اولیاء الله در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{ویرایش غیرنهایی}}

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[اولیاء الله]]''' است. "'''[[اولیاء الله]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[اولیاء الله در قرآن]] | [[اولیاء الله در حدیث]] | [[اولیاء الله در نهج البلاغه]] | [[اولیاء الله در معارف دعا و زیارات]] | [[اولیاء الله در کلام اسلامی]] </div>

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

*[[اولیاء]] اللّه ترکیبی اضافی است و مراد از آن کسانی هستند که از [[دوستی]] و [[قرب الهی]] برخوردارند. [[ولیّ خدا]] شدن [[لازمه ایمان]] به خداست، بنابراین هر مؤمنی از [[اولیاء]] [[الله]] است؛ ولی درجات [[اولیاء]] [[الله]] به مقدار درجه ایمانشان متفاوت است<ref>شرح فصوص الحکم، ص۴۴۱.</ref>. گرچه دارندگان هر یک از [[مراتب ایمان]] از [[اولیاء]] [[الله]] هستند؛ ولی مراد از [[اولیاء]] [[الله]] در [[قرآن]]، کسانی هستند که به درجه عالی [[ایمان]] و [[عبودیت]] رسیده‌اند<ref>المیزان، ج۱۰، ص۹۰.</ref>. آنان کاملانی هستند که از [[لباس]] [[بشریت]] بیرون آمده، و از [[قدس]] [[جبروت]] گذشته و در [[قدس]] لاهوت وارد شده‌اند و آنها موحّدان حقیقی‌اند و در [[حدیث قدسی]] در مورد ایشان آمده است: اولیای مرا کسی جز من نمی‌شناسد<ref>شرح فصوص الحکم، ص۴۴۱.</ref>. البته این گروه نیز خود دارای مراتبی هستند، زیرا کمال [[ولایت]] پایانی نداشته، مراتب [[اولیاء]] [[الله]] نامتناهی است<ref>شرح فصوص الحکم، ص۱۴۸.</ref>. برخی نیز [[ولیّ]] [[الله]] را کسی دانسته‌اند که [[فرشته]] با او سخن گوید یا [[کارهای نیک]] به او [[الهام]] شود<ref>علم الیقین، ج۱، ص۴۸۸.</ref>.

*رسیدن به درجه عالی [[ایمان]] و [[عبودیت]] و برخورداری از این [[مرتبه ولایت]]، موجب می‌شود [[انسان]] نوعی [[ولایت تکوینی]] بر عالم پیدا کرده، بتواند در آن تصرّف کند، چنان که [[سرپرستی]] دیگر [[انسان‌ها]] و [[تدبیر امور]] آنان را نیز [[خداوند]] به چنین انسان‌هایی واگذار می‌کند<ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]] و [[سید محسن سادات‌فخر|سادات‌فخر، سید محسن]]، [[اولیاء الله (مقاله)|اولیاء الله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

==[[اولیاء]] [[الله]] در [[قرآن]]==

*در [[قرآن کریم]] لفظ [[اولیاء]] [[الله]] فقط در دو مورد به‌کار رفته است: در [[آیات]] {{متن قرآن|أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ لَهُمُ الْبُشْرَى فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ لَا تَبْدِيلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}}<ref>«آگاه باشید که دوستان خداوند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌شوند آنان که ایمان آوردند و پرهیزگاری می‌ورزیدند در زندگی این جهان و در جهان واپسین نوید آنان راست. هیچ دگرگونی در کلمات خداوند نیست، این است که رستگاری سترگ است» سوره یونس، آیه ۶۲-۶۴.</ref>، برخی از ویژگی‌های [[اولیاء]] اللّه بیان شده و در [[آیه]] {{متن قرآن|قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«بگو: ای یهودیان! اگر می‌پندارید که از میان مردم، تنها شما دوستان خداوندید اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید» سوره جمعه، آیه ۶.</ref> خطاب به [[یهودیان]] آمده است: اگر [[گمان]] می‌کنید تنها شما [[اولیای خدا]] هستید پس [[مرگ]] را [[آرزو]] کنید.... در برخی از [[روایات]] عنوان [[اولیاء]] [[الله]] بر [[اهل بیت]]{{عم}}، [[پیروان]] ایشان<ref>تفسیر عیاشی، ج۲، ص۱۲۴؛ البرهان، ج۳، ص۳۹؛ نورالثقلین، ج۲، ص۳۰۹.</ref>، و [[ابرار]]<ref>بحار الانوار، ج۷، ص۹۵.</ref> [[تطبیق]] شده است<ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]] و [[سید محسن سادات‌فخر|سادات‌فخر، سید محسن]]، [[اولیاء الله (مقاله)|اولیاء الله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

