ذلت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*از دیدگاه [[قرآن کریم]]، [[ایمان]] و [[عمل صالح]] دو رکن اصلی [[مصونیت]] [[انسان]] از ذلت‌اند، چنان که در آیاتی پس از اشاره به [[آفرینش انسان]] در [[نیکوترین]] [[اعتدال]] و سپس بازگرداندن او به [[پست‌ترین]] مراتب [[پستی]]، [[اهل]] [[ایمان]] و [[اعمال صالح]] از این [[خواری]] استثناء شده‌اند: {{متن قرآن| لَقَدْ خَلَقْنَا الإِنسَانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ثُمَّ رَدَدْنَاهُ أَسْفَلَ سَافِلِينَ إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ}}<ref>«که ما انسان را در نیکوترین ساختار آفریده‌ایم، آنگاه او را به (پایه) فروترین فرومایگان بازگرداندیم مگر آنان که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند که آنان را پاداشی بی‌منّت خواهد بود» سوره تین، آیه ۴-۶.</ref> این موضوع، همچنین در [[تقابل]] میان [[مؤمنان]] و [[کافران]] آشکارا [[مشاهده]] می‌شود، زیرا به کسانی که [[ایمان]] آورده و [[عمل صالح]] انجام دهند، [[بهشت]] پرنعمت را [[وعده]] داده و در مقابل، کسانی را که [[کفر]] ورزیده و [[آیات الهی]] را [[تکذیب]] کنند، به [[عذاب]] [[خوار]] کننده [[تهدید]] کرده است: {{متن قرآن|الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ لِّلَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِينٌ}}<ref>« فرمانفرمایی در آن روز از آن خداوند است که در میان آنها داوری خواهد کرد آنگاه آنان که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند در بوستان‌های پرنعمت‌اند و کسانی که کفر ورزیدند و آیات ما را دروغ شمردند عذابی خوارساز خواهند داشت» سوره حج، آیه ۵۶-۵۷.</ref><ref>نمونه، ج ۱۴، ص ۱۴۹؛ تفسیر آسان، ج ۱۳، ص ۲۰۵ - ۲۰۶.</ref>. آیاتی با مضمون [[خوار]] نشدن کسانی که به [[پیامبر]]{{صل}} [[ایمان]] آورند: {{متن قرآن| يَوْمَ لَا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ }}<ref>« در روزی که خداوند پیامبر و مؤمنان همراه او را خوار نمی‌گذارد» سوره تحریم، آیه ۸.</ref>، غبارآلود و [[زبون]] نشدن روی کسانی که [[کار نیک]] انجام دهند: {{متن قرآن|ٌ وَلَا يَرْهَقُ وُجُوهَهُمْ قَتَرٌ وَلَا ذِلَّةٌ}}<ref>« و چهره‌های آنان را نه غباری می‌پوشاند و نه خواری» سوره یونس، آیه ۲۶.</ref>، [[نجات]] [[پیروان]] [[هود]]، [[صالح]] و [[شعیب]]{{عم}} از [[عذاب]] [[خوار]] کننده که بر [[اقوام]] آنان نازل شده بود: {{متن قرآن|وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا هُودًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَنَجَّيْنَاهُمْ مِنْ عَذَابٍ غَلِيظٍ}}<ref>«و چون «امر» ما در رسید هود و مؤمنان همراه او را به بخشایشی از خویش رهاندیم و آنان را از عذابی سخت رهایی بخشیدیم» سوره هود، آیه ۵۸.</ref>، {{متن قرآن|فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا صَالِحًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَمِنْ خِزْيِ يَوْمِئِذٍ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ الْقَوِيُّ الْعَزِيزُ}}<ref>«آنگاه چون «امر» ما در رسید، صالح و مؤمنان همراه وی را با بخشایشی از نزد خویش (از عذاب) و از خواری آن روز، رهاندیم؛ بی‌گمان پروردگار توست که توانمند پیروزمند است» سوره هود، آیه ۶۶.</ref>، {{متن قرآن|وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ}}<ref>«و چون «امر» ما دررسید شعیب و مؤمنان همراه او را با بخشایشی از سوی خویش رهایی بخشیدیم و بانگ آسمانی ستمگران را فرو گرفت و در خانه‌های خود از پا در افتادند» سوره هود، آیه ۹۴.</ref>؛ {{متن قرآن|وَنَجَّيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ}}<ref>«و آنان را که ایمان آوردند و پرهیزگاری می‌ورزیدند رهایی بخشیدیم» سوره فصلت، آیه ۱۸.