توحید: تفاوت میان نسخهها
←واژهشناسی لغوی
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
*[[دانشمندان]] ابتدا توحید را به دو قسم نظری و عملی و سپس توحید نظری را به سه قسم ذاتی، صفاتی و افعالی قسمت کردهاند<ref>تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۰۳، «توحید در قرآن»؛ مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۹۹ - ۱۰۴، «جهان بینی توحیدی».</ref>. برخی نیز در یک تقسیم، توحید را شامل ۴ قسم ذاتی، صفاتی، افعالی و عبادی دانستهاند<ref>صفات الله عندالمسلمین، ص ۳۷.</ref>. در [[توحید ذاتی]] گاه نظر به واحدیت [[خدا]]، یعنی [[یگانگی]] و شریک نداشتن<ref>شرح منظومه، سبزواری، ص ۱۴۸.</ref>، و گاه نظر به احدیت او، یعنی یکتایی و بساطت و جزء نداشتن است<ref>الالهیات، ج ۲، ص ۱۵۵.</ref> که از آن در صورت نخست به "[[توحید واحدی]]" و در صورت دوم به "توحید أحدی" تعبیر میکنند<ref>الالهیات، ج ۲، ص ۱۱.</ref>در [[توحید واحدی]] گاه نظر به [[وحدت]] عددی است که مستلزم محدودیت و تقابل [[خداوند]] با دیگر موجودات است ـ همان گونه که عموم [[متکلمان]] و خصوص حکیمان مشّائی تصوّر کردهاند ـ و گاه نظر به [[وحدت]] [[حقیقی]] "صمدی" است که با هر محدودیتی در [[تعارض]] و مستلزم احاطه وجودی [[خداوند]] بر همه کثرات و موجودات است، همان گونه که عموم [[عارفان]] و خصوص حکیمان صدرایی تصویر کردهاند<ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>. | *[[دانشمندان]] ابتدا توحید را به دو قسم نظری و عملی و سپس توحید نظری را به سه قسم ذاتی، صفاتی و افعالی قسمت کردهاند<ref>تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۲۰۳، «توحید در قرآن»؛ مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۹۹ - ۱۰۴، «جهان بینی توحیدی».</ref>. برخی نیز در یک تقسیم، توحید را شامل ۴ قسم ذاتی، صفاتی، افعالی و عبادی دانستهاند<ref>صفات الله عندالمسلمین، ص ۳۷.</ref>. در [[توحید ذاتی]] گاه نظر به واحدیت [[خدا]]، یعنی [[یگانگی]] و شریک نداشتن<ref>شرح منظومه، سبزواری، ص ۱۴۸.</ref>، و گاه نظر به احدیت او، یعنی یکتایی و بساطت و جزء نداشتن است<ref>الالهیات، ج ۲، ص ۱۵۵.</ref> که از آن در صورت نخست به "[[توحید واحدی]]" و در صورت دوم به "توحید أحدی" تعبیر میکنند<ref>الالهیات، ج ۲، ص ۱۱.</ref>در [[توحید واحدی]] گاه نظر به [[وحدت]] عددی است که مستلزم محدودیت و تقابل [[خداوند]] با دیگر موجودات است ـ همان گونه که عموم [[متکلمان]] و خصوص حکیمان مشّائی تصوّر کردهاند ـ و گاه نظر به [[وحدت]] [[حقیقی]] "صمدی" است که با هر محدودیتی در [[تعارض]] و مستلزم احاطه وجودی [[خداوند]] بر همه کثرات و موجودات است، همان گونه که عموم [[عارفان]] و خصوص حکیمان صدرایی تصویر کردهاند<ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref>. | ||
*[[توحید صفاتی]] این است که صفات اثبات شده برای [[خدا]]، کثرت بردار نیست؛ بدین معنی که [[علم]] و [[قدرت]] و حیات و دیگر [[صفات ]][[خدا]] همه عبارت از ذات است<ref> المیزان، ج ۱، ص ۳۹۴.</ref><ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref> | *[[توحید صفاتی]] این است که صفات اثبات شده برای [[خدا]]، کثرت بردار نیست؛ بدین معنی که [[علم]] و [[قدرت]] و حیات و دیگر [[صفات ]][[خدا]] همه عبارت از ذات است<ref> المیزان، ج ۱، ص ۳۹۴.</ref><ref>[[حسن رمضانی|رمضانی، حسن]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۹، ص۷۲ - ۱۱۵.</ref> | ||
