←نخست: حق ایمان
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۴۲: | خط ۲۴۲: | ||
در قرآن کریم آیات زیادی به این حق اشاره و تصریح و تأکید دارند که در ذیل به نمونهای از آنها اشاره میکنیم: | در قرآن کریم آیات زیادی به این حق اشاره و تصریح و تأکید دارند که در ذیل به نمونهای از آنها اشاره میکنیم: | ||
# آیه: <وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ * وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ>[46]؛ ما پیامبران را، جز (بعنوان) بشارتدهنده و بیمدهنده، نمىفرستیم، کسانى که ایمان بیاورند و عمل صالح انجام دهند، نه ترسى بر آنهاست و نه اندوهگین مىشوند * و کسانى که آیات ما را تکذیب کردند، عذاب (پروردگار) بخاطر نافرمانیهایشان به آنان مىرسد. بر اساس این دو آیه ارسال رسل با آیات و بیّنات، ایمان به آنان و به پیامشان را ایجاب میکند، و در صورت ایمان به رسل و به بیّنات و برهانی که همراه آنان است بشریت به امنیت و خوشی دست مییابد و از ناامنی و غم در امان خواهد بود. لکن در آنجا که بشر این بیّنات و آیات و براهین را نادیده بگیرد و از ایمان و تسلیم در برابر آنها سرپیچی کند به رنج و عذاب دائمی دچار خواهد شد. | |||
<وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ * وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ>[46]؛ ما پیامبران را، جز (بعنوان) بشارتدهنده و بیمدهنده، نمىفرستیم، کسانى که ایمان بیاورند و عمل صالح انجام دهند، نه ترسى بر آنهاست و نه اندوهگین مىشوند * و کسانى که آیات ما را تکذیب کردند، عذاب (پروردگار) بخاطر نافرمانیهایشان به آنان مىرسد. بر اساس این دو آیه ارسال رسل با آیات و بیّنات، ایمان به آنان و به پیامشان را ایجاب میکند، و در صورت ایمان به رسل و به بیّنات و برهانی که همراه آنان است بشریت به امنیت و خوشی دست مییابد و از ناامنی و غم در امان خواهد بود. لکن در آنجا که بشر این بیّنات و آیات و براهین را نادیده بگیرد و از ایمان و تسلیم در برابر آنها سرپیچی کند به رنج و عذاب دائمی دچار خواهد شد. | # آیه: <وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰكِن كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ... تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَائِهَا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِن قَبْلُ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ>[47]؛ و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان مىآوردند و تقوا پیشه مىکردند، به یقین برکات آسمان و زمین را بر آنها مىگشودیم، ولى (آنها حق را) تکذیب کردند، ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم... اینها، شهرها و آبادیهایى است که قسمتى از اخبار آن را براى تو شرح مىدهیم، پیامبرانشان دلایل روشن براى آنان آوردند، ولى آنها (چنان لجوج بودند که) به آنچه قبلاً تکذیب کرده بودند، ایمان نمىآوردند. این گونه خداوند بر دلهاى کافران مهر مىنهد (و بر اثر لجاجت و ادامه گناه، توان تشخیص را از آنها سلب مىکند). در این آیات ضمن بیان نتیجۀ ایمان و تقوا به بیان نتیجۀ عدم ایمان به پیامبران الهی علیٰرغم براهین و بیّناتی که برای اثبات حقانیت خویش به همراه داشتهاند اشاره شده است. | ||
