خانواده: تفاوت میان نسخه‌ها

خانواده (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۰، ساعت ۰۷:۴۸

۱۹٬۰۴۳ بایت حذف‌شده ، ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۰

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۲۹

ویرایش

@@ خط ۵۰: / خط ۵۰: @@
 ==[[مسئولیت]] والدین==
 *والدین نیز در برابر [[فرزندان]] مسئول‌اند. [[امام]] {{ع}} در [[حکمت]] ۳۹۹ [[مسئولیت]] والدین را در سه‌چیز می‌داند: [[انتخاب]] نام نیک، [[تربیت]]، [[تعلیم]] [[قرآن]]. [[انسان‌ها]] در محیط خانواده و تحت [[تربیت]] والدین نیک‌اندیش و [[درست‌کار]] وارد اجتماع می‌شوند و [[جامعه]] از وجود آنان بهره‌مند خواهد شد. پس کانون خانواده، مقدمه‌ای بر حضور افراد و نقش‌آفرینی آن‌ها در [[جامعه]] است. می‌توان این‌گونه پنداشت که کانون خانواده مهم‌ترین نقش را در پدیداری [[جامعه]] دین‌مدار و مترقی و در نهایت پدیداری تمدن‌های بزرگ بشری ایفا می‌کند»<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۱، ص 321.</ref>.
-==خانواده در فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱==
-از منظر [[قرآن]]، [[انسان‌ها]] بگونه‌ای [[آفریده]] شده‌اند که [[گرایش]] به [[همسر]] و [[تشکیل خانواده]] در [[سرشت]] و [[فطرت]] آنها وجود دارد و اصولاً [[خلقت]] [[انسان‌ها]] جفت‌جفت است و هیچ مرد و زنی نیست که برای او جفتی [[خلق]] نشده باشد؛ چنانچه [[قرآن]] می‌فرماید: {{متن قرآن|وَخَلَقْنَاكُمْ أَزْوَاجًا}}<ref>«و شما را جفت‌هایی (نر و ماده) آفریدیم،» سوره نبأ، آیه ۸.</ref>  «ما شمارا جفت‌جفت آفریدیم». همچنین در [[آیه]] دیگری آمده است: {{متن قرآن|وَاللَّهُ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا}}<ref>«و خداوند شما را از خاکی آفرید سپس از نطفه‌ای، آنگاه شما را جفت‌هایی (نر و ماده) قرار داد و هیچ مادینه‌ای باردار نمی‌گردد و نمی‌زاید مگر با آگاهی وی و هیچ سالمندی کهنسال نمی‌گردد و از عمر کسی کم نمی‌شود مگر که در کتابی آمده است؛ بی‌گمان این بر خداوند آسا» سوره فاطر، آیه ۱۱.</ref>.. «[[خداوند]] شما را از [[خاک]] و سپس از نطفه آفرید و شما را جفت‌جفت گردانید». چنانکه [[انسان‌ها]] را به [[ازدواج]] آسان [[ترغیب]] می‌نماید: {{متن قرآن|وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و بی‌همسران  (آزاد) و بردگان و کنیزان شایسته‌تان را همسر دهید، اگر نادار باشند خداوند از بخشش خویش به آنان بی‌نیازی می‌دهد و خداوند نعمت‌گستری داناست» سوره نور، آیه ۳۲.</ref> از سوی دیگر به [[فلسفه]] اساسی [[تشکیل خانواده]] اشاره می‌کند که موجب سکونت و [[آرامش]] [[زن]] و مرد و در سیر [[تکامل]] [[حیات]] و [[معنویت]] و [[تعادل]] [[اخلاقی]] مکمل یکدیگر است. از این منظر [[قرآن]] روی‌آوردن به [[تشکیل خانواده]] را، ریشه در [[طبیعت]] [[بشر]] می‌داند و نه تنها برخلاف نظر برخی از نظریه‌پردازان، منشأ این [[تمایل]]، [[حس]] استخدام‌طلبی [[بشر]] نیست، یا سوء استفاده مردان که برخی از فمنیست‌ها می‌گویند، بلکه ناشی از عواطفی بسیار [[قوی]] طرفین در تشکیل این نهاد است که [[انسان]] را از [[خودخواهی]] به دگرخواهی می‌رساند و همین امر غریزۀ جنسی باعث تداوم [[نسل]] و باعث [[استحکام]] خانواده گردد. هر چند که برای خانواده چارچوبی تعیین کند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ مِنْ نَفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا}}<ref>«ای مردم! از پروردگارتان پروا کنید، همان که شما را از تنی یگانه آفرید و از (سرشت) او همسرش را پدید آورد و از آن دو، مردان و زنان بسیار (در جهان) پراکند و از خداوند- که با (سوگند بر نام) او، از هم درخواست می‌کنید- و از (بریدن پیوند) خویشان پروا کنید، بی‌گ» سوره نساء، آیه ۱.</ref> یا داشتن [[فرزند]] خوب و [[صالح]] برای [[انسان]] دارای اهمیت باشد: {{متن قرآن|وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ}}<ref>«و آنان که می‌گویند: پروردگارا! به ما از همسران و فرزندانمان روشنی دیدگان ببخش و ما را پیشوای پرهیزگاران کن» سوره فرقان، آیه ۷۴.</ref>.».... «آنها پیوسته از درگاه [[خدا]] می‌خواهند که پروردگارا [[همسران]] و [[فرزندان]] ما را کسانی قرار ده که مایۀ روشنی چشم ما گردند» بنابراین طبیعی است که [[پیامبر]] بر اساس همین رویکرد به خانواده و [[فرزند]] و [[نسل]] خود توجه کند و به این نهاد مهم [[اجتماعی]] توجه نشان دهد که نقش اساسی در تأمین [[هدف]] [[معنوی]] و [[تربیتی]] و [[تعلیم]] و [[الگو]] شدن را داشته باشد و مباحثی که در این مدخل آورده می‌شود در این قلمرو و ارتباط آن با [[پیامبر]] [[بیان]] گردد.
