ارزش: تفاوت میان نسخه‌ها

ارزش (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۳ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۰۸:۵۲

۱۳٬۹۶۳ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۳ مارس ۲۰۲۱

←‏پرسش‌های وابسته

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۳۷۲

ویرایش

@@ خط ۱۶۲: / خط ۱۶۲: @@
 *'''ارزش‌های [[حقوقی]] و [[اخلاقی]]''': ارزش‌های حقوقی مبنای [[قواعد]] الزام‌آور و دارای ضمانت رسمی حقوقی یا قانونی همچون [[لزوم]] [[حفظ جان]] و [[مال]] دیگران؛ در مقابل [[ارزش‌های اخلاقی]]، یعنی قواعد فاقد وضع رسمی و دارای پشتوانه [[اعتقادی]] و وجدانی همچون لزوم [[امانت‌داری]] و [[صدق]] در تعامل‌های [[انسانی]].
 *'''[[ارزش‌های واقعی]] و آرمانی''': مبنای این طبقه‌بندی آن است که [[ارزش‌ها]] به‌ویژه ارزش‌های غایی، آرمانی و متعالی همچون [[کمالات نفسانی]] یا توسعه و [[پیشرفت]]، عمدتاً به دلیل خصیصه تشکیکی و ذومراتبی داشتن؛ معمولاً در [[مقام]] تحقق، سطوح و اشکالی از بودن را به صورت متوالی و [[سلسله]] مراتبی به نمایش می‌گذارند. تردیدی نیست که همواره میان سطوح [[عینی]] و متحقق یک ارزش با سطح یا سطوح آرمانی و آرزویی آن فاصله و شکاف بعضاً پر ناشدنی وجود دارد. [[امید]] به تحقق همین سطوح آرمانی است که [[روح]] تکاپوگری مستمر را در [[انسان]] زنده نگاه داشته است. گفتنی است برخی [[اندیشمندان]]، [[احکام]] پنج‌گانه [[فقهی]] ([[واجب]]، [[حرام]]، [[مستحب]]، [[مکروه]] و [[مباح]]) را در حوزه ارزش‌ها و اعمال اخلاقی نیز ساری و جاری می‌دانند که بالطبع ارزش‌های خنثی را نیز شامل می‌گردد<ref>توشیهیکو ایزوتسو، مفاهیم اخلاقی - دینی در قرآن، ص۲۳.</ref>.<ref>[[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۴۵.</ref>
+==کارکرد ارزش‌ها==
+تحقق عینی ارزش‌ها در قالب جلوه‌ها و مظاهر متناسب، آثار و کارکردهای فردی و اجتماعی مختلفی به همراه دارد که در شاخه‌های متنوع [[علمی]] به تناسب حوزه مطالعه و رویکرد تخصصی از آنها سخن رفته است. اهم کارکردهای آشکار و پنهان و مستقیم و غیرمستقیم ارزش‌ها و [[نظام ارزشی]] [[غالب]] [[جامعه]] را می‌توان در فهرست زیر خلاصه کرد:
+#جهت‌دهی، [[هدایت]] و کنترل [[افکار]]، اطلاعات، [[امیال]]، [[نگرش‌ها]]، [[ارتباطات]] و رفتارهای افراد و نهادهای اجتماعی. گفتنی است ارزش‌های بنیادین و پایه به مثابه باورداشت‌های نسبتاً کلی و تفسیرپذیر، صرفاً خطوط کلی ناظر به مطلوبیت‌ها را [[تعیین]] می‌کنند.
+#ایجاد [[ارتباط]] میان [[جهان]] خصوصی فرد با دنیای بیرونی، [[اجتماعی]] و عمومی در چرخه تعامل‌های گسترده وی با محیط.
+#امکان‌یابی حل تعارض‌ها و تزاحم‌های هنجاری و [[رفتاری]] که در مواردی بروز و [[ظهور]] یافته و برون‌رفت از آن، [[نیازمند]] [[توسل]] به معیارهای مقبول برای ترجیح و [[انتخاب]] [[شقی]] مناسب است.
+#پیش‌بینی‌پذیر ساختن نسبی [[گرایش‌ها]]، تمایل‌ها، ترجیح‌ها و کنش‌ها و واکنش‌های افراد [[جامعه]] در موقعیت‌های مختلف.