# آیه: <إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ * الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ>[48]؛ به یقین در آفرینش آسمانها و زمین، و آمد و شد شب و روز، نشانههاى (روشنى) براى خردمندان است * (همان) کسانى که خدا را ایستاده و نشسته، و درحالیکه بر پهلو خوابیدهاند، یاد مىکنند، و در اسرار آفرینش آسمانها و زمین مىاندیشند، (و مىگویند:) پروردگارا! اینها را بیهوده نیافریدهاى، منزّهى تو! ما را از عذاب دوزخ، نگاهدار. در این دو آیه نیز به مردمان خردمندی اشاره شده که در برابر آیات و بیّنات الهی تسلیم شده و ایمان خود را به خدا و روز جزا اعلام میدارند، سپس به عاقبت کار اینان اشاره شده است آنجا که فرمود: <فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِن دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ... لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ لِّلْأَبْرَارِ>[49]؛ پروردگارشان، درخواست آنها را پذیرفت، (و فرمود:) من عمل هیچ کسى از شما را، زن باشد یا مرد، ضایع نخواهم کرد، شما از جنس یکدیگر (و پیرو یک آیین). لذا کسانى که در راه خدا هجرت کردند، و از خانههاى خود بیرون رانده شدند و در راه من آزار دیدند، و جنگ کردند و کشته شدند، به یقین گناهانشان را مىبخشم، و آنها را در باغهاى بهشتى، که از پاى درختانش نهرها جارى است، وارد مىکنم. این پاداشى است از طرف خداوند، و بهترین پاداشها نزد خدا است... ولى کسانى که (ایمان دارند، و) از (نافرمانى) پرودگارشان مىپرهیزند، براى آنها باغهایى بهشتى است، که از پاى درختانش نهرها جارى است، جاودانه در آن خواهند بود. این، (نخستین) پذیرایى است که از سوى خداوند به آنها مىرسد، و آنچه در نزد خداست، براى نیکان بهتر است! و نیز فرمود: <يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا * فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا>[50]؛ اى مردم! دلیل روشنى از طرف پروردگارتان براى شما آمده، و نور آشکارى [= کتاب آسمانى] به سوى شما نازل کردهایم * پس کسانى که به خدا ایمان آوردند و به آن (کتاب آسمانى) چنگ زدند، بزودى همه را در رحمت و فضل خود، وارد خواهد ساخت، و در راه راستى، به سوى خویش هدایت مىکند (ولى کسانى که کافر شدند به عذاب دردناکى گرفتار خواهند شد) در این دو آیه نیز به نتایج خرّم و فرحبخشی که بر ایمان و تسلیم در برابر برهان الهی بار میشود اشاره شده است. | |||
<وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَىٰ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَٰكِن كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ... تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنبَائِهَا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُم بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِن قَبْلُ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ>[47]؛ و اگر اهل شهرها و آبادیها، ایمان مىآوردند و تقوا پیشه مىکردند، به یقین برکات آسمان و زمین را بر آنها مىگشودیم، ولى (آنها حق را) تکذیب کردند، ما هم آنان را به کیفر اعمالشان مجازات کردیم... اینها، شهرها و آبادیهایى است که قسمتى از اخبار آن را براى تو شرح مىدهیم، پیامبرانشان دلایل روشن براى آنان آوردند، ولى آنها (چنان لجوج بودند که) به آنچه قبلاً تکذیب کرده بودند، ایمان نمىآوردند. این گونه خداوند بر دلهاى کافران مهر مىنهد (و بر اثر لجاجت و ادامه گناه، توان تشخیص را از آنها سلب مىکند). در این آیات ضمن بیان نتیجۀ ایمان و تقوا به بیان نتیجۀ عدم ایمان به پیامبران الهی علیٰرغم براهین و بیّناتی که برای اثبات حقانیت خویش به همراه داشتهاند اشاره شده است. | # آیه: <وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنتُم بَشَرٌ تَنتَشِرُونَ * وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ * وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّلْعَالِمِينَ * وَمِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُكُم مِّن فَضْلِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ * وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ>[51]؛ نشانههاى او این است که شما را از خاک آفرید، سپس بناگاه انسانهایى شدید و (در روى زمین) منتشر مىشوید! * و از نشانههاى او اینکه