←پانویس
جز (جایگزینی متن - '، ص:' به '، ص') برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
(←پانویس) |
||
| (۳۱ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{ | {{مدخل مرتبط| موضوع مرتبط = | عنوان مدخل = | مداخل مرتبط = [[پرچمداری در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط = }} | ||
به کسانی که هنگام [[نبرد]] پرچم سپاه را به عهده میگرفتند، [[پرچمدار]] میگفتند. معمولاً پرچمدار در عربی به آنان صاحب لِوا یا صاحب عَلَم میگفتند از [[شجاعان]] [[سپاه]] برگزیده میشدند. اهتزاز [[پرچم]] نیز به معنای [[مقاومت]] نیروهای خودی بود و هنگام [[پیروزی]]، پرچم به اهتزاز در میآمد و پرچمدار به جلو حرکت میکرد.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۱.</ref> | |||
== | ==پیشینۀ عَلَم و [[پرچمداری]]== | ||
[[پرچم]] و علَم در هر سپاهی نشان آنان بوده است. پرچم، رنگی خاص و شعاری ویژه دارد و نیروهای [[جنگ]] جوی هر [[سپاه]] با پرچم خود شناخته میشدند و میشوند. این علامت بیشتر در [[نبردها]] به کار میرفت. در روایتی از [[امام صادق]]<ref>ابن شهرآشوب، مناقب آل أبی طالب{{ع}}، ج۳، ص۲۹۹؛ بحارالانوار، ج۱۲، ص۵۷.</ref> و [[امام علی]]{{عم}}<ref>ابن اشعث، الجعفریات، ص۲۸؛ قاضی نعمان، دعائم الإسلام، ج۱، ص۳۴۴؛ بحارالانوار، ج۹۷، ص۵۱.</ref> نقل کردهاند: اوّلین کسی که پرچم برافراشت، ابراهیم [[پیامبر]] بود. او پرچم را با [[شعار]] {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}<ref>«هیچ خدایی جز خداوند نیست» سوره صافات، آیه ۳۵.</ref> برای نخستین بار برافراشت. این نکته از خبر [[تهذیب الأحکام]] از [[امام باقر]]{{ع}}، نیز استفاده میشود<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۷۰: {{متن حدیث|وَ أَوَّلُ مَنِ اتَّخَذَ الرَّايَاتِ إِبْرَاهِيمُ{{ع}} لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}}.</ref> که [[علامه مجلسی]] در شرحش آن را به همین معنا، یا برافراشتن پرچم برای اعلای کلمۀ [[توحید]] دانسته است<ref>علامه مجلسی، ملاذ الاخیار، ج۹، ص۴۵۱.</ref>. [[بدیهی]] است که قبل از ابراهیم دیگران هم پرچم داشتند، ولی اهمیت کار در برافراشتن پرچم توحید بوده؛ چه {{متن قرآن|لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ}} بر پرچم نوشته شده، یا برای [[ترویج]] [[دین توحیدی]]، پرچم برافراشته باشد. همین [[روایات]]، ابراهیم را اوّلین [[مجاهد]] [[راه خدا]] معرفی کردهاند و شاید استفاده از پرچم در همین [[جهاد]] بوده است.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۱ - ۲۵۲.</ref> | |||
== | ==نامهای پرچم سپاه== | ||
دربارۀ پرچم سپاه، سه تعبیر و نام داریم: | |||
#عَلَم نام پرچمی است که آن را باعث جمع شدن سپاه دانستهاند<ref>فراهیدی، العین، ج۲، ص۱۵۳؛ ازهری، تهذیب اللّغه، ج۲، ص۲۵۴: {{عربی|العَلَم: الرايةُ الّتي إليها يَجْتَمِعُ الجُندُ}}.</ref>. برای [[علم]] دو تعبیر خاص بیان کردهاند. | |||
#«لِواء» که برافراشته میشود و در دست صاحب سپاه و فرمانده کلّ سپاه بوده است<ref>ابناثیر، النّهایه، ج۴، ص۲۷۹؛ ابنمنظور، لسان العرب، ج۱۵، ص۲۶۶: {{عربی|اللِّوَاء: الرّايةُ و لا يُمْسِكُها إلّا صاحبُ الجَيْشِ}}.</ref>. برای اعزام افراد به مناطق مختلف برای او لوا بسته میشد<ref>ابنسعد، طبقات الکبری، دارالکتب العلمیه، ج۲، ص۱۲۸؛ مقریزی، إمتاع الأسماع، ج۲، ص۹۵.</ref>. | |||
