ولایت در قرآن: تفاوت میان نسخهها
←معانى ولایت در قرآن
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۸۶: | خط ۱۸۶: | ||
*در این [[آیات]]، به عنوان نتیجه حقایق و بیناتی که در این [[سوره]] در رابطه با مسئله [[ولایت]] و [[سلطنت الهی]] بیان شده به این مطلب اشاره شده است که [[سلاطین]] و [[حکّام]] و آمران و ناهیانی که بدون [[اذن خدا]] و بدون [[تعیین]] و [[نصب الهی]] به [[پادشاهی]] و [[فرمانروایی]] پذیرفته میشوند، [[اختیار]] اعضاء و جوارح خود را نیز ندارند، تا چه رسد که اختیاردار دیگران شوند، و تنها [[فرمانروایی]] که [[سلطنت]] و [[قدرت]] [[حقیقی]] از آن او و در دست [[حکمت]] اوست، [[خدای متعال]] است، و لهذا فرمود: {{متن قرآن|إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ}}<ref>«همانا تنها ولیّ و فرمانروای من، خدایی است که کتاب (همان کتابی که در آغاز سوره به آن اشاره شد، یعنی قرآن که کتاب امر و نهی و قانون و دستور است) را نازل کرده است، و هم اوست که فرمانروایی و سرپرستی صالحان را عهدهدار است» سوره اعراف، آیه ۱۹۶.</ref><ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۱]].</ref>. | *در این [[آیات]]، به عنوان نتیجه حقایق و بیناتی که در این [[سوره]] در رابطه با مسئله [[ولایت]] و [[سلطنت الهی]] بیان شده به این مطلب اشاره شده است که [[سلاطین]] و [[حکّام]] و آمران و ناهیانی که بدون [[اذن خدا]] و بدون [[تعیین]] و [[نصب الهی]] به [[پادشاهی]] و [[فرمانروایی]] پذیرفته میشوند، [[اختیار]] اعضاء و جوارح خود را نیز ندارند، تا چه رسد که اختیاردار دیگران شوند، و تنها [[فرمانروایی]] که [[سلطنت]] و [[قدرت]] [[حقیقی]] از آن او و در دست [[حکمت]] اوست، [[خدای متعال]] است، و لهذا فرمود: {{متن قرآن|إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ وَهُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ}}<ref>«همانا تنها ولیّ و فرمانروای من، خدایی است که کتاب (همان کتابی که در آغاز سوره به آن اشاره شد، یعنی قرآن که کتاب امر و نهی و قانون و دستور است) را نازل کرده است، و هم اوست که فرمانروایی و سرپرستی صالحان را عهدهدار است» سوره اعراف، آیه ۱۹۶.</ref><ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام ج۱]].</ref>. | ||
== | ==معانی [[ولایت]] در [[قرآن]]== | ||
*کلمه "[[ولی]]" در [[قرآن مجید]] با مشتقات مختلف آن، ٢٣٣ بار به کار رفته است و از کلمات پُر استعمال محسوب | *کلمه "[[ولی]]" در [[قرآن مجید]] با مشتقات مختلف آن، ٢٣٣ بار به کار رفته است و از کلمات پُر استعمال محسوب میشود. از این تعداد ۱٢٣ مرتبه به صورت اسم و ۱۱٠ مرتبه به صورت فعل در [[قرآن]] به کار رفته است<ref>به عنوان مثال میتوان از فعل "تولّی" یادآور شد که دارای دو معنای متفاوت مَحبت و اعراض کردن است؛ معنای مَحبت مانند آیه شریفه: {{متن قرآن|وَمَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ}} («و هر کس از شما آنان را دوست بگیرد از آنان است» سوره مائده، آیه ۵۱)؛ و اما درباره معنای اعراض، برخی از اهل لغت نوشتهاند: "آن معنا"، در صورتی است که با حرف "عن" متعدی شده باشد که گاهی در آیه، لفظ آن مذکور است؛ مانند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا الله وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ}} («ای مؤمنان! از خداوند و پیامبر او فرمان برید و در حالی که سخن او را میشنوید از او رو مگردانید» سوره انفال، آیه ۲۰)؛ و گاهی آن حرف، در تقدیر است؛ مانند: {{متن قرآن|فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ الله عَلِيمٌ بِالْمُفْسِدِينَ}} («و اگر رو بگردانند، خداوند به (کار) تبهکاران، داناست» سوره آل عمران، آیه ۶۳)؛ مفردات راغب، ص۸۸۶، کلمه ولی.</ref>. | ||