همسرانى از جنس خودتان براى شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و در میانتان محبت و رحمت قرار داد، به یقین در این نشانههایى است براى گروهى که تفکر مىکنند * و از نشانههاى او آفرینش آسمانها و زمین، و تفاوت زبانها و رنگهاى شماست، در این نشانههایى است براى اهل دانش * و از نشانههاى او خواب شما در شب و روز است و (تلاش و کوششتان براى) بهرهگیرى از فضل پروردگار (و تأمین معاش)، در این امور نشانههایى است براى آنان که گوش شنوا دارند * و از نشانههاى او این است که برق (آسمانى) را به شما نشان مىدهد که مایۀ بیم و امید است (بیم از صاعقه، و امید به نزول باران)، و از آسمان آبى فرو مىفرستد که زمین را بعد از مردنش به وسیلۀ آن زنده مىکند، در این نشانههایى است براى گروهى که مىاندیشند. در این آیات ایمان به خداوند و تسلیم در برابر بیّنات و آیات الهی نتیجۀ اندیشمندی و دانشمندی، و شنوایی، و خردمندی بهشمار آمده است. این بدان معناست که عقل و خرد و دانش به پذیرش آیات و بیّنات الهی حکم میکند و آدمی را به ایمان و تسلیم و خضوع در برابر آیات الهی وامیدارد. | ||
# آیه: <وَقَالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًا مِّنَ الْعَذَابِ * قَالُوا أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُم بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا بَلَى قَالُوا فَادْعُوا وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ>[52]؛ آنها که در آتشند به مأموران دوزخ مىگویند: از پروردگارتان بخواهید یک روز عذاب را از ما بردارد * آنها مىگویند: آیا پیامبران شما با دلایل روشن به سراغتان نیامدند؟! مىگویند: آرى (آمدند ولى ما نپذیرفتیم) آنها مىگویند: پس هر چه مىخواهید (خدا را) بخوانید، ولى دعاى کافران (به اجابت نمىرسد و) جز در گمراهى نیست. در این دو آیه به کیفر آنانکه در برابر براهین و بیّنات الهی سر تسلیم فرو نیاورده و گردنکشی کردهاند اشاره شده و سپس به دلیل این سرکشی اشاره شده که همان تکبر و طغیان درونی آنهاست، خداوند در ادامۀ آیات فوق میفرماید: <إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِن فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَّا هُم بِبَالِغِيهِ>[53]؛ کسانى که در آیات خداوند بدون دلیلى که براى آنها آمده باشد ستیزهجویى مىکنند، در سینههایشان فقط تکبّر (و غرور) است، و هرگز به خواسته خود نخواهند رسید. | |||
<إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ لَآيَاتٍ لِّأُولِي الْأَلْبَابِ * الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَامًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ رَبَّنَا مَا خَلَقْتَ هَذَا بَاطِلًا سُبْحَانَكَ فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ>[48]؛ به یقین در آفرینش آسمانها و زمین، و آمد و شد شب و روز، نشانههاى (روشنى) براى خردمندان است * (همان) کسانى که خدا را ایستاده و نشسته، و درحالیکه بر پهلو خوابیدهاند، یاد مىکنند، و در اسرار آفرینش آسمانها و زمین مىاندیشند، (و مىگویند:) پروردگارا! اینها را بیهوده نیافریدهاى، منزّهى تو! ما را از عذاب دوزخ، نگاهدار. در این دو آیه نیز به مردمان خردمندی اشاره شده که در برابر آیات و بیّنات الهی تسلیم شده و ایمان خود را به خدا و روز جزا اعلام میدارند، سپس به عاقبت کار اینان اشاره شده است آنجا که فرمود: <فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِن دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ وَاللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ... لَكِنِ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا نُزُلًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ وَمَا عِندَ اللَّهِ خَيْرٌ لِّلْأَبْرَارِ>[49]؛ پروردگارشان، درخواست آنها را پذیرفت، (و فرمود:) من عمل هیچ کسى از شما را، زن باشد یا مرد، ضایع نخواهم کرد، شما از جنس یکدیگر (و پیرو یک آیین). لذا کسانى که در راه خدا هجرت کردند، و از خانههاى خود بیرون رانده شدند و در راه من آزار دیدند، و جنگ کردند و کشته شدند، به یقین گناهانشان را مىبخشم، و آنها را در باغهاى بهشتى، که از پاى درختانش نهرها جارى است، وارد مىکنم. این پاداشى است از طرف خداوند، و بهترین پاداشها نزد خدا است... ولى کسانى که (ایمان دارند، و) از (نافرمانى) پرودگارشان مىپرهیزند، براى آنها باغهایى بهشتى است، که از پاى درختانش نهرها جارى است، جاودانه در آن خواهند بود. این، (نخستین) پذیرایى است که از سوى خداوند به آنها مىرسد، و آنچه در نزد خداست، براى نیکان بهتر است! و نیز فرمود: <يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُم بُرْهَانٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَأَنزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُّبِينًا * فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَاعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِّنْهُ وَفَضْلٍ وَيَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا>[50]؛ اى مردم! دلیل روشنى از طرف پروردگارتان براى شما آمده، و نور آشکارى [= کتاب آسمانى] به سوى شما نازل کردهایم * پس کسانى که به خدا ایمان آوردند و به آن (کتاب آسمانى) چنگ زدند، بزودى همه را در رحمت و فضل خود، وارد خواهد ساخت، و در راه راستى، به سوى خویش هدایت مىکند (ولى کسانى که کافر شدند به عذاب دردناکى گرفتار خواهند شد) در این دو آیه نیز به نتایج خرّم و فرحبخشی که بر ایمان و تسلیم در برابر برهان الهی بار میشود اشاره شده است. | * در برخی دیگر از آیات قرآن نیز به همان مطلب فوق الذکر یعنی طغیان در برابر آیات و بیّنات الهی در نتیجۀ تکبر و خود برتربینی اشاره شده است خداوند میفرماید: <سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِن يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَّا يُؤْمِنُوا بِهَا وَإِن يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِن يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ>[54]؛ بزودى کسانى را که در روى زمین به نا حق تکبّر میورزند، از (ایمان به) آیات خود، منصرف مىسازم. (زیرا آنها چنانند که) اگر هر آیه و نشانهاى را ببینند، به آن ایمان نمىآورند، اگر راه هدایت را ببینند، آن را راه خود انتخاب نمىکنند، و اگر طریق گمراهى را ببینند، آن را راه خود انتخاب مىکنند. (همه) اینها بخاطر آن است که آیات ما را تکذیب کردند، و از آن غافل بودند. | ||
* آیات فراوان دیگری در قرآن کریم در زمینۀ حق ایمان به برهان و دلیل آمده و اینکه سرپیچی در برابر برهان و دلیلی که حقانیت خدا و رسل الهی را اثبات میکند مصداق تکبر و طغیان است، که برای رعایت اختصار به همین اندازه اکتفا میکنیم. | |||
<وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنتُم بَشَرٌ تَنتَشِرُونَ * وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ * وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّلْعَالِمِينَ * وَمِنْ آيَاتِهِ مَنَامُكُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ وَابْتِغَاؤُكُم مِّن فَضْلِهِ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَسْمَعُونَ * وَمِنْ آيَاتِهِ يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفًا وَطَمَعًا وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَيُحْيِي بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ>[51]؛ نشانههاى او این است که شما را از خاک آفرید، سپس بناگاه انسانهایى شدید و (در روى زمین) منتشر مىشوید! * و از نشانههاى