تغییرمسیر به سیره نظامی معصوم حذف شد
(تغییرمسیر به سیره نظامی معصوم) |
(تغییرمسیر به سیره نظامی معصوم حذف شد) برچسب: تغییرمسیر حذف شد |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
# | {{ویرایش غیرنهایی}} | ||
{{سیره معصوم}} | |||
==مقدمه== | |||
*[[رفتار]] عملی [[پیامبر اکرم]]{{صل}} از آغاز تا پایان به گونهای بود که به هیچ وجه نمیتوان به ایشان برچسب جنگطلبی زد. تأکید [[رسول]] [[صلح]] و [[دوستی]] در درجه اول، بر [[صلح]] و آشتی و [[سازش]] بود، اما این برنامه، مرز ویژهای داشت<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۰.</ref>. | |||
*[[رسول خدا]]{{صل}} اگر چه [[جبهه]] [[ظلم]] را به [[صلح]] و [[سازش]] و رعایت [[حق]] و [[عدالت]] [[دعوت]] میکرد؛ ولی هیچ گاه باستم، [[سازش]] نکرد. گام اول ایشان در رویارویی با [[ظالمان]]، [[دعوت]] و [[انذار]] بود و [[جنگ]] و [[خشونت]] نبود؛ [[جنگ]] و [[خشونت]]، آخرین راهی بود که [[پیامبر]] برای رویارویی با [[ظالمان]] و طاغوتهای زمان به کار میگرفت<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۰.</ref>. | |||
==اهداف [[جنگ]] در [[سیره نبوی]]{{صل}}== | |||
===[[مدارا]] و [[گفتگو]]؛ اساس دعوت=== | |||
*اساس [[رسالت پیامبر]]{{صل}} بر گذشت و [[مدارا]]<ref>آل عمران: ۱۵۹؛ شعرا: ۲۱۴ و ۲۱۵؛ حجر: ۸۸ و اعراف: ۱۹۹.</ref> بود و تا جایی که [[اعتقادات]] و [[حدود الهی]] محفوظ بماند، با [[مشرکان]] و [[اهل کتاب]] به عطوفت و [[رأفت]]، [[رفتار]] و از [[حقوق]] شخصی خویش چشم پوشی میکرد<ref>موارد نقل شده در کتب سیره به حدی است که میتوان گفت این مسئله از ویژگیهای شخصیتی پیامبر{{صل}} بوده است. ر. ک: ابوبکر بیهقی، دلائل النبوه، ج ۱، ص ۳۱۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۲۷۸؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج ۳، ص ۳۷۳؛ قاضی عیاض اندلسی، الشفا بتعریف حقوق المصطفی، ج ۱، ص ۲۲۱ و البخاری، صحیح، ج ۸، ص ۳۳.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۰.</ref>. | |||
*شیوههایی همچون ارسال مبلغان مذهبی<ref>برای نمونه ر. ک: الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۴۲ - ۴۳ و ج ۴، ص ۱۷۹ - ۱۸۱؛ محمد بن عمر واقدی، المغازی، ج ۱، ص ۳۵۴، ۳۵۵ و ۳۴۷؛ ابن هشام، السیرة النبویه، ج ۲، ص ۱۶۹ - ۱۷۰ و ج ۱، ص ۳۸۲ - ۳۸۴ و أحمد بن یحیی بلاذری، انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۷۵.</ref>، [[گفتگو]]، [[نوشتن]] [[نامه]] به سران کشورها<ref>الطبقات الکبری، ج ۱، ص ۱۹۸؛ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۶۰۷؛ محمد بن جریر طبری، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، ج ۲، ص ۶۴۴؛ مسعودی، التنبیه و الاشراف، ص ۲۲۵ - ۲۲۷ و خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفه، ص ۳۵.