*[[قرآن]] برای [[اولیاء]] [[الله]]، ویژگی‌های گوناگونی برشمرده است. از ویژگی‌هایی که ذکر می‌شود دو مورد نخست، مقدمه قرار گرفتن در زمره [[اولیاء]] [[الله]] و سایر موارد از آثار و نتایج [[مقام]] و مرتبه ایشان است؛ نیز مجموع این ویژگی‌ها از مختصات [[اولیاء]] [[الله]] است، بنابراین وجود برخی از آنها در غیر ایشان نیز امکان‌پذیر است.

*یکی از ویژگی‌های [[اولیاء]] [[الله]] برخورداری از [[ایمان]] است: {{متن قرآن|أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ... الَّذِينَ آمَنُوا...}}<ref>«آگاه باشید که دوستان خداوند... آنان که ایمان آوردند...» سوره یونس، آیه ۶۲-۶۳.</ref>. مقصود از [[ایمان]] [[اولیاء]] [[الله]]، مرتبه اولیه [[ایمان]] نیست، بلکه مراد، [[ایمان کامل]] و درجه عالی [[ایمان]] است؛ زیرا [[اولیاء]] [[الله]]، پیش از برخورداری از چنین ایمانی دارای تقوایی مستمرّ بودند {{متن قرآن|وَكَانُوا يَتَّقُونَ}}، افزون بر اینکه از [[آیه]] {{متن قرآن|أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}، با توجه به نفی هر گونه [[ترس]] و اندوهی از [[اولیاء]] [[الله]] استفاده می‌شود که [[ایمان]] آنان آن مرتبه از [[ایمان]] است که آنها را به [[عبودیت]] و مملوکیت محض می‌رساند، به گونه‌ای که درمی‌یابند [[مالکیت]] ویژه خداست و آنها نمی‌توانند مالک چیزی باشند تا برای آن ترسیده یا از فقدان آن [[اندوهگین]] شوند<ref>المیزان، ج۱۰، ص۸۹-۹۰.</ref><ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]] و [[سید محسن سادات‌فخر|سادات‌فخر، سید محسن]]، [[اولیاء الله (مقاله)|اولیاء الله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

*[[اولیاء]] [[الله]] از تقوای مستمر برخوردارند: {{متن قرآن|وَكَانُوا يَتَّقُونَ}}. برخی گفته‌اند:[[ تقوا]] سه مرتبه دارد: دوری از [[شرک]]، اجتناب از هرگونه [[گناه]] و معصیتی، اعم از فعل و ترک، و تبتّل و [[انقطاع]] کامل به [[خدا]] و دوری از هر چیزی که [[باطن]] [[انسان]] را از [[خدا]] بازدارد و مقصود از [[تقوا]] در [[آیه]] فوق مرتبه سوم است. البته این مرتبه شامل دو مرتبه پیش از خود نیز می‌شود<ref>روح البیان، ج۴، ص۵۹.</ref>. برخی مراد از [[ایمان]] در این [[آیه]] را کمال حال [[قوه]] نظریه و مراد از [[تقوا]] را کمال حال [[قوه]] عملیه دانسته‌اند<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۷، ص۱۲۵.</ref><ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]] و [[سید محسن سادات‌فخر|سادات‌فخر، سید محسن]]، [[اولیاء الله (مقاله)|اولیاء الله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

