پرش به محتوا

سیره‌نویسی و سیره‌نگاران: تفاوت میان نسخه‌ها

برچسب: پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۲۵۸: خط ۲۵۸:


[[ابن سعد]] روایتی از [[مشایخ]] خود، به نقل از [[عمرو بن یحیی بن سعید اموی]] دارد که آن را از جدش «سعید بن یحیی اموی» نقل کرده است<ref>طبقات الکبری، ج۴، ص٧٢.</ref>. وی از عموی خود «[[محمد بن سعید]]» هم [[روایت]] دارد<ref>المعرفة و التاریخ، ج۲، ص۳۰.</ref>. چنان‌که از پدرش [[یحیی بن سعید فسوی]] می‌گوید، این پسر و پدر هر دو [[ثقه]] و خانه‌شان در [[بغداد]] است. (همان). در [[طبری]] روایت از او با تعبیر «حدثنی سعید بن یحیی اموی» از پدرش از ابن اسحاق آمده است<ref>تاریخ الطبری، ج١، ص٢۴۶.</ref> درباره مولد النبی{{صل}} باز وی و از طریق پدرش از ابن اسحاق روایتی آورده است (۲/ ۱۵۸). روایتی درباره رفتن خالد به سوی [[طایفه]] [[بنی جذیمة بن مالک]] (٣/ ۶٨)، خبر [[ازدواج]] [[رسول]]{{صل}} با [[عائشه]] (۳/ ١۶۲)، روایتی از پدرش به نقل از عروه از [[عایشه]] (۳/ ١٩۴)، و رویاتی از سعید از پدرش از [[ابن جریج]] درباره معنای [[صلاة]] الوسطی از دیگر [[روایات]] طبری از اوست (۱۱/۶۶٨). سعید بن یحیی، از [[محمد بن سائب کلبی]] هم روایت دارد<ref>الاغانی، ج۹، ص٨٣.</ref>. [[دارقطنی]] در [[المؤتلف والمختلف]] (۱/ ١۶٣-١۶۴) [[بخاری]] از وی خبر [[تقسیم غنائم]] را در [[جعرانه]] نقل کرده است. نقل‌های [[مغازی]] وی، اغلب از پدرش از [[ابن اسحاق]] است<ref>بنگرید: دلائل النبوه اصفهانی، ج۲، ص۳۳۲.</ref> [[خطیب بغدادی]]، علاوه بر مطالبی که در شرح حال وی نوشته<ref>تاریخ بغداد، ج۹، ص۹۲.</ref> مکرر نام وی را به مناسبت [[راویان]] از وی آورده و روایاتی را هم در [[سیره]] و رویدادهای بعد از آن آورده است. از آن جمله خبر [[شهادت امیرالمؤمنین]] است که وقتی [[زحر بن قیس جعفی]] در [[مدائن]] بوده به او رسیده است. در این خبر از [[عبدالله بن وهب السبائی]] یاد شده که [[موت]] [[امام]] را [[انکار]] کرده است، اما اندکی بعد [[نام امام حسن]] رسیده و خبر [[تأیید]] شده است<ref>تاریخ بغداد، ج۸، ص۴٩٠.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۳۷.</ref>
[[ابن سعد]] روایتی از [[مشایخ]] خود، به نقل از [[عمرو بن یحیی بن سعید اموی]] دارد که آن را از جدش «سعید بن یحیی اموی» نقل کرده است<ref>طبقات الکبری، ج۴، ص٧٢.</ref>. وی از عموی خود «[[محمد بن سعید]]» هم [[روایت]] دارد<ref>المعرفة و التاریخ، ج۲، ص۳۰.</ref>. چنان‌که از پدرش [[یحیی بن سعید فسوی]] می‌گوید، این پسر و پدر هر دو [[ثقه]] و خانه‌شان در [[بغداد]] است. (همان). در [[طبری]] روایت از او با تعبیر «حدثنی سعید بن یحیی اموی» از پدرش از ابن اسحاق آمده است<ref>تاریخ الطبری، ج١، ص٢۴۶.</ref> درباره مولد النبی{{صل}} باز وی و از طریق پدرش از ابن اسحاق روایتی آورده است (۲/ ۱۵۸). روایتی درباره رفتن خالد به سوی [[طایفه]] [[بنی جذیمة بن مالک]] (٣/ ۶٨)، خبر [[ازدواج]] [[رسول]]{{صل}} با [[عائشه]] (۳/ ١۶۲)، روایتی از پدرش به نقل از عروه از [[عایشه]] (۳/ ١٩۴)، و رویاتی از سعید از پدرش از [[ابن جریج]] درباره معنای [[صلاة]] الوسطی از دیگر [[روایات]] طبری از اوست (۱۱/۶۶٨). سعید بن یحیی، از [[محمد بن سائب کلبی]] هم روایت دارد<ref>الاغانی، ج۹، ص٨٣.</ref>. [[دارقطنی]] در [[المؤتلف والمختلف]] (۱/ ١۶٣-١۶۴) [[بخاری]] از وی خبر [[تقسیم غنائم]] را در [[جعرانه]] نقل کرده است. نقل‌های [[مغازی]] وی، اغلب از پدرش از [[ابن اسحاق]] است<ref>بنگرید: دلائل النبوه اصفهانی، ج۲، ص۳۳۲.</ref> [[خطیب بغدادی]]، علاوه بر مطالبی که در شرح حال وی نوشته<ref>تاریخ بغداد، ج۹، ص۹۲.</ref> مکرر نام وی را به مناسبت [[راویان]] از وی آورده و روایاتی را هم در [[سیره]] و رویدادهای بعد از آن آورده است. از آن جمله خبر [[شهادت امیرالمؤمنین]] است که وقتی [[زحر بن قیس جعفی]] در [[مدائن]] بوده به او رسیده است. در این خبر از [[عبدالله بن وهب السبائی]] یاد شده که [[موت]] [[امام]] را [[انکار]] کرده است، اما اندکی بعد [[نام امام حسن]] رسیده و خبر [[تأیید]] شده است<ref>تاریخ بغداد، ج۸، ص۴٩٠.</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۳۷.</ref>