</ref>، فدیه گرفتن برای [[آزادی]] [[اسیران]] [[کفار]] به جای کشتن آنان<ref>الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۱۶؛ أحمد بن ابی یعقوب یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۴۶؛ ابن سید الناس، عیون الاثر، ج ۱، ص ۳۳۲ - ۳۳۳ و تقی الدین مقریزی، امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۱۱۵.</ref>، انعقاد [[پیمان]] [[صلح]] با [[قبایل]] ([[مشرکان]] و [[اهل کتاب]])<ref>ر. ک: تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۵۴ – ۵۵؛ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۳۰۸ - ۳۱۵ و ۳۵۳؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص ۲۲۴؛ ابن حزم، جوامع السیرة النبویه، ص ۱۶۴ - ۱۶۷ و....</ref> اختصاص دادن سهمی از [[غنایم]] به نومسلمانان<ref>تاریخ الطبری ج ۳، ص ۹۰؛ تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۶۳؛ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۴۹۳ و طبرسی، اعلام الوری، ج۱، ص۲۳۶.</ref>، [[آزادی]] بدون فدیه اسیرانی که سهم [[پیامبر]]{{صل}} و [[بنی عبدالمطلب]] بودند<ref>المغازی، ج ۳، ص ۹۵۰ - ۹۵۱؛ تاریخ الطبری، ج ۳، ص ۸۶ - ۸۷؛ الکامل، ج ۲، ص ۲۶۸ و عیون الاثر، ج ۳، ص ۱۷۸ - ۱۷۹.</ref> ([[غزوه]] [[طائف]]) و... از کارهای ایشان بود<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۱.</ref>. | |||
===[[هدایت]] و [[ارشاد]]؛ پیش از جنگیدن=== | |||
*[[پیامبر]]{{صل}} زمانی که ناچار به [[جنگ]] بود، غالباً [[سپاهیان]] را به سه مسئله سفارش میفرمود: | |||
#دشمن را به [[اسلام]] فراخوانند؛ اگر پذیرفتند، [[اسلام]] آنان را بپذیرند؛ | |||
#اگر نپذیرفتند، آنان را به زیستن در [[پناه]] [[مسلمانان]] و پرداخت [[جزیه]] فراخوانند؛ | |||
#اگر بر [[جنگ]] [[اصرار]] داشتند، با [[توکل]] به [[خدا]] با آنها بجنگند و متعرض غیر [[نظامیان]] نشوند؛ درختی را قطع نکنند<ref>المغازی، ج ۲، ص ۷۵۷ - ۷۵۸ و امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۳۳۸ - ۳۳۹.</ref> و خانه یا زراعتی را ویران نکنند و از چهارپایان [[حلال]] گوشت به مقدار [[نیاز]] اکتفا کنند<ref>کلینی، الکافی، ج ۵، ص ۲۹؛ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۶، ص ۱۳۸ و شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، ۱۵، ص ۵۹.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۱.</ref>. | |||
===معرفی [[حقانیت]] [[دین اسلام]]=== | |||
*آن هنگام که [[دشمن]] سرسخت و [[مغرور]] با [[اصرار]] تمام، نیروی خود را آماده کرده، بر [[مسلمانان]] میتاخت، [[پیامبر]]{{صل}} در [[اندیشه]] آن بود که چگونه دریچهای از مهر و عطوفت پروردگارش را بر دلهای پر [[کینه]] آنان بگشاید و شقاوتها و تیرگیهای وجودشان را با [[نور]] [[ایمان]] بزداید و آنان را با حقایق [[دین اسلام]] آشنا سازد<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۲.</ref>. | |||
==[[رسول خدا]]{{صل}} و [[سیره]] نظامی== | |||
