سند دعای ندبه چیست؟ (پرسش): تفاوت میان نسخه‌ها

:::::#کتاب مزار کبیر، تألیف محدّث و دانشمند معروف قرن ششم [[محمد]] بن [[جعفر]] المشهدی.

:::::#کتاب مزار قدیم که مؤلف آن از دانشمندان معاصر مرحوم [[طبرسی]] نویسنده کتاب [[احتجاج]] از قرن ششم است.

:::::#کتاب مصباح الزائر تألیف [[سید رضی]] الدین بن طاووس که از زهّاد و بزرگان محدّثان قرن هفتم است. [[مرحوم مجلسی]] هم در [[بحار الانوار]] از این کتاب‌ها [[نقل]] کرده است و در هر سه کتاب [[دعا]] از [[محمد]] بن [[علی]] بن [[یعقوب]] بن [[اسحاق]] بن ابی قره و او از [[محمد]] بن [[حسین]] بن سفیان البزوفری که در زمان [[غیبت صغری]] می‌زیسته است که وی به وسیله مکاتبه از طریق نوّاب با [[امام مهدی|امام]] {{ع}} تماس گرفته است و او از [[امام مهدی|حضرت مهدی]] [[امام مهدی|صاحب الامر]] {{ع}} [[نقل]] می‌کند که [[دستور]] دادند این [[دعا]] را بخوانند.

::::::نفر اوّل یعنی [[محمد]] بن [[علی]] بن [[یعقوب]] طبق کتب تراجم و رجال از [[علما]] و [[روایت]] [[شیعه]] و از افراد ثقه و مورد اطمینان است و دارای تألیفات متعددی می‌باشد.

::::::و نفر دوّم [[محمد]] بن [[حسین]] بن سفیان بزوفری از اساتید [[شیخ]] بزرگوار مفید است، و [[شیخ مفید]] از او به [[نیکی]] یاد کرده و تجلیل می‌نماید. بنابراین ملاحظه می‌نمایید که [[سند]] [[دعا]] به افرادی برمی‌‌‌گردد که همه ثقه و شناخته شده‌اند و هیچ شخص مجهول در [[سند]] وجود ندارد.

:::::#مزار کبیر، تألیف دانشمند معروف و محدّث خبیر [[محمد]] بن [[جعفر]] المشهدی؛

:::::#کتاب مصباح الزائر، ابن طاووس؛

:::::#کتاب اقبال، [[سید بن طاووس]]؛

:::::#زاد المعاد، مجلسی؛

:::::#تحفة الزائر»<ref>[[دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان (کتاب)|دویست پرسش و پاسخ پیرامون امام زمان]]، ص۳۵۳-۳۵۵.</ref>.

::::::«مرحوم [[سید بن طاووس]] در کتاب ارزشمند [[اقبال]]، در بخش [[اعمال]] عید سعیدِ فطر باب ۲۳ بدون اشاره به [[سند]] این [[دعا]] می‌‌فرماید: "دعای دیگری پس از [[نماز]] عید است که در عیدهای چهارگانه خوانده می‌‌شود"<ref>ابن طاووس، اقبال الاعمال، ج۱، ص۵۰۴.</ref>، سپس [[دعای ندبه]] را بیان می‌‌کند.

::::::او در کتاب مصباح الزائر به [[نقل]] مرحوم [[علامه مجلسی]]، [[سند]] آن را این چنین بیان نموده است: {{عربی|ثُمَّ قَالَ السَّيِّدُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِنَا قَالَ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ أَبِي قُرَّةَ نَقَلْتُ مِنْ كِتَابِ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سُفْيَانَ الْبَزَوْفَرِيِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ دُعَاءَ النُّدْبَةِ وَ ذَكَرَ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ وَ هُوَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيما...}} <ref>مجلسی، بحارالانوار، ج۹۹، ص۱۰۴.</ref>. [[صاحب]] [[مزار]] نیز [[سند]] این [[دعا]] را این گونه یادآور می‌‌شود: {{عربی|قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ: نَقَلْتُ‏ مِنْ‏ كِتَابِ‏ أَبِي‏ جَعْفَرٍ مُحَمَّدِ بْنِ‏ الْحُسَيْنِ‏ بْنِ‏ سُفْيَانَ‏ الْبَزَوْفَرِيِ‏ رَضِيَ‏ اللَّهُ‏ عَنْهُ‏ هَذَا الدُّعَاءَ، وَ ذَكَرَ فِيهِ أَنَّهُ الدُّعَاءُ لِصَاحِبِ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ وَ عَجَّلَ فَرَجَهُ وَ فَرَجَنَا بِهِ، وَ يُسْتَحَبُّ أَنْ يُدْعَى بِهِ فِي الْأَعْيَادِ الْأَرْبَعَةِ: الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ، وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ نَبِيِّهِ وَ آلِهِ، وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً....}} <ref>ابن مشهدی، مزار کبیر، ص۵۷۳.</ref>.