===[[ابوبکر بیهقی]] (٣٨۴-۴۵٨)===
[[ابوبکر احمد بن الحسین البیهقی]] از [[محدثان بزرگ اهل سنت]]، مؤلف کتاب [[دلائل النبوة]] و معرفة احوال صاحب الشریعه است. وی در خسروگرد [[نیشابور]] متولد شده و در بیهق [[رشد]] و نمو یافته است. از مهم‌ترین [[مشایخ]] او یکی [[حاکم نیشابوری]] (۳۲۱-۴٠۵) و دیگری [[ابوسعد خرگوشی]] (م ۴٠٧) و [[ابوعبدالرحمن سلمی]] (۳۲۵ - ۴١٢) را می‌توان یاد کرد<ref>محقق دلائل النبوة در مقدمه ج١ ص۹۴-۱۰۹ شماری از مشایخ او را برشمرده است.</ref>. مهم‌ترین اثر او [[السنن]] الکبری است، اما به جز آن نیز آثار فراوانی در [[حدیث]] دارد.
در جای دیگری اشاره کردیم که «[[دلایل‌نگاری]]» یکی از گرایش‌های خاصی است که در روند [[سیره‌نویسی]] در [[قرن چهارم]] رواج یافته و تأثیر زیادی بر آن گذاشته است. این آثار را اخباریان در برابر [[پاسخگویی]] به شبهاتی که درباره [[اثبات نبوت]] مطرح شده بود، پدید آوردند. یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین آنها همین کتاب بیهقی است.
کتاب دلائل، کتابی [[حدیثی]] است و مآخذ بیهقی در درجه نخست، [[کتاب‌های حدیثی]] مانند کتاب‌های معروف به [[صحاح]] است. با این حال از کتاب‌های [[مغازی]] نیز بهره گرفته است. از جمله آثاری که وی از آنها استفاده کرده کتاب [[المغازی]] [[موسی بن عقبه]] است که جز فقراتی، متن آن به دست ما نرسیده است. برخی از روایاتی نیز که وی به صورت [[مسند]] آورده، در مآخذ دیگر وارد نشده است<ref>دلائل النبوة، مقدمه، ج۱، ص۸۹.</ref>. حجم زیادی از [[روایات]] [[ابن اسحاق]] در این کتاب آمده که بر اساس آنها می‌توان بخشی از موارد حذف شده از [[سیره]] را در [[روایت]] [[عبدالملک بن هشام]] به دست آورد. [[دقت]] در اسناد این کتاب می‌تواند فقرات مفقود شده بسیاری از آثار آن دوره را روشن کند، مشروط بر آن‌که روشن شود کدامیک از افرادی که در سند یاد شده‌اند صاحب کتابی در این زمینه بوده‌اند. چه بسا روایتی از سیره که نام [[یعقوب بن سفیان فسوی]] در آن آمده، بخشی از جزء نخست مفقود کتاب المعرفة و التاریخ باشد.
ترتیب کتاب دلائل به صورت ترتیب موجود در آثار [[مغازی]] نیست، اما محتوای آن اخباری است که به هر صورت مربوط به شخص [[پیامبر]]{{صل}} و [[سیره]] می‌شود. [[دلایل]] از دید [[بیهقی]] و دیگران به معنای خاص [[معجزه]] است؛ به همین دلیل وی در بخش نخست کتاب [[معجزات]] [[انبیای سلف]] را آورده است. پس از آن اشاره به [[معجزه]] جاودان [[پیامبر]]{{صل}} [[قرآن]] کرده است؛ آنگاه بحث از مولد النبی{{صل}} آغاز شده [[اخبار]] [[پیش از بعثت]] آمده؛ پس از آن بحث طولانی درباره شمائل آن حضرت. آنگاه بحث از [[اخلاق]] و [[منش]] ایشان. در ادامه [[معجزات]] [[رسول خدا]]{{صل}} پس از تولد فهرست شده؛ آنگاه به [[مبعث]] و اخبار [[تاریخی]] این دوره پرداخته است. این روال تا پایان کتاب ادامه می‌یابد و در هر قسمت مصنف بر آن است تا معجزات و خوارق عاداتی که از آن حضرت صادر شده فهرست کند<ref>دلائل النبوة (تصحیح عبدالمعطی قلعجی، دار الکتب العلمیة، ١۴٠۵).</ref>.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۱۳۷.</ref>


== منابع ==
== منابع ==
۸۱٬۹۴۰

ویرایش