*در [[دل]] [[اولیای الهی]] هیچ‌گونه [[خوف]] و حزنی از غیر [[خدا]] نیست: {{متن قرآن|أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«آگاه باشید که دوستان خداوند نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌شوند» سوره یونس، آیه ۶۲-۶۴.</ref>. [[انسان]] از چیزی که ممکن است به او آسیبی برساند می‌هراسد و برای از دست دادن چیزی که آن را [[دوست]] دارد یا تحقّق چیزی که آن را نمی‌پسندد [[اندوهگین]] می‌شود و این در صورتی است که برای خود نسبت به چیزی که برای آن می‌ترسد یا برای از دست دادن آن [[اندوهگین]] می‌شود، [[مالکیت]] یا حقّی قائل باشد، لیکن [[اولیاء]] [[الله]] به سبب بهره‌مندی از [[توحید کامل]]، [[خداوند]] را مالک مطلق همه چیز می‌دانند، به گونه‌ای که هیچ‌کس در [[مالکیت]] چیزی شریک [[خداوند]] نیست، بنابراین، [[اولیای الهی]] برای خود نسبت به چیزی [[مالکیت]] یا حقّی قائل نیستند تا بر اثر آن بترسند یا [[اندوهگین]] شوند<ref>المیزان، ج۱۰، ص۹۰-۹۱.</ref>. گفته شده: لازمه ترسیدن از چیزی یا [[اندوهگین]] شدن برای چیزی، تصور آن چیز است. در حالی که [[اولیاء]] [[الله]] به سبب استغراق در [[نور]] جلال [[الهی]] از غیر [[خدا]] غافل‌اند، بنابراین وجود [[ترس]] و [[اندوه]] در آنها غیر ممکن است<ref>الفسیر الکبیر، ج۱۷، ص۱۲۶؛ نمونه، ج۸، ص۳۳۴.</ref>. برخی نیز گفته‌اند: چون [[اولیاء]] [[الله]] در [[ذات الهی]] فانی گشته‌اند، دیگر برای آنها غایتی بالاتر از آنچه بدان رسیده‌اند وجود ندارد تا بر اثر آن بترسند یا [[اندوهگین]] شوند<ref>روح البیان، ج۴، ص۵۹-۶۰.</ref>.

*برخی از مفسّران نبودن [[ترس]] و [[اندوه]] در [[اولیاء]] [[الله]] را مربوط به [[آخرت]] دانسته‌اند<ref>مجمع البیان، ج۵، ص۱۸۱؛ روح البیان، ج۴، ص۵۸؛ روح المعانی، مج ۷، ج۱۱، ص۲۱۵.</ref>؛ ولی [[آیه]] {{متن قرآن|أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}} مطلق است و [[دنیا]] را نیز شامل می‌شود و [[مقید]] کردن آن به [[آخرت]] هیچ دلیلی ندارد<ref>المیزان، ج۱۰، ص۹۰.</ref>. بر اساس [[آیات]] دیگری، [[اولیاء]] [[الله]] از [[پروردگار]] می‌ترسند؛ مانند: {{متن قرآن|إِنَّا نَخَافُ مِنْ رَبِّنَا}}<ref>«بی‌گمان ما از پروردگارمان می‌هراسیم» سوره انسان، آیه ۱۰.</ref> و {{متن قرآن|إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ}}<ref>«از بندگان خداوند تنها دانشمندان از او می‌هراسند» سوره فاطر، آیه ۲۸.</ref>. بنابراین نبودن [[ترس]] در ایشان نسبت به غیر خداست؛ اما [[ترس از خدا]] از [[صفات]] [[اولیاء]] [[الله]] است، چنان که [[اندوه]] برای از دست دادن [[کرامت الهی]] نیز از ویژگی‌های آنان است<ref>المیزان، ج۱۰، ص۹۰.</ref>. نبودن [[ترس]] و [[اندوه]] از غیر [[خداوند]] در [[اولیاء]] [[الله]] باعث می‌شود که [[امنیت]] و [[آرامش]] واقعی بر وجود آنها حکمفرما شود<ref>نمونه، ج۸، ص۳۳۴.</ref><ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]] و [[سید محسن سادات‌فخر|سادات‌فخر، سید محسن]]، [[اولیاء الله (مقاله)|اولیاء الله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

