بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
*در نظرگاه [[اسلامی]]، نوع [[انسان]] دو گونه [[آفرینش]] داشته است: یکی [[آفرینش]] از گِل و بدون [[پدر]] و [[مادر]]. این گونه [[آفرینش]] ویژه [[آدم]]{{ع}} و [[حوا]] است که [[خداوند]] آنان را از گِل آفرید. دوم، [[آفرینش]] از یک [[پدر]] و یک [[مادر]] که [[نسل]] [[انسان]] پس از [[آدم]]{{ع}} و [[حوا]] را شامل میشود. همه [[انسانها]] از [[نسل]] [[آدم]]{{ع}} و حوایند که بر اثر [[ازدواج]] یک مرد و یک [[زن]] پدید آمدهاند. گونه نخست [[آفرینش]]، تنها یک بار رخ داده است؛ اما گونه دوم همواره ادامه دارد و یکی از نشانههای [[نعمتهای الهی]] و از پایههای [[تکامل]] [[بشر]] است. بنابر این، اصل [[انسان]] از گِل و [[نسل]] او از [[آب]] است. [[قرآن]] درباره گونه نخست [[آفرینش]] به صراحت میفرماید که | *در نظرگاه [[اسلامی]]، نوع [[انسان]] دو گونه [[آفرینش]] داشته است: یکی [[آفرینش]] از گِل و بدون [[پدر]] و [[مادر]]. این گونه [[آفرینش]] ویژه [[آدم]]{{ع}} و [[حوا]] است که [[خداوند]] آنان را از گِل آفرید. دوم، [[آفرینش]] از یک [[پدر]] و یک [[مادر]] که [[نسل]] [[انسان]] پس از [[آدم]]{{ع}} و [[حوا]] را شامل میشود. همه [[انسانها]] از [[نسل]] [[آدم]]{{ع}} و حوایند که بر اثر [[ازدواج]] یک مرد و یک [[زن]] پدید آمدهاند. گونه نخست [[آفرینش]]، تنها یک بار رخ داده است؛ اما گونه دوم همواره ادامه دارد و یکی از نشانههای [[نعمتهای الهی]] و از پایههای [[تکامل]] [[بشر]] است. بنابر این، اصل [[انسان]] از گِل و [[نسل]] او از [[آب]] است. [[قرآن]] درباره گونه نخست [[آفرینش]] به صراحت میفرماید که آفرینش انسان از گِل آغاز شده است<ref>{{متن قرآن|الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الإِنسَانِ مِن طِينٍ}}؛ سوره سجده، آیه ۷.</ref> و درباره گونه دوم میفرماید که [[خداوند]] نژاد [[انسان]] را از ماء مهین یعنی قطره ناچیز [[آب]] آفریده است<ref>{{متن قرآن|ثُمَّ جَعَلَ نَسْلَهُ مِن سُلالَةٍ مِّن مَّاء مَّهِينٍ }}؛ سوره سجده، آیه ۸.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 41-42.</ref>. | ||
==مراحل گونه نخست [[آفرینش]]== | ==مراحل گونه نخست [[آفرینش]]== | ||
*[[قرآن کریم]]، از عنصر نخستین | *[[قرآن کریم]]، از عنصر نخستین آفرینش انسان با چند تعبیر یاد میکند. گاه آن را "طین" میخواند به معنای گِل، و گاه "تراب" به معنای [[خاک]]<ref>{{متن قرآن|وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنتُم بَشَرٌ تَنتَشِرُونَ}}؛ سوره روم، آیه ۲۰.</ref> و گاه {{متن قرآن|حَمَإٍ مَّسْنُونٍ}} به معنای گِل بدبو و نیز {{متن قرآن|صَلْصَالٍ}} به معنای گِل خشکیده<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ خَلَقْنَا الإِنسَانَ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ}}؛ سوره حجر، آیه ۲۶، {{متن قرآن|وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ إِنِّي خَالِقٌ بَشَرًا مِّن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ}}؛ آیه ۲۸ و {{متن قرآن|قَالَ لَمْ أَكُن لِّأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِن صَلْصَالٍ مِّنْ حَمَإٍ مَّسْنُونٍ }}؛ آیه ۳۳.