-#{{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ لِكُلِّ أَجَلٍ كِتَابٌ}}<ref>«و بی‌گمان پیش از تو پیامبرانی فرستادیم و به آنان همسران و فرزندانی دادیم و هیچ پیامبری را نسزد که معجزه‌ای بیاورد مگر با اذن خداوند؛ هر سرآمدی، زمانی نگاشته دارد» سوره رعد، آیه ۳۸.</ref>
-#{{متن قرآن|وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و به یادآور که پگاهان از خانواده‌ات جدا شدی در حالی که مؤمنان را در سنگرها برای پیکار (احد) جای می‌دادی و خداوند شنوای داناست» سوره آل عمران، آیه ۱۲۱.</ref>
-#{{متن قرآن|وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ * إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا}}<ref>«و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت و چون او آن را (به همسر دیگر) خبر داد و خداوند پیامبر  را از آن آگاه کرد وی بخشی از آن را (به همسران خود) گفت و در (گفتن) بخشی دیگر خودداری ورزید، پس هنگامی‌که (پیامبر) آن (همسر رازگشا) را از این * اگر شما دو زن به درگاه خداوند توبه کنید (بسی شایسته است) چرا که به راستی دلتان برگشته است  و اگر از هم در برابر پیامبر  پشتیبانی کنید بی‌گمان خداوند و جبرئیل و (آن) مؤمن شایسته، یار اویند و فرشتگان هم پس از آن پشتیبان وی‌اند» سوره تحریم، آیه ۳-۴.</ref>
-#{{متن قرآن|وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى}}<ref>«و خانواده‌ات را به نماز فرمان ده و بر آن شکیب کن، ما از تو روزی نمی‌خواهیم که خود، تو را روزی می‌دهیم و سرانجام (نیک) برای پرهیزگاری است» سوره طه، آیه ۱۳۲.</ref>
-#{{متن قرآن|قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«بگو اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و همسرانتان و دودمانتان و دارایی‌هایی که  به دست آورده‌اید و تجارتی که از کساد آن بیم دارید و خانه‌هایی که می‌پسندید از خداوند و پیامبرش و جهاد در راه او نزد شما دوست‌داشتنی‌تر است پس چشم به راه باشید تا خداوند» سوره توبه، آیه ۲۴.</ref>
-#{{متن قرآن|بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ أَبَدًا وَزُيِّنَ ذَلِكَ فِي قُلُوبِكُمْ وَظَنَنْتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنْتُمْ قَوْمًا بُورًا}}<ref>«(گریزتان از جهاد بدان بهانه نبود) بلکه گمان بردید که پیامبر و مؤمنان هرگز به نزد خانواده‌هایشان باز نخواهند گشت و همین (اندیشه) در دلتان آراسته شد و بدگمانی ورزیدید و قومی‌شایسته نابودی  شدید» سوره فتح، آیه ۱۲.</ref>
-'''نتیجه''': در [[آیات]] فوق این موضوعات مطرح شده است:
-# [[تشکیل خانواده]] از جانب [[پیامبر]] مورد سر زنش [[مشرکان]] و تأکید [[خداوند]] برعیب نبودن [[تشکیل خانواده]] از جانب [[پیامبر]] و توجه به [[ضرورت]] [[تشکیل خانواده]] از [[ناحیه]] [[پیامبران پیشین]]: {{متن قرآن|لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِنْ قَبْلِكَ وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً}}<ref>«و بی‌گمان پیش از تو پیامبرانی فرستادیم و به آنان همسران و فرزندانی دادیم و هیچ پیامبری را نسزد که معجزه‌ای بیاورد مگر با اذن خداوند؛ هر سرآمدی، زمانی نگاشته دارد» سوره رعد، آیه ۳۸.</ref> از سوی دیگر برخلاف کسانی مانند [[مسیحیت]] که یاد آور می‌شدند که [[عیسی]] [[ازدواج]] نکرد، او می‌گوید: {{متن قرآن|وَجَعَلْنَا لَهُمْ أَزْوَاجًا وَذُرِّيَّةً}}<ref>«و بی‌گمان پیش از تو پیامبرانی فرستادیم و به آنان همسران و فرزندانی دادیم و هیچ پیامبری را نسزد که معجزه‌ای بیاورد مگر با اذن خداوند؛ هر سرآمدی، زمانی نگاشته دارد» سوره رعد، آیه ۳۸.</ref> اما بسیاری از [[پیامبران]] [[ازدواج]] کردند و دارای [[فرزندان]] بودند.