*اما کلمه "[[ولایت]]"، فقط دو بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است<ref>بنابر قرائت | *اما کلمه "[[ولایت]]"، فقط دو بار در [[قرآن مجید]] استعمال شده است<ref>بنابر قرائت بعضی، در هر دو مورد آن، به صورت فتح "واو" است، پس ولایت با کسر "واو"، بنا بر آن قرائت، اصلاً در [[قرآن]] نیامده است و بنابر جواز هر دو وجه که بعضی قائل به آن هستند، با کسر "واو" نیز در قرآن آمده است؛ لذا برخی از اهل لغت نوشتهاند: {{متن قرآن|مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ}} («شما را با آنان هیچ پیوندی نیست» سوره انفال، آیه ۷۲) با فتح "واو" و نیز با کسر آن، قرائت شده است؛ لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۱؛ ما اتفق لفظه و اختلف معناه، ص۴۷۱.</ref>: {{متن قرآن|هُنَالِكَ الْوَلَايَةُ لِلَّهِ الْحَقِّ هُوَ خَيْرٌ ثَوَابًا وَخَيْرٌ عُقْبًا}}<ref>«آنجا، سروری از آن خداوند راستین است، او در پاداش دادن نیکوتر و در بخشیدن بهتر است» سوره کهف، آیه ۴۴.</ref>؛ [[ولایت]] در [[آیه شریفه]] به معنای [[سلطنت]] و [[مالکیت]] است، یعنی در آن روز [[قدرت]] و [[سلطه]] مطلق [[الهی]] [[ظهور]] میکند و همگی تحت [[ولایت خدا]] در میآیند و به او [[ایمان]] میآورند و از آنچه در [[دنیا]] میپرستیدهاند، [[بیزاری]] میجویند. | ||
*{{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ | *{{متن قرآن|وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُمْ مِنْ وَلَايَتِهِمْ مِنْ شَيْءٍ حَتَّی يُهَاجِرُوا}}<ref>«و کسانی که ایمان آورده و هجرت نکردهاند شما را با آنان هیچ پیوندی نیست تا آنکه هجرت گزینند» سوره انفال، آیه ۷۲.</ref>؛ [[ولایت]] در [[آیه شریفه]] به معنای [[نصرت]] است. | ||
*در | *در بعضی موارد در [[قرآن]]، کلماتی آمده که دارای مفادّ بحث [[ولایت]] است، بدون اینکه کلمه ولی یا مشتقات آن استعمال شده باشد؛ ان شاء [[الله]] به برخی از موارد آن، در انواع کاربردهای [[ولایت]] اشاره خواهد شد. | ||
*بر اساس موارد استعمال | *بر اساس موارد استعمال [[قرآنی]] مراد از [[ولایت]]، نحوهای نزدیکی بدون فاصله بین دو شیء است که نوعی رابطه بین آن دو برقرار باشد؛ گاهی رابطه بین دو طرف مساوی است و گاهی [[مخالف]] همدیگر؛ بدین معنا که گاهی یک چیز با دیگری همان رابطه را دارد که آن دیگری با او دارد، مانند [[اخوّت]]. و گاهی رابطهای که یک طرف با دیگری دارد، غیر از رابطهای است که طرف مقابل با او دارد، مثل [[ابوّت]]. اولی را - که رابطه طرفینی، تأثیر و تأثّر متقابل و مساوی است رابطه [[دوستی]] و مَحبت، [[نصرت]]، [[یاری]] و اعانت و امثال آن مینامند که در برخی موارد مفید و دارای آثار مثبت و سازنده است و در بعضی موارد دیگر غیر مفید و دارای آثار منفی و عواقب [[سوء]]؛ چنان که دومی - که تأثیر و تأثّر در آن یک جانبه است رابطه [[سرپرستی]]، [[رهبری]] و تدبیری میگویند. | ||
* | *رابطهای که افراد [[جامعه]] و هممسلکان با هم دارند، از سنخ اول است و رابطه [[خدای متعال]] با مخلوقات خود از سنخ قِسم دوم است؛ البته [[خدای متعال]] آن قِسم دوم رابطه را، [[قدرت]] و [[توانایی]] [[سرپرستی]] و [[تدبیر]] را برای خلفای خود [[جعل]] کرده است تا با آن [[ولایت]]، عهدهدار [[تدبیر امور]] بندگانش که مورد [[رحمت]] خاص او هستند، بشوند و برای [[امتحان]] و تحقق [[اختیار]] آنان، در [[شیطان]] نیز [[قدرت]] و [[توانایی]] [[سلطه]] و [[تدبیر]] منفی قرار داده است. | ||
*بنابراین، مراد از | *بنابراین، مراد از معنای جامع [[ولایت]]، [[قرب]] و نزدیکی است که به صورتهای گوناگونی مطرح شده؛ و آن [[قرب]]، یا [[قرب]] [[حسی]] است، مثل نزدیک و قریب هم بودن دو چیز بدون فاصله [[اجنبی]] و شخص ثالث؛ یا [[قرب]] [[معنوی]] و غیر [[حسی]] است، مثل [[قرب]] [[دینی]]، [[قرب]] [[خویشاوندی]]، [[قرب]] [[اعتقادی]]، [[قرب]] [[دوستی]]، [[یاری]] و [[نصرت]]، [[قرب]] تدبیری و [[سلطنت]] و.... | ||
*در [[قرآن کریم]] در بیشتر موارد، از نوع دوم که همان [[قرب]] | *در [[قرآن کریم]] در بیشتر موارد، از نوع دوم که همان [[قرب]] غیرحسی و [[معنوی]] است، استعمال شده است، که در ذیل عنوان بعدی، (انواع کاربردهای [[ولایت]] در [[قرآن]]) به آن معانی اشاره خواهد شد. | ||
* | *برخی [[مفسران]] نوشتهاند: "مُحصَّل و نتیجه معنای [[ولایت]] در موارد استعمال آن، عبارت است از یک نحو [[قدرت]] و نزدیکی که موجب نوعی از [[حقّ]] [[تصرف]] و [[مالکیت]] [[تدبیر]] میشود"<ref>المیزان، ج۶، ص۱۰.</ref>.<ref>[[عبدالله حقجو|حقجو، عبدالله]]، [[ولایت در قرآن (کتاب)|ولایت در قرآن]]، ص:۳۶-۳۸.</ref> | ||
==[[ولایت]] [[ارث]]== | ==[[ولایت]] [[ارث]]== | ||