*به طور کلی در [[سیره نظامی پیامبر]] اکرم{{صل}} در مقابله با [[دشمنان اسلام]] به مؤلفههای بسیاری توجه شده است که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد: | |||
===[[فرماندهی]] === | |||
*[[پیامبر]]{{صل}} همه ویژگیهای [[فرمانده]] کامل را دارا بود: [[عقلانیت]]، [[شجاعت]]، [[قدرت]]، [[درایت]]، به کارگیری اصول [[نظامی]] و [[از خودگذشتگی]] [[پیامبر]]{{صل}} توانست افرادی را که پراکنده و [[دشمن]] یکدیگر بودند، [[نظم]] و [[پیوستگی]] بخشد و با [[شناخت]] عمیق از تواناییهایشان و گماردن آنها به مناصبی که کارآیی بالایی برای انجام آن داشتند، آنان را به [[مسئولیتپذیری]] و اطاعتی آگاهانه وادارد؛ چنانکه با وجود [[تنگدستی]] و تجهیزات اندک، بر سراسر شبه [[جزیره عربستان]] چیره شدند<ref>محمد رواس قلعهجی، دراسة تحلیلیه لشخصیة الرسول{{ع}}، ص ۲۲۶ - ۲۳۲.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۲.</ref>. | |||
*[[پیامبر]]{{صل}} پس از [[هجرت]] به [[مدینه]]، حدود ۲۷ [[غزوه]] را با [[فرماندهی]] هوشمندانه خویش [[هدایت]] کرد و به [[پیروزی]] رسانید<ref>المغازی، ج ۱، ص ۷؛ تاریخ الطبری، ج ۳، ص ۱۵۲، السیرة النبویه، ج ۲، ص ۶۰۸ و الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۳.</ref>؛ اما معیار [[انتخاب]] [[فرماندهان]] [[جنگی]] در [[سریهها]] [[میزان]] [[آگاهی]] و [[شناخت]] [[فرمانده]] از وضعیت نیروهای [[دشمن]]، وجود ویژگیهای شخصیتی لازم در [[فرمانده]] برای در هم شکستن [[دشمن]] و تخصصهای او بود؛ و نه [[موقعیت]] [[اجتماعی]]، سابقه [[نظامی]] و یا سابقه افراد در پذیرش [[اسلام]]<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۲.</ref>. | |||
*این شیوه [[انتخاب]] [[فرماندهان]] [[جنگی]] از بررسی اجمالی زندگینامه و ویژگیهای شخصیتی [[فرماندهان]] به روشنی مشخص است؛ مثلاً [[پیامبر]]{{صل}} در [[محرم]] سال چهارم هجری "ابی سلمة بن عبدالاسد" را برای سرکوبی [[قبیله]] "[[بنی اسد]]" به "قَطَن"<ref>آب یا سریه ابی سلمه، کوهی در ناحیه فید که آبی از آن بنی اسد در آن بود. (یاقوت حموی، معجم البلدان، ج ۴، ۳۷۵؛ ابوبکر بیهقی، دلائل النبوه، ج ۳، ص ۳۲۱ و الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۳۸).</ref> فرستاد؛ در حالی که در [[سپاه]] او بزرگانی چون: ارقم ابن ابی ارقم، اسید بن حضیر، ابوقتادة بن نعمان و عبادة بن [[بشر]]، شرکت داشتند که از لحاظ [[منزلت]] و [[موقعیت]]، از او [[برتر]] بودند<ref>المغازی، ج۱، ص۳۴۰-۳۴۳.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۲.</ref>. | |||
*همچنین [[حضرت]] در سال یازدهم هجری، لشکری به [[فرماندهی]] [[اسامة بن زید]] برای تهاجم به [[رومیان]] آماده کرد. [[اسامه]]، [[جوانی]] هیجده ساله بود که سوابق [[جنگی]] نداشت؛ اما [[قدرت]] [[فرماندهی]] و [[هدایت]] [[سپاه]] در وی چنان بود که در سپاهش تمامی [[انصار]] و [[مهاجران]] و سابقین در [[اسلام]] جز [[علی]]{{ع}} و [[عباس]] [[عموی پیامبر]] حضور داشتند<ref>انساب الاشراف، ج ۱، ص۴۷۴؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۱۴۶؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۳۵۰ و اعلام الوری، ج۱، ص۲۶۳.