-# [[خروج]] [[پیامبر]] در صبحگاهان از میان خانواده خویش، به منظور برپا نمودن پایگاههای [[جنگی]] برای [[مؤمنان]]، در مصاف با [[کافران]]: {{متن قرآن|وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ}}<ref>«و به یادآور که پگاهان از خانواده‌ات جدا شدی در حالی که مؤمنان را در سنگرها برای پیکار (احد) جای می‌دادی و خداوند شنوای داناست» سوره آل عمران، آیه ۱۲۱.</ref>
-#افشای [[اسرار]] [[خانوادگی]] [[محمد]] به واسطه برخی [[همسران]] وی، [[گناه]] و [[نیازمند]] [[توبه]]: {{متن قرآن|وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ عَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ فَلَمَّا نَبَّأَهَا بِهِ قَالَتْ مَنْ أَنْبَأَكَ هَذَا قَالَ نَبَّأَنِيَ الْعَلِيمُ الْخَبِيرُ * إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا}}<ref>«و آنگاه که پیامبر به یکی از همسرانش سخنی را، نهانی گفت و چون او آن را (به همسر دیگر) خبر داد و خداوند پیامبر  را از آن آگاه کرد وی بخشی از آن را (به همسران خود) گفت و در (گفتن) بخشی دیگر خودداری ورزید، پس هنگامی‌که (پیامبر) آن (همسر رازگشا) را از این * اگر شما دو زن به درگاه خداوند توبه کنید (بسی شایسته است) چرا که به راستی دلتان برگشته است  و اگر از هم در برابر پیامبر  پشتیبانی کنید بی‌گمان خداوند و جبرئیل و (آن) مؤمن شایسته، یار اویند و فرشتگان هم پس از آن پشتیبان وی‌اند» سوره تحریم، آیه ۳-۴.</ref>
-#توصیه [[خداوند]] به [[پیامبر]]، برای [[فرمان]] دادن خانواده‌اش به [[نماز]] و [[صبر]] برآن: {{متن قرآن|وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا}}<ref>«و خانواده‌ات را به نماز فرمان ده و بر آن شکیب کن، ما از تو روزی نمی‌خواهیم که خود، تو را روزی می‌دهیم و سرانجام (نیک) برای پرهیزگاری است» سوره طه، آیه ۱۳۲.</ref>».. و امر به [[خواندن نماز]] را به عنوان یکی از [[مناسک]] [[دینی]] مهم برعهدۀ [[سرپرست]] خانوار نهاده است: {{متن قرآن|وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى}}<ref>«و خانواده‌ات را به نماز فرمان ده و بر آن شکیب کن، ما از تو روزی نمی‌خواهیم که خود، تو را روزی می‌دهیم و سرانجام (نیک) برای پرهیزگاری است» سوره طه، آیه ۱۳۲.</ref> «[[اهل‌بیت]] خود را به [[نماز]] امرکن و خود نیز بر این [[عبادت]] [[صبر]] و [[استقامت]] داشته باش».
-# [[دلبستگی]] به خانواده و ترجیح [[دوستی]] آن بر [[دوستی]] [[خدا]] و [[پیامبر]] و [[جهاد]] مورد [[مذمت]] [[خداوند]]: {{متن قرآن|قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ}}<ref>«بگو اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و همسرانتان و دودمانتان و دارایی‌هایی که  به دست آورده‌اید و تجارتی که از کساد آن بیم دارید و خانه‌هایی که می‌پسندید از خداوند و پیامبرش و جهاد در راه او نزد شما دوست‌داشتنی‌تر است پس چشم به راه باشید تا خداوند» سوره توبه، آیه ۲۴.</ref>
-# [[پندار]] [[نادرست]] متخلفان از [[حدیبیه]]، بر بازنگشتن [[پیامبر]] و [[مجاهدان]] به خانواده هاشان: {{متن قرآن|بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلَى أَهْلِيهِمْ}}<ref>«(گریزتان از جهاد بدان بهانه نبود) بلکه گمان بردید که پیامبر و مؤمنان هرگز به نزد خانواده‌هایشان باز نخواهند گشت و همین (اندیشه) در دلتان آراسته شد و بدگمانی ورزیدید و قومی‌شایسته نابودی  شدید» سوره فتح، آیه ۱۲.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیان‌فر|سعیدیان‌فر، محمد جعفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی، سید محمد علی]]، [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۴۷۴.</ref>.
 == پرسش‌های وابسته ==
@@ خط ۷۳: / خط ۵۷: @@
 ==منابع==
 # [[پرونده:13681048.jpg|22px]] [[دانشنامه نهج البلاغه ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه نهج البلاغه ج۱''']]
-# [[پرونده:55210091.jpg|22px]] [[فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|'''فرهنگ‌نامه پیامبر در قرآن کریم''']]
 ==پانویس==