</ref>. این تعابیر گوناگون حاکی از مراحل گوناگون [[آفرینش]] انساناند و تناقضی میان آنها نیست؛ بدین معنا که [[خداوند]]، [[خاک]] را برای آفرینش انسان برگزید و سپس آن را به گِل مبدل ساخت و آنگاه گِل بویناک و سیاه و سپس خشک شد و [[خداوند]] از آن [[انسان]] را آفرید<ref>مجمع البیان، ۶/ ۱۱۴.</ref>. [[خداوند]] از [[روح]] خویش در کالبدش دمید و به [[فرشتگان]] [[فرمان]] داد بر او [[سجده]] کنند<ref>{{متن قرآن|فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِن رُّوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ}}؛ سوره ص، آیه ۷۲.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 42.</ref>. | ||
==مراحل گونه دوم [[آفرینش]]== | ==مراحل گونه دوم [[آفرینش]]== | ||
*[[قرآن کریم]] | *[[قرآن کریم]] آفرینش انسان به گونه دوم را دارای چند مرحله میداند: نطفه، عَلَقه، مُضْغه، استخوان و دمیده شدن [[روح]]<ref>{{متن قرآن|ثُمَّ جَعَلْنَاهُ نُطْفَةً فِي قَرَارٍ مَّكِينٍ ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ}}؛ سوره مؤمنون، آیه ۱۳ و ۱۴.</ref>. تفسیرهای [[قرآن کریم]]، گفتهاند که مراد از "[[آفرینش]] نو" عبارت از دمیده شدن [[روح]] در کالبد جنین انسانی است که چهار ماه پس از انعقاد نطفه انجام میپذیرد<ref>الدر المنثور، ۵/ ۷.</ref>. در [[روایات]] آمده است که نطفه [[چهل]] روز در رحم میماند و آن گاه به صورت عَلَقه درمیآید و [[چهل]] روز بعد به صورت مُضغه. پس از چهار ماه، [[خداوند]] دو [[فرشته]] را به خلق [[کودک]] [[مأمور]] میسازد<ref>الفروع من الکافی، ۶/ ۱۲- ۱۶.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 42.</ref>. | ||
==[[تاریخ]] [[آفرینش بشر]]== | ==[[تاریخ]] [[آفرینش بشر]]== | ||
*برخی [[عمر]] [[بشر]] را هفت هزار سال تخمین زدهاند. اگرچه گاه بقایایی از استخوانهای [[انسان]] [[کشف]] میشود که قدمت آن به صدها هزار سال پیش میرسد، اما ممکن است از آنِ [[انسان]] کنونی نباشند و به نسلی که پیش از [[آدم]] و [[حوا]] میزیستهاند مربوط شوند. | *برخی [[عمر]] [[بشر]] را هفت هزار سال تخمین زدهاند. اگرچه گاه بقایایی از استخوانهای [[انسان]] [[کشف]] میشود که قدمت آن به صدها هزار سال پیش میرسد، اما ممکن است از آنِ [[انسان]] کنونی نباشند و به نسلی که پیش از [[آدم]] و [[حوا]] میزیستهاند مربوط شوند. | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
*این نظریه بر آن است که [[نسل]] [[انسان]] به نوعی حیوان شبیه میمون برمیگردد که در قرنهای متمادی تطور و [[تکامل]] یافته و به [[انسان]] امروزی رسیده است<ref>عقاید داروین، ۱۲۶- ۱۱۱.</ref>. [[اسلام]] این نظریه را نمیپذیرد و بر آن است که [[نسل]] [[انسان]] از [[آدم]]{{ع}} و [[حوا]] است<ref>المیزان، ۱۶/ ۲۶۰- ۲۵۵.</ref>. در این جا مسئلهای مطرح میشود و آن، این که آیا [[فرزندان آدم]]{{ع}} و [[حوا]] با یکدیگر [[ازدواج]] کردهاند؛ در حالی که [[ازدواج]] برادران و خواهران در [[ادیان الهی]] [[حرام]] است؟ بدین مسئله پاسخهایی دادهاند؛ از جمله آنکه [[حرمت]] [[ازدواج]] برادر با خواهر، از [[احکام]] تشریعی است نه تکوینی و این گونه [[احکام]] پیرو [[مصالح]] و مفاسدند. [[حکم]] تشریعی تغییرپذیر است؛ اما [[حکم]] تکوینی به هیچ روی تغییر نمیپذیرد. از این رو، میتوان گفت که [[ازدواج]] برادر با خواهر در زمان [[حضرت آدم]]{{ع}} مفسده نداشته و بلکه برای بقای [[نسل]] [[آدم]]{{ع}} [[مصلحت]] نیز داشته است. | *این نظریه بر آن است که [[نسل]] [[انسان]] به نوعی حیوان شبیه میمون برمیگردد که در قرنهای متمادی تطور و [[تکامل]] یافته و به [[انسان]] امروزی رسیده است<ref>عقاید داروین، ۱۲۶- ۱۱۱.</ref>. [[اسلام]] این نظریه را نمیپذیرد و بر آن است که [[نسل]] [[انسان]] از [[آدم]]{{ع}} و [[حوا]] است<ref>المیزان، ۱۶/ ۲۶۰- ۲۵۵.</ref>. در این جا مسئلهای مطرح میشود و آن، این که آیا [[فرزندان آدم]]{{ع}} و [[حوا]] با یکدیگر [[ازدواج]] کردهاند؛ در حالی که [[ازدواج]] برادران و خواهران در [[ادیان الهی]] [[حرام]] است؟ بدین مسئله پاسخهایی دادهاند؛ از جمله آنکه [[حرمت]] [[ازدواج]] برادر با خواهر، از [[احکام]] تشریعی است نه تکوینی و این گونه [[احکام]] پیرو [[مصالح]] و مفاسدند. [[حکم]] تشریعی تغییرپذیر است؛ اما [[حکم]] تکوینی به هیچ روی تغییر نمیپذیرد. از این رو، میتوان گفت که [[ازدواج]] برادر با خواهر در زمان [[حضرت آدم]]{{ع}} مفسده نداشته و بلکه برای بقای [[نسل]] [[آدم]]{{ع}} [[مصلحت]] نیز داشته است. | ||
*در زمان شرایع بعدی بود که چنین ازدواجی با مفسده مواجه شد و [[حرام]] گشت. پاسخهای دیگری نیز بدین مسئله دادهاند؛ از جمله آنکه [[خداوند]]، [[فرشتگان]] یا جنیانی را به [[ازدواج]] [[فرزندان آدم]] درآورد<ref>بحار الانوار، ۱۱/ ۲۴۹- ۲۱۸؛ الاحتجاج، طبرسی/ ۲/ ۴۴.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 43.</ref>. | *در زمان شرایع بعدی بود که چنین ازدواجی با مفسده مواجه شد و [[حرام]] گشت. پاسخهای دیگری نیز بدین مسئله دادهاند؛ از جمله آنکه [[خداوند]]، [[فرشتگان]] یا جنیانی را به [[ازدواج]] [[فرزندان آدم]] درآورد<ref>بحار الانوار، ۱۱/ ۲۴۹- ۲۱۸؛ الاحتجاج، طبرسی/ ۲/ ۴۴.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 43.</ref>. | ||
==کمالِ | ==کمالِ آفرینش انسان== | ||
*اینکه آیا [[انسان]] [[کاملترین]] آفریده [[خداوند]] است یا نه، از دو نظر شایان بررسی است: | *اینکه آیا [[انسان]] [[کاملترین]] آفریده [[خداوند]] است یا نه، از دو نظر شایان بررسی است: | ||
#'''ساختمان بدنی و ظاهری:''' از [[قرآن]] برمیآید که [[انسان]] از این لحاظ سرآمد آفریدگان نیست؛ چنان که میفرماید، [[آفرینش]] [[آسمانها]] و [[زمین]]، شکوهمندتر از [[آفرینش]] [[مردم]] است<ref>{{متن قرآن|لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره غافر، آیه ۵۷.</ref>. | #'''ساختمان بدنی و ظاهری:''' از [[قرآن]] برمیآید که [[انسان]] از این لحاظ سرآمد آفریدگان نیست؛ چنان که میفرماید، [[آفرینش]] [[آسمانها]] و [[زمین]]، شکوهمندتر از [[آفرینش]] [[مردم]] است<ref>{{متن قرآن|لَخَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ أَكْبَرُ مِنْ خَلْقِ النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ}}؛ سوره غافر، آیه ۵۷.</ref>. | ||