</ref>. [[عمرو بن عاص]] نیز به لحاظ برخورداری از هوش و استعداد [[نظامی]] به [[فرماندهی]] سریهای [[انتخاب]] شد؛ در صورتی که در [[سپاه]] وی، افرادی همچون [[ابوعبیده جراح]] و [[فرماندهان]] بزرگی با سابقه طولانیتری در پذیرش [[اسلام]] حضور داشتند و فقط چند [[ماه]] از [[اسلام]] آوردنش میگذشت<ref>انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۸۰؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۹۹ - ۱۰۰ و ابن جوزی، المنتظم، ج ۳، ص ۳۲۱.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۳.</ref>. | |||
===استفاده از نیروی کار آزموده و ماهر=== | |||
*در هر نبردی، به تخصصهای [[نظامی]] گوناگونی [[نیاز]] هست؛ [[سپاه اسلام]] هم برای رسیدن به اهداف مطلوب در هر [[نبرد]] به جمع آوری اطلاعات"، "سواره [[نظام]]"، "نیروی پیاده"، "تیراندازان" و... [[نیازمند]] است؛ [[پیامبر]]{{صل}} نیز در هر [[جنگی]] افراد را بر اساس مهارتها و ویژگیهای شخصیتی که در هر گروه به آن [[نیاز]] بود، بدون توجه به رابطه [[خویشاوندی]] برمی گزید و در منصبهای [[نظامی]] قرار میداد؛ مثلاً برای مأموریتهای اطلاعاتی از شخصیتهای [[آگاه]]، توانا، بردبار و رازدار، مانند "[[حباب بن منذر]]<ref>المغازی، ج ۱، ص ۲۰۷؛ امتاع الأسماع، ج ۱، ص ۱۳۲، الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۱۳ - ۱۴.</ref>، [[عبدالله بن جحش]]<ref>انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۷۲.</ref> و [[حذیفة بن یمان]]"<ref>عیون الاثر، ج ۲، ص ۹۶ - ۹۷؛ السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۳۱؛ المنتظم، ج ۳، ص ۲۳۷ - ۲۳۸ و تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۸۰.</ref> [[بهره]] میجست. [[پرچمدار]] [[سپاه]] را از میان افراد [[شجاع]] و [[جسور]] همچون [[علی]]{{ع}} و [[حمزة بن عبدالمطلب]]<ref>انساب الاشراف، ج ۱، ص ۳۱۶ - ۳۱۷؛ تاریخ الطبری، ج۲، ص۴۱۸؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۶.</ref> و سوارکاران را از افرادی [[انتخاب]] میکرد که محکم و [[استوار]] بر اسب میجنگیدند<ref>المغازی، ج۲، ص۸۱۳.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۴.</ref>. | |||
===گردآوری اطلاعات === | |||
*تصمیمگیری صحیح [[جنگی]] بر اساس اطلاعات دقیق و کامل از [[دشمن]] ممکن است؛ [[پیامبر]]{{صل}} نیز با توجه ویژه به این بخش از راههایی همچون استقرار مأموران اطلاعاتی در مناطق ورودی و خروجی<ref> امتاع الأسماع، ج۱، ص۱۳۲؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۲۸ و عیون الاثر، ج۲، ص۱۳.</ref> سرزمین یا منطقه عملیاتی [[دشمن]]<ref>المغازی، ج۱، ص۲۰۷-۲۰۸.</ref>، قرار گرفتن در مسیر تجّار و مسافران<ref>دلائل النبوه، ج۳، ص۳۷۱.</ref> و بازجویی از [[اسیران]]<ref>المغازی، ج۲، ص۸۰۴- ۸۰۶؛ امتاع الأسماع، ج ۹، ص ۲۳۳ - ۲۳۴ و صالحی دمشقی، سبل الهدی والرشاد، ج ۵، ص ۲۱۲.</ref> کسب خبر میکرد<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۴.</ref>. | |||
