نسب‌شناسی: تفاوت میان نسخه‌ها

==مقدمه==

پس از اسلام ساختار قبیله‌ای در [[نظام اداری]] و [[سکونت]] در شهرهای جدید برجای ماند و [[دانش]] [[انساب]] نیز که برخاسته از چنین ساختاری بود همراه با [[رشد]] سایر رشته‌های [[علمی]]، و بیشتر در کنار [[تاریخ]] در [[فرهنگ]] مسلمانان جای خود را باز کرد. [[زمان خلیفه دوم]]، دفتر [[دیوان]] و [[تقسیم بیت‌المال]] نیز بر اساس انساب [[قبائل]] تنظیم شد. این امر به [[رشد]] [[تعصبات قبیله‌ای]] از یک سو و [[دانش]] انساب از سوی دیگر کمک کرد. در دوران [[امویان]]، تعصب‌های قبیله‌ای به حد [[افراط]] رسید و همه اینها در باروری دانش انساب مؤثر افتاد<ref>موارد تاریخ الطبری، بخش نخست، ص١۴٧.</ref>. تنها بعد از امویان بود که نگاه‌های نسبی در [[دولت]] عوض شد و [[دولت مدرن]] بدون توجه به انساب تأسیس گردید.

بیشتر إخباری‌ها - نامی که بر [[راویان]] [[اخبار]] تاریخی و [[ادبی]] آن [[زمان]] اطلاق می‌شد - [[علم نسب]] را نیز می‌آموختند و در تألیفات خود فراوان از انساب قبایل یاد می‌کردند. آنها در برخی از نوشته‌های خویش «انساب» و «اخبار» را آمیخته با یکدیگر می‌آوردند. [[ابن ندیم]] از [[ابوالعباس عبدالله بن اسحاق مکاربی]] کتابی با عنوان کتاب الاخبار و الانساب و السیر<ref>الفهرست، ص١۶۵.</ref> و از [[ابوالحسن]] نسابه کتاب‌هایی با عناوینی همچون کتاب اخبار الفرس و انسابها و [[کتاب الانساب]] و الاخبار یاد کرده است<ref>الفهرست، ص١۶۶.</ref>. اینها نشانگر پیوند این دو با یکدیگر است.

[[علم انساب]] همچنان میان [[اعراب]] باقی ماند، اما [[علویان]] بیش از همه بر این دانش تأکید کردند؛ این امر [[دلایل]] خاص [[حقوقی]] و [[اجتماعی]] و حتی [[سیاسی]] خود را داشت. کتاب‌های فراوانی حاوی انساب و [[اخبار]] علویان نگاشته شده که برخی از آنها عبارتند از: [[الاصیلی]]، از [[صفی الدین محمد ابن طقطقی]] (م ۷۰۹) غایة الاختصار (که ترتیب یافته کتاب الاصیلی است)، [[المجدی]]، از [[نجم]] الدین علی العمری نسابه (قرن پنجم) لباب الانساب از [[بیهقی]] ([[قرن ششم]])، عمدة المطالب از [[ابن عنبه]] ([[قرن نهم]]) و الفخری، از اسماعیل بن حسین ازورقانی ([[قرن هفتم]]) تحفه الازهار از ابن شدقم [[مدنی]] ([[قرن یازدهم]])، [[سراج]] الانساب از [[سید]] [[احمد بن محمد گیلانی]] ([[قرن دهم]])، [[تهذیب]] الانساب و نهایة الاعقاب از [[ابوالحسن محمد عبیدلی نسابه]] (م ۴٣۵)، الشجرة المبارکه (منسوب به [[فخر رازی]])<ref>به جز غایة الاختصار، عمدةالطالب وتحفة الازهار، باقی آثار فوق الذکر از منشورات کتابخانه آیةالله مرعشی در قم است.</ref>.

آثاری که در [[نسب]] نگاشته شده، لزوماً به صورت تدوین نسب‌نامه نیست، بلکه بسیاری از آنها مانند آثار [[مدائنی]]، اخباری ویژه درباره مسائل خاصی از [[قبیله]] است. مدائنی آثار زیادی درباره [[زنان]] [[قریش]] نوشته است. گذشت که [[ابوالیقظان]] درباره حِلف‌های موجود میان بطون [[بنی تمیم]] کتابی نوشته است. با این حال [[کتاب‌های نسب]] به‌طور اصولی، بر اساس [[سیر]] [[تاریخی]] پیدایش [[قبایل]] و [[تولید]] بطون تألیف می‌شده‌اند.<ref>[[رسول جعفریان|جعفریان، رسول]]، [[منابع تاریخ اسلام (کتاب)|منابع تاریخ اسلام]]، ص ۳۴.</ref>