#'''[[جایگاه]] [[معنوی]]:''' [[انسان]] از این لحاظ بر بسیاری از آفریدگان [[برتری]] دارد. [[قرآن]] میفرماید، ما [[اولاد آدم]] را گرامی داشته و آنان را بر شماری بسیار از آفریدگان [[برتری]] دادهایم<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً }}؛ سوره اسراء، | #'''[[جایگاه]] [[معنوی]]:''' [[انسان]] از این لحاظ بر بسیاری از آفریدگان [[برتری]] دارد. [[قرآن]] میفرماید، ما [[اولاد آدم]] را گرامی داشته و آنان را بر شماری بسیار از آفریدگان [[برتری]] دادهایم<ref>{{متن قرآن|وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ وَحَمَلْنَاهُمْ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ وَفَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِّمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلاً }}؛ سوره اسراء، | ||
آیه ۷۰.</ref>. از این تعبیر برمیآید که [[انسان]]، هر چند از [[سرمایه]] [[معنوی]] ارزشمندی- مانند [[اختیار]] و [[حسن]] [[تکلیف]]- بهرهمند است، شریفترین آفریده [[خداوند]] نیست<ref>آفرینش و انسان، ۷۹- ۷۶.</ref>. با این حال، او از گذر [[عبودیت]] و [[تقرب به خداوند]] میتواند بر همه آفریدگان مجرد و مادی [[برتری]] یابد<ref>المیزان، ۱۳/ ۱۶۵- ۱۶۰.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 44.</ref>. | آیه ۷۰.</ref>. از این تعبیر برمیآید که [[انسان]]، هر چند از [[سرمایه]] [[معنوی]] ارزشمندی- مانند [[اختیار]] و [[حسن]] [[تکلیف]]- بهرهمند است، شریفترین آفریده [[خداوند]] نیست<ref>آفرینش و انسان، ۷۹- ۷۶.</ref>. با این حال، او از گذر [[عبودیت]] و [[تقرب به خداوند]] میتواند بر همه آفریدگان مجرد و مادی [[برتری]] یابد<ref>المیزان، ۱۳/ ۱۶۵- ۱۶۰.</ref><ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 44.</ref>. | ||
==[[هدف]] | ==[[هدف]] آفرینش انسان== | ||
*[[قرآن کریم]]، از [[علم]] و [[یقین]] به عنوان [[برترین]] [[هدف آفرینش]] یاد میکند. در واقع پیدا کردن [[علم]] و [[یقین]] و رسیدن به [[معرفت]]، [[هدف]] نهایی | *[[قرآن کریم]]، از [[علم]] و [[یقین]] به عنوان [[برترین]] [[هدف آفرینش]] یاد میکند. در واقع پیدا کردن [[علم]] و [[یقین]] و رسیدن به [[معرفت]]، [[هدف]] نهایی آفرینش انسان است. پیش از آن، [[عبادت]] جای دارد که [[هدف]] ابتدایی است؛ چنان که [[قرآن]] میفرماید، ما [[جن]] و انس را تنها برای [[عبادت]] آفریدیم<ref>{{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالإِنسَ إِلاَّ لِيَعْبُدُونِ}}؛ سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref> و در جایی دیگر میفرماید، [[خداوند]] را [[عبادت]] کن تا به [[یقین]] برسی<ref>{{متن قرآن|وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ}}؛ سوره حجر، آیه ۹۹.</ref>. بدینسان، [[انسان]] از گذر [[عبادت]]، به [[یقین]] میرسد که [[هدف]] نهایی [[آفرینش]] او است. [[یقین]]، عبارت است از [[معرفت]] به ذات و صفات [[خداوند متعال]]<ref>معرفتشناسی در قرآن، ۱۳/ ۲۱؛ پیام قرآن، ۱/ ۶۰.</ref>.<ref>[[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص 44.</ref>. | ||
==منابع== | ==منابع== | ||