*بنابر اهمیّت زیاد اطلاعات و معلومات کسبشده از [[دشمن]]، [[خاتم انبیا]]{{صل}} در [[برنامهریزی]] و [[هدایت]] [[جنگ]] به سوی [[پیروزی]]، خود، [[فرماندهی]] کل [[اداره]] اطلاعات را بر عهده میگرفت و گاهی حتی نقشهها و [[تدابیر]] را از نیروهای اطلاعاتی [[پنهان]] نگه میداشت<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۴.</ref>. | |||
*[[سریه ]][[عبدالله بن جحش]]<ref>تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۴۱۰ - ۴۱۱؛ السیرة النبویه، ج ۱، ص ۶۰۱ - ۶۰۲ و ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج ۲، ص ۱۱۳.</ref> و بسیاری دیگر از [[غزوهها]] و [[سریهها]] نشاندهنده توجه ویژه [[پیغمبر]]{{صل}} به این بخش از سازماندهی [[نظامی]] است. اطلاعات جمعآوری شده، در چهار محور اصلی بود: | |||
#[[آگاهی]] از منطقه عملیاتی [[دشمن]]، با قرار گرفتن در مسیر کاروانهای [[دشمن]]<ref>تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۴۲۲؛ عیون الاثر، ج ۱، ص ۲۹۰ و المغازی، ج ۱، ص ۵۱ - ۵۳.</ref> و یا شنیدن گفتگوهای [[سپاه]] [[دشمن]] در شب<ref>تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۸۰؛ ابن عبدالبر اندلسی، الدرر فی اختصار المغازی و السیر، ص ۱۸۸؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۹۶ - ۹۷ و المنتظم، ج ۳، ص ۲۳۷ - ۲۳۸.</ref> یا اوضاع بد [[آب]] و هوایی؛ | |||
#تعیین تعداد [[سپاه]] [[دشمن]]، با کسب خبر از [[قبایل]] همپیمان و یا نیروهای اطلاعاتی<ref>المغازی، ج ۱، ص ۲۰۷ - ۲۰۸؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۱۳ - ۱۴.</ref>، مانند اطلاعات جمعآوری شده در [[جنگ خندق]] با تلاش [[زبیر بن عوام]]<ref>المغازی، ج ۲، ص ۴۵۷؛ احمد بن محمد قسطلانی، المواهب اللدینه بالمنح المحمدیه، ج ۱، ص ۲۹۰ و امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۲۳۱ - ۲۳۲.</ref>؛ | |||
#شناسایی اهداف [[جنگی]] [[دشمن]]، به [[کمک]] عوامل اطلاعاتی موجود در میان [[دشمن]]، مانند اطلاعات "[[عباس بن عبدالمطلب]]" در میان [[قریش]]<ref>تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۴۷؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۶ و ابن جوزی، المنتظم، ج ۳، ص ۱۶۲.</ref> و مانند غزوههای [[احد]]<ref>المغازی، ج ۱، ص ۲۰۶؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۱۳.</ref> و [[خندق]] که با گوش دادن مخفیانه به گفتگوهای [[فرماندهان]] و با خبر شدن [[سپاهیان]] از اهداف [[نظامی]] آنان صورت گرفت<ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۳۱؛ عیون الاثر، ج ۲، ص ۹۶ - ۹۷ و تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۸۰.</ref>. | |||
