی نیز در المعجم الاوسط، به مناسبت این حدیث را به اسناد خود از [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} [[روایت]] کرده است. وی می‌نویسد: «[[علی بن سعید]] رازی به سند خود از جابر، از [[ابوالطفیل]]، از عبداللّه بن نجی برای ما [[روایت]] کرد که: همانا به نزد علی{{ع}} در [[روز جنگ جمل]] طلا یا [[نقره]] آورده شد. پس از تفکری به کنایه فرمود: (ای [[دنیا]]) نقره شوی و طلا شوی، غیر مرا [[فریب]] ده، [برو] [[اهل]] شامی را فریب ده که به خاطر تو [[قیام]] می‌کنند. آن‌گاه سخنش بر [[مردم]] گران آمد و آن را به ایشان یادآوری کردند. پس مردم را مطلع ساخت و جمع کرد. مردم بر ایشان وارد شدند، و فرمود: «همانا [[خلیل]] من{{صل}} به من فرمود: «ای علی، همانا تو و [[شیعه]] تو به زودی در حالی که [[خشنود]] و مورد رضای [[خدا]] هستید بر [[خداوند]] وارد خواهید شد و [[دشمن]] تو در حالی که مورد [[غضب]] و دست بر گردن است بر تو وارد می‌شود»». سپس علی{{ع}}[[ دست]] [[مبارک]] خود را به دور گردنش جمع کرد و چگونگی اقماح را به مردم نشان داد».

این [[حدیث]] را کسی غیر از جابر از ابوالطفیل روایت نکرده است و عبدالکریم ابویعفور به تنهایی آن را نقل کرده است<ref>المعجم الأوسط، ج۴، ص۱۸۷؛ هم‌چنین ر.ک: کنزالعمال، ج۱۳، ص۱۵۶-۱۵۷، ش۳۶۴۸۳ و در آخر حدیث می‌گوید: {{عربی|و جابر الجعفی شیعیّ غال، وثّقه شعبة والثوری،... وعبدالکریم أبویعفور قال فیه أبوحاتم: من عین الشیعة، وذکره حب فی الثقات}}.</ref>.<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶]]، ص۱۸۱-۱۹۰.</ref>

[[سید شرف الدین]] نیز در کتاب اثبات ولایت و خلافت بلافصل [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به این آیه چنین [[استدلال]] کرده و می‌فرماید: «[[خداوند]] دربارۀ ایشان و شیعیانشان فرمود: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}»<ref>المراجعات، ص96.</ref>.

ایشان در حاشیۀ این [[کلام]] می‌نویسد: «در این باب برای تو همین کافی است که [[ابن حجر عسقلانی]] (از علمای اهل سنت) به نزول این آیه دربارۀ ایشان [[اعتراف]] کرده و آن را در شمار [[آیات]] [بیان کنندۀ] [[فضیلت]] ایشان آورده است. آن آیۀ یازدهم از آیاتی است که در فصل یکم از باب یازدهم از کتاب صواعقش آورده است»<ref>المراجعات، ص96.</ref>.

سید شرف الدین در ادامه از [[روایات]] متعددی در ذیل آیه سخن گفته است که آنها را در فصل جداگانه‌ای ذکر کرده و اعتراف [[ابن حجر مکی]] [[متعصب]] را برای [[اثبات]] مقصود کافی می‌داند<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶]]، ص175-177.</ref>.

پس از اثبات افضلیت امیرالمومنین{{ع}}، به [[حکم]] قاعدۀ عقلی لزوم تقدیم شخص فاضل یا افضل بر مفضول یا قبح تقدم مفضول بر فاضل، به روشنی [[امامت]] و خلافت بلافصل [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} قابل اثبات خواهد بود<ref>مکاتبه دانشنامه امامت و ولایت با [[محمد هادی فرقانی]].</ref>.

# [[پرونده:IM009795.jpg|22px]] [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)| '''تفسیر نمونه''']] ج۲۷

# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] [[علیرضا برازش|برازش، علیرضا]]، [[تفسیر اهل بیت (کتاب)|'''تفسیر اهل بیت''']]، ج۱۸

# [[پرونده:IM010699.jpg|22px]] جمعی از نویسندگان، [[فرهنگ‌نامه علوم قرآنی (کتاب)| '''فرهنگ‌نامه علوم قرآنی''']]

# [[پرونده:9030760879.jpg|22px]] مکاتبه اختصاصی دانشنامه امامت و ولایت با [[محمد هادی فرقانی]]

[[رده:آیه خیر البریة]]