*[[توحید افعالی]] نیز این است که عالم با همه دقایق و تفصیلاتش، اعم از أفعالی که مستقیم به [[خدا]] منسوباند و أفعال و تأثیرات و حرکاتی که به طور معمول به دیگران نسبت داده میشوند، در [[حقیقت]] از [[خدا]] و [[اراده]] او صادر شدهاند و بنابر قول مشهورِ {{عربی|" لا مؤثّر في الوجود إلّا اللّه"}} در دایره هستی کسی جز [[خدا]] اثرگذار نیست<ref>مصطلحات التصوف، ص ۲۲۷ - ۲۲۹؛ جامع الاسرار، ص ۱۱۴؛ التوحید، دیباجی، ص ۱۱۵.</ref> که خود به صورتهای گوناگون تجلّی مییابد و عمده آنها عبارتاند از | *[[توحید افعالی]] نیز این است که عالم با همه دقایق و تفصیلاتش، اعم از أفعالی که مستقیم به [[خدا]] منسوباند و أفعال و تأثیرات و حرکاتی که به طور معمول به دیگران نسبت داده میشوند، در [[حقیقت]] از [[خدا]] و [[اراده]] او صادر شدهاند و بنابر قول مشهورِ {{عربی|" لا مؤثّر في الوجود إلّا اللّه"}} در دایره هستی کسی جز [[خدا]] اثرگذار نیست<ref>مصطلحات التصوف، ص ۲۲۷ - ۲۲۹؛ جامع الاسرار، ص ۱۱۴؛ التوحید، دیباجی، ص ۱۱۵.</ref> که خود به صورتهای گوناگون تجلّی مییابد و عمده آنها عبارتاند از | ||
#[[توحید در خالقیت]]؛ | |||
#[[توحید در مالکیت]]؛ | |||
#[[توحید در حاکمیت]]؛ | |||
#[[توحید در ربوبیت]]؛ | |||
#[[توحید در ولایت]]؛ | |||
#[[توحید در رازقیت]]؛ | |||
#[[توحید در شفاعت]]. | |||
*مراد از [[توحید عملی]] یا عبادی این است که [[انسان]] تنها [[خدا]] را [[مطاع]] و [[قبله]] [[روح]] و جهت حرکت و [[آرمان]] خویش کند و هر [[مطاع]] و جهت و [[قبله]] و [[آرمان]] دیگر را کنار نهد و در یک کلمه، [[توحید عملی]]، یگانه پرستی و یگانه شدن است<ref>مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۴ - ۱۰۶.</ref> بنابر قولی، مراد از [[توحید عملی]] آن است که همه [[اعمال انسان]] برای برخورداری از [[ثواب]] [[الهی]] و به یاد روز جزا باشد<ref>المیزان، ج ۲، ص ۳۶۲.</ref> | *مراد از [[توحید عملی]] یا عبادی این است که [[انسان]] تنها [[خدا]] را [[مطاع]] و [[قبله]] [[روح]] و جهت حرکت و [[آرمان]] خویش کند و هر [[مطاع]] و جهت و [[قبله]] و [[آرمان]] دیگر را کنار نهد و در یک کلمه، [[توحید عملی]]، یگانه پرستی و یگانه شدن است<ref>مجموعه آثار مطهری، ج ۲، ص ۱۰۴ - ۱۰۶.</ref> بنابر قولی، مراد از [[توحید عملی]] آن است که همه [[اعمال انسان]] برای برخورداری از [[ثواب]] [[الهی]] و به یاد روز جزا باشد<ref>المیزان، ج ۲، ص ۳۶۲.</ref> | ||
*برخی، جلوههای [[توحید عملی]] را در سه مرتبه متجلّی دانسته اند: ۱. [[توحید در عبادت]]؛ ۲. [[توحید در حمد]]؛ ۳. [[توحید در دعا]]<ref>تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۱۶ - ۵۴۹، «توحید در قرآن».</ref>. | *برخی، جلوههای [[توحید عملی]] را در سه مرتبه متجلّی دانسته اند: ۱. [[توحید در عبادت]]؛ ۲. [[توحید در حمد]]؛ ۳. [[توحید در دعا]]<ref>تفسیر موضوعی، ج ۲، ص ۵۱۶ - ۵۴۹، «توحید در قرآن».</ref>. | ||