</ref> و [[نجات]] [[قوم]] [[یونس]]{{ع}} پس از [[ایمان آوردن]]: {{متن قرآن|فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَمَتَّعْنَاهُمْ إِلَى حِينٍ}}<ref>«پس چرا (مردم) هیچ شهری بر آن نبودند که (به هنگام)  ایمان آورند تا ایمانشان آنان را سودمند افتد جز قوم یونس که چون (به هنگام) ایمان آوردند عذاب خواری را در زندگانی این جهان از آنان برداشتیم و تا روزگاری آنان را (از زندگی) بهره‌مند ساختیم» سوره یونس، آیه ۹۸.</ref> را می‌توان مؤید گفتار پیشین بر شمرد؛ البته [[عزت]] مؤمنان نیز از [[عزت]] و [[یاری]] خداست و ایشان به خودی خود و بی لحاظ [[عزت]] [[الهی]]، خوارند: {{متن قرآن|وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ}}<ref>«و بی‌گمان خداوند در «بدر» شما را با آنکه ناتوان بودید یاری کرد پس، از خداوند پروا کنید، باشد که سپاس گزارید» سوره آل عمران، آیه ۱۲۳.</ref><ref>المیزان، ج ۴، ص ۷ ـ ۸.</ref>  همچنین [[پیروی]] از [[آیات الهی]]: {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى}}<ref>«و اگر ما پیش از آن با عذابی آنان را نابود می‌کردیم می‌گفتند: پروردگارا! چرا فرستاده‌ای برای ما نفرستادی تا از آیات تو پیش از آنکه زبون و خوار گردیم پیروی کنیم» سوره طه، آیه ۱۳۴.</ref>،[[توبه]] از کارهای ناشایست: {{متن قرآن|يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا  إِلاَّ مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلا صَالِحًا فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا}}<ref>«روز رستخیز عذابش دو چندان می‌گردد و در آن (عذاب) به خواری جاوید می‌ماند جز کسانی که توبه کنند و ایمان آورند و کاری شایسته کنند؛ که خداوند نیکی آنان را جانشین بدی‌هایشان می‌گرداند و خداوند آمرزنده بخشاینده است» سوره فرقان، آیه ۶۹-۷۰.</ref>، [[دعا]]: {{متن قرآن|رَبَّنَا وَآتِنَا مَا وَعَدْتَنَا عَلَى رُسُلِكَ وَلَا تُخْزِنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ}}<ref>«پروردگارا! و آنچه با پیامبرانت به ما وعده کردی عطا کن و روز رستخیز ما را خوار مگردان؛ بی‌گمان تو در وعده (خود) خلاف نمی‌ورزی» سوره آل عمران، آیه ۱۹۴.</ref> و چنگ زدن [[اهل کتاب]] به ریسمانی از جانب [[خدا]] که مراد از آن را بازگشت و [[پیوند با خدا]]<ref> آلاء الرحمن، ج ۱، ص ۳۳۱؛ نمونه، ج ۳، ص ۵۲.</ref>، [[تمسک]] به [[قضا و قدر]] و [[احکام]] [[تکوینی]] و [[تشریعی]]<ref>المیزان، ج ۳، ص ۳۸۳ ـ ۳۸۴.</ref>، [[اسلام]]<ref>التفسیر الکبیر، ج ۸، ص ۳۲۹؛ روح المعانی، ج ۲، ص ۲۴۵.</ref> یا [[جزیه]] <ref>مجمع البيان، ج ۲، ص ۸۱۴ ؛ التفسير الكبير، ج ۸ ، ص ۳۲۸؛ تفسير كوثر، ج ۲، ص ۲۱۸.</ref> دانسته‌اند و تمسکشان به ریسمانی از [[مردم]] به معنای [[وابستگی]] به آنان <ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۸۱۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۸، ص ۳۲۸؛ تفسیر کوثر، ج ۲، ص ۲۱۸.</ref>، [[امان]] از سوی دیگران<ref>تفسیر بغوی، ج ۱، ص ۴۹۶؛ المیزان، ج ۳، ص ۳۸۳ ـ ۳۸۴.</ref>، [[اهل ذمه]] شدن<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۸۱۴؛ آلاء الرحمن، ج ۱، ص ۳۳۱.</ref> یا [[پیمان]] بستن با [[مردم]]: {{متن قرآن|ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ مَا ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ }}<ref>«جز در پناه خداوند یا پناه مردم هر جا یافته شوند محکوم به خواری‌اند » سوره آل عمران، آیه ۱۱۲.</ref><ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۸۱۴؛ تفسیر آسان، ج ۲، ص ۴۰۷.</ref> نیز راه‌های [[حفظ]] از [[ذلت]] معرفی شده‌اند<ref>[[مهدی زنگنه|زنگنه]] و [[رضا دادگر|دادگر]]، [[ذلت (مقاله)|ذلت]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]،  ج۱۳.</ref>