#«[[رایه]]» که به علَم و [[پرچم]] معنا شده است. عَلمی که [[نصب]] میشود، تا از دور دیده شود<ref>راغب، مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۷۵: {{عربی|الرَّايَةُ: العلامة المنصوبةُ للرّؤية}}.</ref> و در [[اختیار]] [[فرمانده]] عملیات قرار میگیرد. برخی این معنا را برای لوا آوردهاند<ref>عاصمی، سمط النّجوم العوالی، ج۲، ص۲۷: {{عربی|واللّواء هُوَ العَلَمُ الَّذي يُحْمَلُ في الحرب يُعْرَفُ بِهِ مُوضِعُ صاحِبِ الجيشِ وَقَدْ يَحْمِلُهُ أميرُ الجيشِ نَفْسُه و قَدْ يَدْفَعُهُ لِمُقَدَّمِ المُعَسْكَرِ و قَدْ صَرَّحَ جَماعةٌ مِنَ أئمة اللّغة بِتَرادُفِ اللَّواءِ و الرّايَةِ}}.</ref>. | |||
[[زمخشری]]، «رایه» را «علَم خُرد» و «لوا» را «علَم بزرگ» دانسته، که به [[فارسی]] آن را «درفش» گویند <ref>زمخشری، مقدمة الأدب، ص۶۹.</ref>. | |||
[[شیخ صدوق]] نقل میکند: برای [[پیامبر]]، رایهای به نام «[[عقاب]]» و لوایی به نام «معلوم» بود که به علی به [[ارث]] رسید<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۱۷۹؛ صدوق، الأمالی، ص۷۲.</ref>. در [[جنگ صفّین]]، [[نجاشی]] ([[قیس بن عمرو]]) شاعرِ [[سپاه علی]]{{ع}}، از لوای عقاب سخن رانده است<ref>منقری، وقعة صفّین، ص۳۹۶: {{عربی|رَأَيْتُ اللِّوَاءَ لِوَاءَ الْعُقَابِ}}.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۲ - ۲۵۳.</ref> | |||
==منابع== | ==اهمیت [[پرچمدار]]== | ||
به جهت اهمیتی که برافراشته بودن پرچم هنگام [[جنگ]] داشت. پرچمداران همیشه از نیروهای مطمئن و [[فرماندهان]] [[شجاع]] [[سپاه]] برگزیده میشدند. وظیفۀ صاحب رایه و یا [[پرچمدار]] در یک سپاه، [[حفاظت]] از آن و حرکت به سمت جلو بود. او نقش زیادی در پیشبرد سپاه داشت. حفاظت از پرچم در [[نبرد]] به معنای [[پایداری]] یک نیرو است. حرکت به جلو یک پرچم هنگام نبرد، به معنی پیشروی به سمت [[دشمن]] تلقی میشد و اهتزاز آن توسط فرمانده، به معنای [[مقاومت]] نیروهای تحت [[فرمان]] او و افتادن آن، نشانهای از [[شکست]] است. | |||
==پانویس== | از همین روی، کسی که این [[وظیفه]] را به عهده میگیرد، کاری دشوار بر عهده دارد. به همین جهت گفتهاند: پرچم همیشه در دست [[شجاعان]] است؛ کسانی که خللی نیابند و [[متزلزل]] نگردند<ref>نهج البلاغه، تحقیق صبحی صالح، ص۷۴۷: {{عربی|الرّاية لا تَكونُ إلِا بِأَيْدي الشُّجعانِ، حتّى لا تُخَلُّ و لا تُمالُ}}.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین]]، ج۴، ص ۲۵۳.</ref> | ||
{{ | |||
[[رده: | == [[پرچمدار]] [[پیامبر]] == | ||
از لقبهای [[امام علی|حضرت علی]] {{ع}} در متون [[تاریخی]] و [[حدیثی]]، "صاحب اللّواء" است، به معنای [[پرچمدار]] میدانهای [[نبرد]] و [[رئیس]] ستاد عملیات و [[فرماندهی]] [[جنگ]]. در تعابیری که نسبت به "[[عقد]] لواء" (بستن [[پرچم]]) بهکار رفته، مفهوم سپردن [[فرماندهی]] و مدیریّت [[جنگ]] نهفته است. وقتی [[پیامبر خاتم|پیامبر خدا]] برای [[اسامة بن زید]] هم در روزهای آخر [[حیات]] خویش [[پرچم]] بست، نوعی سپردن [[فرماندهی]] به او بود و [[الزام]] دیگران به [[پیروی]] از وی، نهتنها اینکه [[پرچم]] در دست او باشد. بر [[پرچم]] [[امام علی|علی بن ابی طالب]] {{ع}} این [[شعر]] نوشته بود: {{عربی|الحرب إن باشرتها فلا یکن منک الفشل و اصبر علی أهوالها لا موت إلاّ بالأجل}}<ref>اگر به جنگ پرداختی سستی مکن، بر هراسهای جنگ شکیبا باش، هیچ مرگی جز با اجل نیست.