او اینکه همسرانى از جنس خودتان براى شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و در میانتان محبت و رحمت قرار داد، به یقین در این نشانههایى است براى گروهى که تفکر مىکنند * و از نشانههاى او آفرینش آسمانها و زمین، و تفاوت زبانها و رنگهاى شماست، در این نشانههایى است براى اهل دانش * و از نشانههاى او خواب شما در شب و روز است و (تلاش و کوششتان براى) بهرهگیرى از فضل پروردگار (و تأمین معاش)، در این امور نشانههایى است براى آنان که گوش شنوا دارند * و از نشانههاى او این است که برق (آسمانى) را به شما نشان مىدهد که مایۀ بیم و امید است (بیم از صاعقه، و امید به نزول باران)، و از آسمان آبى فرو مىفرستد که زمین را بعد از مردنش به وسیلۀ آن زنده مىکند، در این نشانههایى است براى گروهى که مىاندیشند. در این آیات ایمان به خداوند و تسلیم در برابر بیّنات و آیات الهی نتیجۀ اندیشمندی و دانشمندی، و شنوایی، و خردمندی بهشمار آمده است. این بدان معناست که عقل و خرد و دانش به پذیرش آیات و بیّنات الهی حکم میکند و آدمی را به ایمان و تسلیم و خضوع در برابر آیات الهی وامیدارد. | |||
<وَقَالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ لِخَزَنَةِ جَهَنَّمَ ادْعُوا رَبَّكُمْ يُخَفِّفْ عَنَّا يَوْمًا مِّنَ الْعَذَابِ * قَالُوا أَوَلَمْ تَكُ تَأْتِيكُمْ رُسُلُكُم بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا بَلَى قَالُوا فَادْعُوا وَمَا دُعَاءُ الْكَافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَالٍ>[52]؛ آنها که در آتشند به مأموران دوزخ مىگویند: از پروردگارتان بخواهید یک روز عذاب را از ما بردارد * آنها مىگویند: آیا پیامبران شما با دلایل روشن به سراغتان نیامدند؟! مىگویند: آرى (آمدند ولى ما نپذیرفتیم) آنها مىگویند: پس هر چه مىخواهید (خدا را) بخوانید، ولى دعاى کافران (به اجابت نمىرسد و) جز در گمراهى نیست. در این دو آیه به کیفر آنانکه در برابر براهین و بیّنات الهی سر تسلیم فرو نیاورده و گردنکشی کردهاند اشاره شده و سپس به دلیل این سرکشی اشاره شده که همان تکبر و طغیان درونی آنهاست، خداوند در ادامۀ آیات فوق میفرماید: | |||
<إِنَّ الَّذِينَ يُجَادِلُونَ فِي آيَاتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطَانٍ أَتَاهُمْ إِن فِي صُدُورِهِمْ إِلَّا كِبْرٌ مَّا هُم بِبَالِغِيهِ>[53]؛ کسانى که در آیات خداوند بدون دلیلى که براى آنها آمده باشد ستیزهجویى مىکنند، در سینههایشان فقط تکبّر (و غرور) است، و هرگز به خواسته خود نخواهند رسید. | |||
در برخی دیگر از آیات قرآن نیز به همان مطلب فوق الذکر یعنی طغیان در برابر آیات و بیّنات الهی در نتیجۀ تکبر و خود برتربینی اشاره شده است خداوند میفرماید: <سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِن يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَّا يُؤْمِنُوا بِهَا وَإِن يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِن يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ>[54]؛ بزودى کسانى را که در روى زمین به نا حق تکبّر میورزند، از (ایمان به) آیات خود، منصرف مىسازم. (زیرا آنها چنانند که) اگر هر آیه و نشانهاى را ببینند، به آن ایمان نمىآورند، اگر راه هدایت را ببینند، آن را راه خود انتخاب نمىکنند، و اگر طریق گمراهى را ببینند، آن را راه خود انتخاب مىکنند. (همه) اینها بخاطر آن است که آیات ما را تکذیب کردند، و از آن غافل بودند. | |||
آیات فراوان دیگری در قرآن کریم در زمینۀ حق ایمان به برهان و دلیل آمده و اینکه سرپیچی در برابر برهان و دلیلی که حقانیت خدا و رسل الهی را اثبات میکند مصداق تکبر و طغیان است، که برای رعایت اختصار به همین اندازه اکتفا میکنیم. | |||
===دوم: حق بیان=== | ===دوم: حق بیان=== | ||