#شناسایی راهها و محورهای ناشناخته و خارج از مسیر برای دفع حرکتهای غافلگیرانه یا غافلگیر کردن [[دشمن]] و یا مقابله با حملههای احتمالی [[دشمن]] به [[کمک]] پیش قراولان<ref>الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۱۸ و المغازی، ج ۱، ص ۵۲.</ref>، و ساکنان محلی<ref>الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۶؛ المغازی، ج ۱، ص ۱۹۴؛ عیون الاثر، ج ۱، ص ۳۵۵ و امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۱۲۸.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۵.</ref>. | |||
*نیروهای اطلاعاتی که [[وظیفه]] آنان کسب [[اخبار صحیح]] و کامل مربوط به [[دشمن]] بود، از افرادی [[انتخاب]] میشدند که هوش، استعداد فراوان، [[سلامتی]] و دقت کامل داشتند؛ افرادی مانند: "[[حباب بن منذر]]"<ref>المغازی، ج ۱، ص ۲۰۷؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۸ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۱۳ - ۱۴.</ref> و "[[حذیفة بن یمان]]"<ref>السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۳۱؛ تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۸۰ و عیون الاثر، ج ۲، ص ۹۶ - ۹۷.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۵.</ref>. | |||
===تقسیم کار=== | |||
*در زمان [[رسول اکرم]]{{صل}} [[مشاغل]] [[نظامی]] و [[مناصب]] [[نظامی]] ثابت و رسمی نبود؛ به این [[دلیل]]، تقسیم کار به عواملی از قبیل: نوع مأمورریت، (اطلاعاتی، [[جنگی]] و...) نوع [[نبرد]]، [[قدرت]] [[دشمن]] و سلاحهای آنان، [[توان]] [[جنگی]] لازم برای مقابله و مکان [[جنگی]] بستگی داشت؛ اما تعیین افراد در [[مناصب]] [[نظامی]] بر اساس [[میزان]] تخصص و کارآیی آنان در [[سیره پیامبر]]{{صل}}، روشی ثابت بود. بر این اساس، [[حضرت]]، نیروها را به یگانهایی تقسیم و [[وظیفه]] هرگروه و دسته را مشخص میکرد. این شیوه سازماندهی نیروها امر [[فرماندهی]] و تسلّط بر نیروها را در زمان [[جنگ]]، آسان و تحرک یا استقرار را ممکن میساخت؛ چنانکه [[پیامبر]]{{صل}} در [[فتح مکه]] البته بر حسب شرایط، [[مهاجران]] را در سه ستون دویست نفری، [[اوس]] را در شش ستون ۳۵۰ نفری و [[قبیله]] اسلم را در یک ستون دویست نفری، منظم<ref>المغازی، ج ۲، ص ۸۰۰ - ۸۱۳ و ۸۱۹ - ۸۲۰؛ امتاع الاسماع، ج ۷، ص ۱۶۸ - ۱۷۱ و سبل الهدی و الرشاد، ج ۵، ص ۲۱۹ – ۲۲۱.</ref> و [[فرماندهی]] هر ستون را به [[رئیس]] [[قبیله]] واگذار کرد؛ برای نمونه "بریدة بن الحصیب و ناجیة بن الأعجم" از [[فرماندهان]] [[قبیله]] اسلم بودند که هر یک، [[فرماندهی]] افراد [[قبیله]] خود را عهده دار شدند<ref>المغازی، ج ۲، ص ۸۱۹ - و امتاع الأسماع ، ج ۷، ص۱۶۹.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۶.</ref>. | |||