</ref> نیز این [[شعر]]: {{عربی|هذا علیّ و الهدی یقوده من خیر فتیان قریش عوده}}<ref>«این [[امام علی|علی]] {{ع}} است که هدایت او را رهبری میکند، شاخۀ او از بهترین جوانان قریش است». بحار الأنوار، ج ۴۲ ص ۶۰</ref> [[امام علی|امیر المؤمنین]] {{ع}} در [[دنیا]] و [[آخرت]] و صحرای [[محشر]]، صاحب لوای [[پیامبر]] است. در جنگهای متعدد زمان [[پیامبر خاتم|رسول خدا]] {{صل}} نیز، [[پرچم]] [[پیامبر]] به دست آن [[حضرت]] بود. مثل [[جنگ خیبر]]، [[جنگ احد]] و دیگر [[غزوات]]. در طبقات کبری آمده است: {{عربی|إنّ علیّ بن أبی طالب کان صاحب لواء رسول اللّه {{صل}} [[یوم]] [[بدر]] و فی کلّ [[مشهد]]}}<ref>موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج ۱ ص ۱۸۰، به نقل از طبقات کبری و تاریخ دمشق.</ref> از [[پیامبر خاتم|پیامبر خدا]] [[احادیث]] فراوانی در این مورد [[روایت]] شده است، از جمله: {{عربی|علیّ أخی و صاحب لوائی}}<ref>کشف الغمّه، ج ۱ ص ۳۲۷</ref>؛ {{عربی|أنت صاحب لوائی فی الدّنیا و الآخرة}}<ref>کشف الغمّه، ج ۱ ص ۳۲۷</ref> این مفهوم، با تعابیر دیگری مثل {{عربی|صاحب رایتی}}، {{عربی|حامل لوائی}}، {{عربی|بیده لوائی}}، {{عربی|حامل لواء الحمد}}، {{عربی|معک لواء الحم}}، {{عربی|«»}}، {{عربی|«»}} و... آمده است.<ref>کشف الغمّه، ج ۱ ص ۱۴۹تا۱۵۳</ref> نیز اینکه: [[امام علی|علی]] {{ع}} در [[روز قیامت]]، حامل پرچمی بزرگ است که برآن نوشته است: "علیّ [[ولیّ]] اللّه".<ref> احقاق الحق، ج ۷ ص ۱۳۷</ref> پرچمی که در [[قیامت]] به دست [[امام علی|علی]] {{ع}} است، "لوای [[حمد]]" نام دارد، با ویژگیهای شگفت و [[نورانی]] که [[پرچم]] [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]] {{صل}} است در دست آن [[حضرت]] و با آن وارد [[بهشت]] میشود.<ref>بحار الأنوار، ج ۳۹ ص ۲۱۲</ref> نشان جبهۀ محمّدی و علامت [[اقتدار]] و [[نفوذ]] و [[هدایتگری]] [[پرچم]] [[حضرت رسول]] در [[دنیا]] و [[آخرت]]، در دستان [[امام علی|علی بن ابی طالب]] {{ع}} است و خود او [[پرچم]] بلند جبهۀ [[ایمان]] و [[فلاح]] در [[دنیا]] و [[آخرت]] است. [[پیامبر خاتم|پیامبر خدا]] {{صل}} فرمود: {{عربی|"علیّ آیة الحقّ و رایة الهدی"}}،<ref>موسوعة الامام علی بن ابی طالب، ج ۸ ص ۱۲۴</ref> [[امام علی|علی]] {{ع}} نشانۀ [[حق]] و [[پرچم هدایت]] است.<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۱۳۶.</ref> | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
# [[پرونده: 1100831.jpg|22px]] [[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴ (کتاب)|'''سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۴''']] | |||
# [[پرونده:1368987.jpg|22px]] [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|'''فرهنگ غدیر''']]. | |||
{{پایان منابع}} | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
[[رده:شئون امامت]] | |||