←قسمت سوم: حقوق عقاید و آراء در تشریع الهی
| خط ۱۵۶: | خط ۱۵۶: | ||
*دسته سوم آن دسته از آراء و گزارههاست که نه دلیلی بر [[حقانیت]] دارند و نه دلیلی بر بطلان، در گذشته گفتیم در نظر [[عقل]] دو [[حق]] برای این دسته از گزارهها ثابت است [[حق]] نخست [[حق]] اثباتی است که [[حق]] تحقیق و تفحص و پرسوجو است، و دیگری [[حق]] سلبی یا به تعبیری سلب الحق است که عبارت است از اینکه به [[حکم عقل]] کسی [[حق]] ندارد به [[رأی]] و نظر و عقیدهای که [[برهان]]، [[حقانیت]] آن را ثابت نکرده، و دلیلی بر [[صدق]] و صحت آن وجود ندارد [[اعتقاد]] پیدا کند و به آن [[ایمان]] آورد. [[اعتقاد]] و [[ایمان]] از نتایج و [[حقوق]] لاینفک [[حجت]] و برهاناند، آنجا که [[حجت]] و [[برهان]] [[حقانیت]] گزارهای را اثبات کند نتیجه آن [[وجوب]] [[تکوینی]] [[اعتقاد]] و [[وجوب]] [[تشریعی]] و یا [[حق]] [[ایمان]] به آن است، و آنجا که [[دلیل]] و حجتی بر [[حقانیت]] گزارهای نیست [[اعتقاد]] به آن، و نیز [[ایمان]] قلبی به آن در نظر [[عقل]] [[تجاوز]] از حدود [[عدل]] و [[حق]] است. | *دسته سوم آن دسته از آراء و گزارههاست که نه دلیلی بر [[حقانیت]] دارند و نه دلیلی بر بطلان، در گذشته گفتیم در نظر [[عقل]] دو [[حق]] برای این دسته از گزارهها ثابت است [[حق]] نخست [[حق]] اثباتی است که [[حق]] تحقیق و تفحص و پرسوجو است، و دیگری [[حق]] سلبی یا به تعبیری سلب الحق است که عبارت است از اینکه به [[حکم عقل]] کسی [[حق]] ندارد به [[رأی]] و نظر و عقیدهای که [[برهان]]، [[حقانیت]] آن را ثابت نکرده، و دلیلی بر [[صدق]] و صحت آن وجود ندارد [[اعتقاد]] پیدا کند و به آن [[ایمان]] آورد. [[اعتقاد]] و [[ایمان]] از نتایج و [[حقوق]] لاینفک [[حجت]] و برهاناند، آنجا که [[حجت]] و [[برهان]] [[حقانیت]] گزارهای را اثبات کند نتیجه آن [[وجوب]] [[تکوینی]] [[اعتقاد]] و [[وجوب]] [[تشریعی]] و یا [[حق]] [[ایمان]] به آن است، و آنجا که [[دلیل]] و حجتی بر [[حقانیت]] گزارهای نیست [[اعتقاد]] به آن، و نیز [[ایمان]] قلبی به آن در نظر [[عقل]] [[تجاوز]] از حدود [[عدل]] و [[حق]] است. | ||
==قسمت سوم: حقوق عقاید و آراء در تشریع الهی== | ==قسمت سوم: [[حقوق]] [[عقاید]] و آراء در [[تشریع]] [[الهی]]== | ||
چهارچوب و حدود آزادی عقیده در شریعت الهی دقیقاً با حدود و چهارچوبی که به حکم عقل سلیم و آزاد برای عقیده مقرّر است تطابق کامل دارد. | *چهارچوب و حدود [[آزادی]] [[عقیده]] در [[شریعت الهی]] دقیقاً با حدود و چهارچوبی که به [[حکم عقل]] سلیم و آزاد برای [[عقیده]] مقرّر است تطابق کامل دارد. | ||
*همان [[حقوق]] پنجگانه اثباتی و سلبی که در نظر [[عقل]] برای [[عقیده]] [[حق]] ثابت است در [[شریعت الهی]] نیز به همان ترتیب ثابت است. | |||
همان حقوق پنجگانه اثباتی و سلبی که در نظر عقل برای عقیده حق ثابت است در شریعت الهی نیز به همان ترتیب ثابت است. | *در قسمت نخستین این مبحث گفتیم که [[رأی]] و عقیدهای که صحت آن ثابت بالبرهان است در نظر [[عقل]] از پنجگونه [[حق]] اثباتی و پنجگونه [[حق]] سلبی برخوردار است: | ||
*[[حقوق]] اثباتی عبارتند از: | |||
در قسمت نخستین این مبحث گفتیم که رأی و عقیدهای که صحت آن ثابت بالبرهان است در نظر عقل از پنجگونه حق اثباتی و پنجگونه حق سلبی برخوردار است: | # [[حق]] [[ایمان]]؛ | ||
# [[حق]] [[بیان]]؛ | |||
حقوق اثباتی عبارتند از: | # [[حق]] [[تأیید]] و [[نصرت]]؛ | ||
# حق | # [[حق]] نشر و [[تبلیغ]]؛ | ||
# حق | # [[حق]] عمل. | ||
# حق تأیید و | *و [[حقوق]] سلبی عبارتند از: | ||
# حق نشر و | # ممنوعیت [[انکار]] قلبی؛ | ||
# حق عمل. | # ممنوعیت [[انکار]] زبانی یا اظهار [[انکار]] و [[مخالفت]]؛ | ||
# ممنوعیت جلوگیری از [[بیان]] و [[تأیید]] و [[نصرت]]؛ | |||
و حقوق سلبی عبارتند از: | # ممنوعیت جلوگیری از نشر و [[تبلیغ]]؛ | ||
# ممنوعیت انکار قلبی؛ | |||
# ممنوعیت انکار زبانی یا اظهار انکار و | |||
# ممنوعیت جلوگیری از بیان و تأیید و | |||
# ممنوعیت جلوگیری از نشر و | |||
# ممنوعیت جلوگیری از عمل. | # ممنوعیت جلوگیری از عمل. | ||
*در [[شریعت اسلامی]] نیز همین [[حقوق]] پنجگانه اثباتی و سلبی برای [[عقیده]] و [[رأی]] ثابت الحصة بالبرهان وجود دارد، در اینجا به بررسی [[ادله]] شرعی هر یک از این [[حقوق]] پنجگانه اثباتی و سلبی میپردازیم: | |||
در شریعت اسلامی نیز همین حقوق پنجگانه اثباتی و سلبی برای عقیده و رأی ثابت الحصة بالبرهان وجود دارد، در اینجا به بررسی ادله شرعی هر یک از این حقوق پنجگانه اثباتی و سلبی میپردازیم: | *[[ادله]] شرعی [[حقوق]] اثباتی آراء و [[عقائد]] مستند به [[برهان]] و [[دلیل]]: | ||
ادله شرعی حقوق اثباتی آراء و عقائد مستند به برهان و دلیل: | |||
===نخست: حق ایمان=== | ===نخست: حق ایمان=== | ||