مثل در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

#{{متن قرآن|الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ}}<ref>«آنان که ربا می‌خورند جز به گونه کسی که شیطان او را با برخورد، آشفته سر کرده باشد (به انجام کارها) بر نمی‌خیزند؛ این (آشفته سری) از آن روست که آنان می‌گویند خرید و فروش هم مانند رباست در حالی که خداوند خرید و فروش را حلال و ربا را حرام کرده است پس کسانی که اندرزی از پروردگارشان به آنان برسد و (از رباخواری) باز ایستند، آنچه گذشته، از آن آنهاست و کارشان با خداوند است و کسانی که (بدین کار) باز گردند دمساز آتشند و در آن جاودانند» سوره بقره، آیه ۲۷۵.</ref>. '''نکته''': [[خداوند]] در یک [[تشبیه]] گویا و رسا، حال رباخواران را مجسم می‌سازد، می‌فرماید: کسانی که [[ربا]] می‌خورند {{متن قرآن|الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا}} بر نمی‌خیزند مگر مانند کسی که بر اثر تماس [[شیطان]] با او دیوانه شده و نمی‌تواند [[تعادل]] خود را [[حفظ]] کند، {{متن قرآن|لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ}} گاه به [[زمین]] می‌خورد و گاه بر می‌خیزد [[ربا]] در مقابل [[انفاق]] و رباخوار در مقابل منفق است. از این‌رو این [[آیات]] با [[آیات]] [[انفاق]] تناسب [[تقابل]] و تضاد دارد: منفق، از خود و علاقه [[مالی]] خود می‌گذرد و باز و گسترده می‌شود و به دیگران مایه حیاتی می‌دهد و آن را چون [[خون]] در [[بدن]] [[اجتماع]] به گردش در می‌آورد و استعدادها را شکوفان و چهره‌ها را باز می‌گرداند و [[روابط]] را در پایه [[محبت]] و [[پیوستگی]] [[دل‌ها]] و [[همکاری]] [[استوار]] می‌سازد و با دادن [[مال]] و [[فکر]] و [[همت]] خود و بی‌نظر به [[پاداش]] و [[منت]]، محیط خرم و مثمر فراهم می‌کند: {{متن قرآن|كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ}} در مقابل، رباخوار که بی‌هیچ [[خدمت]] و عملی مایه حیاتی دیگران را می‌مکد و در خود انباشته می‌کند و به درون خود می‌پیچد و راکد و مخبط می‌شود و استعدادها را خشک و [[دل‌ها]] را پر از [[کینه]] و [[خشم]] و [[روابط]] [[فطری]] و طبیعی را آن چنان گسیخته می‌سازد تا در یک سو طبقه سودپرست و [[ستمگر]] و [[خشن]] و در سوی دیگر طبقه ستمزده و رنجور و در بند پدید می‌آید. و همین آغاز شکاف و صف‌بندی [[اجتماعی]] است که در پی آن نیروهای [[معنوی]] و مادی یکسر مصروف ستیزه و نگهداری طبقه می‌شود و سپس [[انقلاب]] و جنگ‌های محدود و نامحدود. {{متن قرآن|لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ}} [[تمثیل]] و تصویری از [[اندیشه]] و [[روحیه]] و راه و روش [[ربا]] [[خوار]] است. چون این [[تمثیل]]، مطلق آمده، نشاید که فقط درباره [[آخرت]] و [[زندگی]] واپسین رباخوار باشد. [[حصر]] این [[تمثیل]]، إشعار به این واقعیت دارد که هر کسی را قیامی است و [[قیام]] رباخوار بدین‌گونه است؛ زیرا محرکات درونی و استعدادهای در حال [[رشد]] و انگیزه‌های [[نیازمندی]]، پیوسته [[انسان]] را به [[قیام]] [[قوای فکری]] و عملی می‌دارد و همین که روی به سوی هدف‌های [[برتر]] و در مسیر و [[سنن]] طبیعی و [[اجتماعی]] واقع و هماهنگ شد، با [[قیام]] مستقیم و در راه [[رشد]] قوا و تولید و [[مصرف]] و خیر و با قدم‌های ثابت پیش می‌رود. و چون رباخواری، [[انحراف]] از این مسیر [[انسانی]] و طبیعی است، رباخوار دچار خبط‌زدگی در [[اندیشه]] و [[آشفتگی]] می‌شود. او [[مال]] را که وسیله تحرک و [[رشد]] همه‌جانبه [[فرد]] و [[اجتماع]] است، چون هدفی می‌پندارد که همی برای جمع و تمرکز آن به هر راه که باشد باید بکوشد. و نزدیکترین راه برای او همین [[ربا]] است که بدون زحمت و [[خدمت]]، [[خون]] طبقه مولد و کوشا را بمکد و به پیکر ناموزون خود افزاید و استعدادهای روحی‌اش راکد بماند. و آن‌چنان [[خوی]] [[سودجویی]] [[فکر]] و مشاعر او را می‌گیرد که [[اندیشه]] و پروانه خیالش جز در محور آن نمی‌چرخد و در نظرگاه او مقیاس همه [[ارزش‌ها]] همین سود می‌شود و می‌کوشد که همه مواهب [[عقلی]] و [[انسانی]] و [[قوانین]] و [[نظامات]] و معلومات و کار و تولید را برای سود بری خود استخدام کند. و چون روش و [[منش]] او با [[سنن]] طبیعی و [[مصالح]] [[مردم]] تضاد دارد و [[دشمنی]] قربانی‌شدگان و ستمزدگان را نسبت به خود [[احساس]] می‌کند، [[خوی]] کینه‌جویی و بداندیشی نسبت به [[مردم]] نیز در او [[راسخ]] می‌شود. از ترکیب [[خوی]] [[سودجویی]] و [[کینه‌توزی]] نامحدود، [[خوی]] درّندگی و [[حسد]] و [[تملق]] و [[عقده]] [[حقارت]] و بزرگ‌بینی در درونش ریشه می‌گیرد. از این پس دیگر نه [[بینش]] روشنی دارد که راه تعالی و کمال را دریابد و نه [[وجدان]] [[بیداری]] که [[احساس]] به [[رحمت]] و عطف به دیگران داشته باشد. پیوسته چهره‌اش دگرگون می‌گردد. گاه [[خوی]] درندگی و قدرت‌نمایی، گاه [[زبونی]] و [[تملق]]، تا محیط زندگی‌اش چگونه باشد و با چه کسانی روبه‌رو شود؟ در هر حال، پیوسته در [[نگرانی]] و [[آشفتگی]] به سر می‌برد و به خود می‌پیچد. این حالات در گفتار و [[کردار]] و حرکات چشم و دست و پایش نمایان است<ref>پرتوی از قرآن، ج۲، ص۲۵۳.</ref>:

#{{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ نُورٌ عَلَى نُورٍ يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}}<ref>«خداوند، نور آسمان‌ها و زمین است، مثل نور او چون چراغدانی است در آن چراغی، آن چراغ در شیشه‌ای، آن شیشه گویی ستاره‌ای درخشان است کز درخت خجسته زیتونی می‌فروزد که نه خاوری است و نه باختری، نزدیک است روغن آن هر چند آتشی بدان نرسیده برفروزد، نوری است فرا نوری، خداوند هر که را بخواهد به نور خویش رهنمون می‌گردد و خداوند این مثل‌ها را برای مردم می‌زند و خداوند به هر چیزی داناست» سوره نور، آیه ۳۵.</ref>. '''نکته''': {{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} [[خداوند]] [[نور]] [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] است مثل [[نور]] او - [[خداوند]] - همانند چراغ‌دانی است که در آن چراغی پر فروغ باشد، آن چراغ در حبابی قرار گیرد، حبابی شفاف و درخشنده همچون یک [[ستاره فروزان]] {{متن قرآن|مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكَاةٍ فِيهَا مِصْبَاحٌ الْمِصْبَاحُ فِي زُجَاجَةٍ الزُّجَاجَةُ كَأَنَّهَا كَوْكَبٌ دُرِّيٌّ}} و این چراغ با روغنی افروخته می‌شود که از درخت پر [[برکت]] زیتونی گرفته شده که نه شرقی است و نه غربی {{متن قرآن|يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبَارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ}} روغنش آن چنان صاف و [[خالص]] است که نزدیک است بدون تماس با [[آتش]] شعله‌ور شود {{متن قرآن|يَكَادُ زَيْتُهَا يُضِيءُ وَلَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نَارٌ}} نوری است بر فراز نوری {{متن قرآن|نُورٌ عَلَى نُورٍ}} و [[خدا]] هر کس را بخواهد به [[نور]] خود [[هدایت]] می‌کند {{متن قرآن|يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ}} و [[خداوند]] برای [[مردم]] مثل‌ها {{متن قرآن|وَيَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ لِلنَّاسِ}} و [[خداوند]] به هر چیزی داناست {{متن قرآن|وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ}} [[علامه طباطبایی]] درباره معنا و مفادی که [[آیات]]: {{متن قرآن|اللَّهُ نُورُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} متضمن آنست مینویسد: این [[آیات]] متضمن مقایسه [[مؤمنین]] به [[حقیقت]] [[ایمان]] با [[کفار]] است، [[مؤمنین]] را به داشتن این امتیازات معرفی می‌کند که به وسیله [[اعمال صالح]] [[هدایت یافته]]، و به نوری از [[ناحیه]] پروردگارشان راه یافته‌اند که ثمره‌اش [[معرفت]] [[خدای سبحان]]، و [[سلوک]] و راه‌یابی به [[بهترین]] [[پاداش]]، و نیز به [[فضل]] [[خدای تعالی]] است، در روزی که پرده از روی [[دل‌ها]] و دیده‌هایشان کنار می‌رود. به خلاف [[کفار]] که اعمالشان ایشان را جز به سرایی بدون [[حقیقت]] راه نمی‌نماید، و در ظلماتی چند طبقه و بعضی روی بعض قرار دارند، و [[خدا]] برای آنان نوری قرار نداده، [[نور]] دیگری هم نیست که با آن روشن شوند. این [[حقیقت]] را به این بیان ارائه داده که [[خدای تعالی]] دارای نوری است عمومی، که با آن [[آسمان]] و [[زمین]] [[نورانی]] شده، و در نتیجه به وسیله آن [[نور]]، در عالم وجود، حقایقی [[ظهور]] نموده که ظاهر نبود. و باید هم این چنین باشد، چون [[ظهور]] هر چیز اگر به وسیله چیز دیگری باشد باید آن وسیله خودش به خودی خود ظاهر باشد، تا دیگران را [[ظهور]] دهد، و تنها چیزی که در عالم به ذات خود ظاهر و برای غیر خود [[مظهر]] باشد همان [[نور]] است. پس [[خدای تعالی]] نوری است که [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] با [[اشراق]] او بر آنها [[ظهور]] یافته‌اند، هم‌چنان که [[انوار]] [[حسی]] نیز این طورند، یعنی خود آنها ظاهرند و با تابیدن به اجسام ظلمانی و کدر، آنها را روشن می‌کنند، با این تفاوت که [[ظهور]] اشیاء به [[نور الهی]] عین وجود یافتن آنها است، ولی [[ظهور]] اجسام کثیف به وسیله [[انوار]] [[حسی]] غیر از اصل وجود آنها است. در این میان [[نور]] خاصی هست که تنها [[مؤمنین]] با آن روشن می‌شوند، و به وسیله آن به سوی [[اعمال صالح]] راه می‌یابند و آن [[نور]] [[معرفت]] است که [[دل‌ها]] و دیده‌های [[مؤمنین]] در روزی که [[دل‌ها]] و دیده‌ها زیر و رو می‌شود، به آن روشن می‌گردد، و در نتیجه به سوی [[سعادت]] جاودانه خود [[هدایت]] می‌شوند {{متن قرآن|يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشَاءُ}} و آنچه در [[دنیا]] برایشان [[غیب]] بود در آن روز برایشان عیان می‌شود. [[خدای تعالی]] این [[نور]] را به چراغی مثل زده که در شیشه‌ای قرار داشته باشد و با روغن زیتونی در [[غایت]] [[صفا]] بسوزد و چون شیشه چراغ نیز صاف است، مانند [[کوکب دری]] بدرخشد، و صفای این با صفای آن، [[نور]] [[علی]] [[نور]] تشکیل دهد، و این چراغ در خانه‌های [[عبادت]] آویخته باشد، خانه‌هایی که در آنها مردانی [[مؤمن]]، خدای را [[تسبیح]] کنند، مردانی که [[تجارت]] و بیع ایشان را از یاد پروردگارشان و از [[عبادت خدا]] باز نمی‌دارد. این مثال، صفت [[نور]] [[معرفتی]] است که [[خدای تعالی]] [[مؤمنین]] را با آن گرامی داشته، نوری که دنبالش [[سعادت]] همیشگی است، و [[کفار]] را از آن [[محروم]] کرده، و ایشان را در ظلماتی قرار داده که هیچ نمی‌بینند. پس کسی که مشغول با [[پروردگار]] خویش باشد و از متاع [[حیات]] [[دنیا]] [[اعراض]] کند به نوری از [[ناحیه]] [[خدا]] اختصاص می‌یابد، و [[خدا]] هر چه بخواهد می‌کند، [[ملک]] از آن او است، و باز گشت به سوی او است این [[آیات]] چنان نیست که به کلی با [[آیات]] قبلی [[اجنبی]] باشد، بلکه وجه اتصالی با آنها دارد، چون [[آیات]] قبل که [[احکام]] و [[شرایع]] را بیان می‌کرد بدین‌جا خاتمه یافت که {{متن قرآن|وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ آيَاتٍ مُبَيِّنَاتٍ وَمَثَلًا مِنَ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ}}<ref>«و به راستی به سوی شما آیاتی روشنگر و مثلی (عبرت آموز) از کسانی که پیش از شما گذشتند و اندرزی برای پرهیزگاران فرو فرستاده‌ایم» سوره نور، آیه ۳۴.</ref> که در آن [[گفتگو]] از “بیان” شد، و معلوم است که بیان به معنای اظهار حقایق [[معارف]]، و در نتیجه تنویری است [[الهی]]. علاوه بر این در [[آیه]] مذکور کلمه {{متن قرآن|آيَاتٍ}} آمده بود، و [[آیات]] همان [[قرآن]] است که [[خدای تعالی]] در چند جا آن را [[نور]] خوانده، مانند [[آیه]] {{متن قرآن|وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ نُورًا مُبِينًا}}<ref>«و نوری آشکار برای شما فرو فرستاده‌ایم» سوره نساء، آیه ۱۷۴.</ref><ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۱۵، ص۱۶۷.</ref>.

# [[خداوند]] برای این که پرده‌های [[غرور]] و [[غفلت]] را از مقابل دیده‌های غافلان و طغیان‌گران کنار بزند. می‌فرماید: مثل [[زندگی دنیا]] همانند آبی است که از [[آسمان]] نازل کرده‌ایم {{متن قرآن|إِنَّمَا مَثَلُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَاءٍ أَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَاءِ}} این دانه‌های حیاتبخش [[باران]] بر سرزمینهای آماده می‌ریزند، و به وسیله آن گیاهان گوناگونی که بعضی قابل استفاده برای [[انسان‌ها]]، و بعضی برای حیوانات است، می‌رویند {{متن قرآن|فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ}} این گیاهان علاوه بر خاصیتهای غذایی که برای موجودات زنده دارند سطح [[زمین]] را می‌پوشانند و آن را [[زینت]] می‌بخشند، تا آنجا که [[زمین]] [[بهترین]] [[زیبایی]] خود را در پرتو آن پیدا کرده و تزیین می‌شود {{متن قرآن|حَتَّى إِذَا أَخَذَتِ الْأَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّنَتْ}} در این هنگام شکوفه‌ها، شاخساران را [[زینت]] داده و گل‌ها می‌خندند، دانه‌های غذایی و میوه‌ها کم کم خود را نشان می‌دهند، و صحنه پرجوشی را از [[حیات]] و [[زندگی]] به تمام معنی کلمه مجسم می‌کنند، که [[دل‌ها]] را پر از [[امید]] و چشم‌ها را پر از [[شادی]] و [[سرور]] می‌سازند، آن چنان که [[اهل]] [[زمین]] مطمئن می‌شوند، که می‌توانند از مواهب این گیاهان بهره گیرند هم از میوه‌ها و هم از دانه‌های حیات‌بخش‌شان {{متن قرآن|وَظَنَّ أَهْلُهَا أَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَا}} اما ناگهان [[فرمان]] ما فرا می‌رسد سرمای سخت و یا تگرگ شدید و یا [[طوفان]] درهم کوبنده‌ای بر آنها مسلط می‌گردد و آنها را چنان درو می‌کنیم که گویا هرگز نبوده‌اند {{متن قرآن|أَتَاهَا أَمْرُنَا لَيْلًا أَوْ نَهَارًا فَجَعَلْنَاهَا حَصِيدًا كَأَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْأَمْسِ}} در پایان [[آیه]] برای تأکید بیشتر می‌فرماید: این چنین [[آیات]] خود را برای افرادی که [[تفکر]] می‌کنند تشریح می‌کنیم {{متن قرآن|كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ}}؛