*هر [[قبیله]] در یک ردیف و به شکل هرمی (یک، دو، سه و چهار نفره) سازماندهی میشد؛ مثلاً [[قبایل]] "کنانه، بنی حمزه، بنی لیث و سعدبن بکر" به شیوه "هرم فردی" و به [[فرماندهی]] "[[ابی واقد اللیثی]]"؛ [[قبیله]] "اشجع" به شکل "هرم دوتایی"؛ [[قبیله]] "مزینه" به صورت هرم سه تایی و "[[قبیله]] [[جهینه]]" به شکل هرم چهارتایی آرایش یافت. با این شیوه سازماندهی نیروها، حرکت و سرعت برای دستیابی به موقعیتهای [[جنگی]] فراهم میشد<ref>المغازی، ج ۲، ص ۸۱۹ - و امتاع الأسماع ، ج ۷، ص ۱۶۸-۱۷۱ و سبل الهدی و الرشاد، ج ۵، ص ۲۱۹-۲۲۱.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۶.</ref>. | |||
===تشکیل شورای نظامی=== | |||
*[[پیامبر]]{{صل}} پیش از [[نبرد]]، با افراد خبره و کارآزموده درباره شیوه و مکان جنگیدن و استفاده از جدیدترین سلاحها و روشهای [[جنگی]] [[مشورت]] میکرد. کندن [[خندق]] به پیشنهاد [[سلمان فارسی]]<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۴۳؛ تاریخ الطبری، ج۲، ص۵۶۶؛ تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۵۰ و السیرة النبویه، ج۲، ص۲۲۴.</ref> و استفاده از منجنیق و دبابّه<ref>دبابه، وسیلهای ساخته شده از چوب و پوست که رزمندگان در آن، وارد و به دیوار قلعه نزدیک میشدند تا به کمک آن از تیرها و آنچه که از بالا به سویشان پرت میشد، حفظ شوند. (ابن منظور، لسان العرب، ج۱، ص۳۷۱.) گونهای ابزار جنگی قدیمی که هنگام محاصره شهر با آن دیوار شهر را خراب و به داخل آن نفوذ میکردند، چیزی شبیه به تانک با نفربر امروزی. (خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۸، ص۱۳.)</ref> در [[غزوه]] [[طائف]]<ref>المغازی، ج۳، ص۹۲۷؛ اعلام الوری، ج۱، ص۲۳۴ و دلائل النبوه، ج۵، ص۱۶۱.</ref> از این موارد است<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۶-۴۳۷.</ref>. | |||
===استفاده از اصل غافلگیری === | |||
*[[هدف]] از این شیوه، [[شکست]] دادن نیروهای مادی و [[معنوی]] [[دشمن]] و واداشتن آنان به [[تسلیم]] برای جلوگیری از تلفات جانی کمتر بود؛ به این [[دلیل]]، [[پیامبر]] همواره مسیر نهایی و [[تدابیر]] در نظر گرفته شده را حتی از نیروهای اطلاعاتی [[پنهان]] میداشت و فقط [[فرماندهان]] و معاونان آنان از آنها باخبر بودند و جز [[تبوک]]<ref>المغازی، ج۳، ص۹۹۰؛ حمیری کلاعی، الإکتفاء، ج۱، ص۵۴۷؛ عیون الاثر، ج۲، ص۲۷۶ و ابن کثیر، البدایه و النهایه، ج۵، ص۲۳.</ref>، در تمامی [[نبردها]] مانند [[سریه ]][[عبدالله بن جحش]] و [[فتح مکه]]<ref>المغازی، ج۲، ص۷۹۷-۸۰۶.</ref> و [[غزوه]] بنی لحیان<ref>تاریخ الطبری، ج۲، ص۵۹۵؛ عیون الاثر، ج۲، ص۱۱۹؛ الإکتفاء، ج۱، ص۴۴۸ و امتاع الاسماع، ج۱، ص۲۵۸.</ref> این شیوه به کار گرفته شد<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۷.</ref>. | |||
===[[انتخاب]] [[بهترین]] نقطه برای استقرار نیروها=== | |||
*این [[اقدام]] بر اساس شرایط ذیل صورت میپذیرفت: | |||
#استقرار نیرو برای تحرک آسان نیروهای خودی و سخت شدن تحرکات [[سپاه]] [[دشمن]]؛ | |||
#واقع شدن [[خورشید]]، پشت سر نیروها (همانند [[نبرد]] [[بدر]])<ref>المغازی، ج۱، ص۵۶؛ امتاع الاسماع، ج۱، ص۹۸ و سبل الهدی و الرشاد، ج۴، ص۳۳.</ref>؛ | |||