*[[قرآن]] خطاب به [[یهودیان]] می‌گوید: {{متن قرآن|قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}}<ref>«بگو: ای یهودیان! اگر می‌پندارید که از میان مردم، تنها شما دوستان خداوندید اگر راست می‌گویید آرزوی مرگ کنید» سوره جمعه، آیه ۶.</ref>. [[یهودیان]] ادعا داشتند که [[فرزندان]] و [[دوستان]] [[خدا]] بوده<ref>{{متن قرآن|وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ...}} «و یهودیان و مسیحیان گفتند: ما فرزندان خداوند و دوستان اوییم» سوره مائده، آیه ۱۸.</ref>، [[جهان آخرت]] ویژه آنهاست<ref>{{متن قرآن|قُلْ إِنْ كَانَتْ لَكُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خَالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}} «بگو، اگر راست می‌گویید که از میان همه مردم، سرای واپسین نزد خداوند، ویژه شماست  پس آرزوی مرگ کنید» سوره بقره، آیه ۹۴.</ref> و هیچ‌کس وارد [[بهشت]] نمی‌شود، مگر آنکه [[یهودی]] باشد<ref>{{متن قرآن|وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ}} «و گفتند هرگز کسی جز یهودی و مسیحی به بهشت در نمی‌آید، این آرزوی آنهاست، بگو: اگر راست می‌گویید هر برهانی  دارید بیاورید» سوره بقره، آیه ۱۱۱.</ref>، بنابراین اگر [[یهودیان]] در این ادعای خود [[راستگو]] بودند باید آرزوی [[مرگ]] می‌کردند، زیرا [[انسان]] اگر [[ولیّ]] کسی باشد [[ملاقات]] با او را [[دوست]] دارد و کسی که [[یقین]] دارد [[ولیّ خدا]] بوده، [[بهشت]] مخصوص اوست و بین او و رسیدن به [[لقای الهی]] و [[بهشت]] [[کرامت]] چیزی جز [[مرگ]] فاصله نیست، آرزوی [[مرگ]] می‌کند<ref>المیزان، ج۱۹، ص۲۶۷.</ref>.

*[[امیرمؤمنان]]، [[علی]]{{ع}} فرموده است: به [[خدا]] [[سوگند]] اُنس [[علی بن ابی‌طالب]] به [[مرگ]] بیشتر از [[انس]] طفل به سینه [[مادر]] خویش است<ref>نهج البلاغه، خطبه ۵.</ref>. در [[روایت]] دیگری نیز آمده است که [[اولیاء]] [[الله]] آرزوی [[مرگ]] دارند<ref>تفسیر قمی، ج۲، ص۳۸۰؛ بحارالانوار، ج۱۳، ص۳۴۰.</ref>. افزون بر [[قرآن]]، در [[روایات]] نیز به برخی از ویژگی‌های [[اولیاء]] [[الله]] اشاره شده است؛ مانند اینکه [[دیدار]] آنان [[انسان]] را به [[یاد خدا]] می‌اندازد و [[دوستی]] آنان با دیگران برای [[خدا]] و دشمنیشان نیز برای خداست، [[مساجد]] را با [[ذکر خدا]] آباد می‌کنند، به [[مردم]] خوبی می‌آموزند و آنان را به [[اطاعت خدا]] فرا می‌خوانند، در [[آخرت]] [[انبیا]] و [[شهدا]] به [[مقام]] آنان [[غبطه]] می‌خورند و...<ref>الدرالمنثور، ج۴، ص۳۷۰-۳۷۳.</ref><ref>[[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]] و [[سید محسن سادات‌فخر|سادات‌فخر، سید محسن]]، [[اولیاء الله (مقاله)|اولیاء الله]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]] ج۵.</ref>.

* [[پرونده:000060.jpg|22px]] [[احمد جمالی‌زاده|جمالی‌زاده، احمد]] و [[سید محسن سادات‌فخر|سادات‌فخر، سید محسن]]، [[اولیاء الله (مقاله)|'''اولیاء الله''']]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵ (کتاب)|'''دائرةالمعارف قرآن کریم''']]

==پانویس==

{{یادآوری پانویس}}

{{پانویس2}}

[[رده: مدخل‌]]

[[رده: اولیاء الله]]