::::::همان طور که ملاحظه می‌‌شود هر دو [[سند]] یکی است و مراد از عبارت {{عربی|بَعْضُ أَصْحَابِنَا}} در مصباح الزائرِ [[سید ابن طاووس]]، مرحوم [[ابن مشهدی]] است<ref>صافی گلپایگانی، فروغ ولایت در دعای ندبه، ص۳۲.</ref>.

::::::[[رجال]] این [[سند]]: "[[ابو الفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنائی]]" معاصر [[نجاشی]] و از [[رجال]] [[شیعه]] است و در کتب [[رجال]] توثیق شده است. [[نجاشی]] می‌‌گوید: [[ثقه]] است و زیاد شنیده و زیاد نوشته است، چند کتاب دارد: کتاب عمل یوم الجمعه، کتاب عمل الشهور، و کتاب معجم [[رجال]] ابی [[مفضل]]، و کتاب التهجد. و اجازه همه کتبش را به من داده است<ref>رجال نجاشی، ص۳۹۹.</ref>.

::::::و اما "[[ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بن بَزَوفری]]" از [[مشایخ]] مرحوم [[شیخ مفید]] بوده، در معجم [[رجال]] در شرح حال وی می‌‌گوید: "روی عن [[احمد بن ادریس]] و روی عنه [[ابو عبد الله محمد بن محمد بن نعمان]](المفید) و [[الحسین بن عبد الله]] و [[شیخ طوسی]] وی را در مشیخه [[تهذیب]] در طریقش به [[احمد بن ادریس]] آورده است<ref>خوئی، معجم الرجال، ج۱۶، ص۹.</ref>.

::::::پاسخ: [[حضرت]] [[آیت الله]] [[لطف‌الله صافی گلپایگانی|صافی گلپایگانی]] این [[شبهه]] را این چنین پاسخ داده‌اند که "[[اطمینان]] حاصل است که این [[دعا]] در کتاب بزوفری با [[سند]] بوده است و پس از اینکه از کتاب او [[نقل]] شده است، [[مسامحه]] [[سند]] آن را [[نقل]] نکرده‌اند و یا اینکه آن [[قدر]] معروف و مشهور بوده است که بزوفری هم خود را از ذکر [[سند]] آن بی‌نیاز شمرده است"<ref>صافی گلپایگانی، فروغ ولایت در دعای ندبه، ص۳۴.</ref>.

::::::ولی مرحوم [[علامه مجلسی]] در کتاب زاد المعاد تصریح می‌‌کند که این [[دعا]] از [[امام صادق]]{{ع}} است: و اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و [[تأسف]] بر [[غیبت]] [[حضرت قائم]]، به [[سند]] معتبر از [[امام]] [[جعفر صادق]]{{ع}} منقول است که این [[دعای ندبه]] را در چهار عید بخوانند؛ یعنی در روز [[عید فطر]]، روز عید قربان، روز [[غدیر]] و [[روز جمعه]]<ref>مجلسی، زاد المعاد، ص۳۰۳.</ref>»<ref>[[محمود اباذری|اباذری، محمود]]، [[ادعیه و زیارات مهدوی (کتاب)|ادعیه و زیارات مهدوی]]، ص ۸۱ - ۸۳.</ref>.