#قرار گرفتن استحکامات طبیعی در پشت سر نیروها (همچون [[غزوه]] [[احد]])<ref>المغازی، ج۱، ص۲۲۰؛ الطبقات الکبری، ج۲، ص۳۰ و الکامل، ج۲، ص۱۵۲.</ref>؛ | |||
#نزدیک بودن به چشمه [[آب]] و راهها<ref>المغازی، ج ۱، ص ۵۳ - ۵۴؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۱۱ و امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۹۷.</ref>؛ | |||
#دارا بودن شرایط مناسب بهداشتی<ref>المغازی، ج ۲، ص۶۴۶؛ دلائل النبوه، ج ۲، ص ۲۴۲ و ابوالفرج شافعی حلبی، السیرة الحلبیه، ج ۳، ص ۷۸.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۷-۴۳۸.</ref>. | |||
===[[جنگ]] ضربتی === | |||
*یعنی یورش ناگهانی در زمان و مکان مناسب که خسارات انسانی و مادی کمتری در پی داشت و [[برتری]] کمّی نیروهای [[دشمن]] را جبران میکرد<ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۸.</ref>. | |||
===[[روحیه]] دادن در مواقع [[بحرانی]] === | |||
*[[پیامبر]]{{صل}} هنگام کندن [[خندق]] برای رویارویی با احزاب، با دادن نوید [[فتح]] [[ایران]] و [[روم]]، [[مسلمانان]] نگران را به تلاش و حفظ [[آرامش]] [[دعوت]] کرد<ref>ذهبی، تاریخ الاسلام، ج ۲، ص ۲۸۸ - ۲۸۹؛ تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۵۷۲: السیرة النبویه، ج ۲، ص ۲۲۲ و المغازی، ج ۲، ص ۴۵۹.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۸.</ref>. | |||
===استفاده از [[جنگ]] روانی هزار=== | |||
*این روش،از مهمترین روشهای [[جنگی]] [[پیامبر]]{{صل}} بود؛ [[مسلمانان]] در [[فتح مکه]] در ده هزار نقطه [[آتش]] برافروختند تا با ایجاد [[وحشت]]، [[مشرکان]] را به فرار یا [[تسلیم]] وادار کنند<ref>المغازی، ج ۲، ص۸۱۴ و امتاع الاسماع، ج ۱، ص ۳۵۸.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۸.</ref>. | |||
===[[جنگ]] بازدارنده === | |||
*نوعی [[دفاع]] در برابر خطر احتمالی [[دشمن]] پیش از [[آمادگی]] کامل او برای حمله به [[مسلمانان]] بود و [[مسلمانان]] با پیشی گرفتن، آنان را در سرزمین خود گرفتار میکردند و با سرعت، تحرک و استتار همراه بود<ref>المغازی، ج ۱، ص۱۸۲-۱۸۳؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص۳۱۱؛ دلائل النبوه، ج ۳، ص ۱۶۷ - ۱۶۸ و الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۲۶.</ref>؛ برای مثال، در [[جنگ]] بنیمصطلق، [[مسلمانان]] به یکباره به [[دشمن]] حمله کردند<ref>دلائل النبوه، ج ۴، ص ۴۶ - ۴۷؛ الطبقات الکبری، ج ۲، ص ۴۸ - ۴۹؛ تاریخ الطبری، ج ۲، ص ۶۰۴ و السیرة، ج ۱، ص ۲۹۰ - ۲۹۱.</ref><ref> [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم]]، ص ۴۳۸.</ref>. | |||
==منابع== | |||
* [[پرونده:152259.jpg|22px]] [[زینب ابراهیمی|ابراهیمی، زینب]]، [[فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم (کتاب)|'''فرهنگنامه سیره پیامبر اعظم''']] | |||
==پانویس== | |||
{{یادآوری پانویس}} | |||
{{پانویس2}} | |||
[[رده:مدخل]] | |||
[[رده: سیره نظامی]] | |||