::::::«[[معارف]] والا و معانی روشن که با اسلوبی بدیع، شیوا و منطقی و عباراتی بلند و [[فصیح]] در این دعای شریف آمده، ما را از ارائه هرگونه [[سند]] و منبع بی‌نیاز می‌کند، که چنین حقایق تابناک و دقایق درخشان، هرگز از هیچ منبعی، جز سرچشمه زلال [[ولایت]] صادر نمی‌شود. ولی برای [[یقین]] بیشتر و [[نورانیت]] دل‌های [[مشتاقان]]، برخی منابع محکم [[دعای ندبه]] را می‌آوریم: نخستین فرد [[موثق]] و مورد اعتمادی که دعای شریف ندبه را در اثر مکتوب خود از [[امام صادق]] {{ع}} [[روایت]] کرده "[[ابو جعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]]" است. وی از استادان [[شیخ مفید]] است و [[شیخ مفید]] به فراوانی از او [[روایت]] کرده است. حاج [[آقا بزرگ تهرانی]] می‌نویسد: "[[وثاقت]] او، از [[نقل]] فراوان [[شیخ مفید]] از او، و طلب [[مغفرت]] بر او [[آشکار]] می‌باشد<ref>الذریعة، ج ۱، ص ۱۹۴.</ref>. دومین فرد مورد [[اعتماد]] و استنادی که [[دعای ندبه]] را در کتاب خود آورده، "[[محمد بن علی بن ابی قره]]" است که در کتاب "الدّعاء" آن را از کتاب بزوفری [[نقل]] کرده است. [[علامه مجلسی]] نیز می‌نویسد: "و اما [[دعای ندبه]] که مشتمل است بر [[عقاید]] حقّه و تأسّف بر [[غیبت]] [[حضرت قائم]] {{ع}}، به [[سند]] معتبر از [[امام صادق|حضرت امام جعفر صادق]] {{ع}} منقول است"<ref>زاد المعاد، ص ۴۸۶.</ref>. [[علامه مجلسی]] در همین فراز کوتاه به نکات ارزشمندی اشاره فرموده: [[دعای ندبه]] از نظر محتوا مشتمل بر [[عقاید]] حقه است، مأثور است و از [[معصوم]] رسیده است. از نظر [[سند]] معتبر است و [[سند]] آن به [[امام صادق]] {{ع}} می‌رسد<ref>با دعای ندبه در پگاه جمعه، مهدی‌پور، ص ۶۳.</ref>.

:::::#[[شیخ]] مشهدی در المزار از [[محمد بن ابی قره]] و او از کتاب [[ابی جعفر محمد بن الحسین بن سفیان بزوفری]] [[نقل]] کرده و آن را به [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} نسبت داده است<ref>المزار، ص ۵۷۳، دعای ۱۰۷</ref>.

:::::#[[سید بن طاووس]] در مصباح الزائر و [[اقبال الاعمال]] از بعض [[اصحاب]] ما از [[محمد بن علی بن ابی قره]] به [[نقل]] از کتاب [[محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]] [[نقل]] کرده و آن را به [[امام مهدی|امام زمان]] {{ع}} نسبت داده است<ref>مصباح الزائر، ص ۴۴۶؛ اقبال الاعمال، ص ۲۹۵-۲۹۹</ref>.

:::::#قبل از این بزرگان، این [[دعا]] را [[شیخ]] جلیل ثقه [[ابوالفرج محمد بن علی بن یعقوب بن اسحاق بن ابی قره قنانی]] که معاصر [[شیخ نجاشی]] و از اعلام قرن پنجم بوده، [[نقل]] کرده است. کسی که [[شیخ]] [[محمد بن مشهدی]] در کتاب المزار از او زیاد [[نقل]] می‌کند.

:::::#و نیز [[شیخ]] جلیل ثقه [[ابوجعفر محمد بن حسین بن سفیان بزوفری]] در کتاب الدعاء [[نقل]] کرده است. او که از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] به حساب می‌آید مورد تأیید خاص او قرار گرفته است. حاجی نوری در خاتمه [[المستدرک (کتاب)|المستدرک]] او را از [[مشایخ]] [[شیخ مفید]] برشمرده و به [[وثاقت]] و جلالت [[قدر]] او [[شهادت]] داده است.

:::::#با [[دعای ندبه]] در پگاه [[جمعه]]، نوشته [[علی اکبر]] [[مهدی]] پور، انتشارات [[موعود]] تهران.

:::::#[[حجیت]] سندی [[دعای ندبه]]، نوشته گروه تحقیقات اندیشه اعتقادات نقلی، انتشارات تا [[ظهور]] [[قم]].