+#به دست دادن معیار برای انتخاب و ترجیح یک گزینه بر گزینه‌های [[رقیب]]، [[داوری]] در خصوص [[میزان]] اعتبار نسبی و مطلق هر گزینه، [[قضاوت]] در مورد مطلوبیت و عدم مطلوبیت رفتارها و به طور کلی، آسان نمودن اتخاذ موضع در برخورد با قطب‌های دوگانه و چندگانه.
+#موجه‌سازی و تأمین مستمسکات توجیهی برای گزینش‌های موسمی فرد در موضوع‌های مختلف متناسب با موقعیت‌ها و شرایط محیط.
+# تعیین هدف‌های قریب، متوسط و غایی برای کنش‌های فردی و جمعی و [[هدایت]] در مسیر انتخاب ابزارهای مناسب جهت نیل به هدف‌های منظور.
+#ایفای نقش زیرساختی و خاستگاهی برای [[استنباط]] [[هنجارها]]، الگوهای [[قواعد]] و اشکال رفتاری متناسب با قلمروهای مختلف حضور.
+#انسجام‌بخشی به قواعد و هنجارهای اجتماعی.
+#پاسخ‌دهی به نیازها و ضرورت‌های زیستی: اهمیت و اعتبار [[ارزش‌ها]] در هر جامعه عمدتاً به دلیل نقشی است که مستقیم و غیرمستقیم در تأمین نیازها و [[رفع حوایج]] متنوع فردی و اجتماعی ایفا می‌کنند. [[انسانی]] شدن [[حیات]] بشری تا حد زیاد تابع و مرهون [[التزام]] به رعایت ارزش‌های پذیرفته شده است. این مهم در [[زندگی اجتماعی]] [[ضرورت]] و اهمیت قاطع‌تری دارد. تردیدی نیست که [[زندگی]] جمعی بدون داشتن مجموعه‌ای از باورداشت‌های مشترک و به طور کلی، دستیابی به یک [[منطق]] تعاملی مورد [[وفاق]] و تأمین‌کننده ضرورت‌های کارکردی در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی غیر ممکن خواهد بود. [[فرهنگ]] عموماً و [[نظام ارزشی]] منبعث از آن خصوصاً، نقش اصلی و محوری در تأمین این نیاز و [[پیوستگی]] حلقات مختلف زنجیره [[حیات]] جمعی به یکدیگر ایفا می‌کنند.
+#تقویت [[اعتماد]] عمومی به شیوه متعارف [[زندگی]]: وجود مجموعه‌ای از ارزش‌های مشترک در هر [[جامعه]]، اعتماد و [[اطمینان]] نسبت به [[درستی]] و صحت [[سلوک]] متعارف [[زندگی اجتماعی]] را در نگاه عموم تقویت کرده و [[درجه]] [[التزام]] به آنها را افزایش می‌دهد<ref>ر.ک: چالمرز جانسون، تحول انقلابی، ص۴۲.</ref>.
+#ایجاد [[وحدت]] [[روانی]] و [[همبستگی اجتماعی]]: از جمله کارکردهای روانی [[ارزش‌ها]]، ایجاد هماهنگی در ساحت‌های مختلف روان فردی و یکپارچه‌سازی [[گرایش‌ها]]، تمایل‌ها، سلیقه‌ها و ترجیح‌های او و در گام بعد ایجاد [[هم‌فکری]]، [[همدلی]]، هم‌رأیی و [[همبستگی]] میان افراد [[معتقد]] به یک [[نظام ارزشی]] است. ارزش‌های مورد [[اعتقاد]] جمع در کنار سایر مشترکات [[فرهنگی]] همچون توافق نسبی بر میانگینی از [[باورها]]، [[نگرش‌ها]]، تمایل‌ها، [[احساسات]]، الگوها، [[آرمان‌ها]] و به بیان کلی‌تر، دستیابی به [[روح]] قومی، [[وجدان]] جمعی، و “خود” [[اجتماعی]]، ضامن همبستگی، [[یگانگی]] و وحدت آنها خواهد بود<ref>ر.ک: گی روشه، مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی عمومی، ص۹۱-۹۲.</ref>. [[بدیهی]] است درجه [[پیوستگی]] و [[میزان]] التزام اعضای یک جمع به رعایت ارزش‌های مشترک همواره و به دلیل‌های مختلفی، متفاوت است.
+#ایفای نقش [[مرجعیت]] در [[تعیین]] غایت‌ها و آرمان‌های خرده‌فرهنگ‌های مختلف درون جامعه: چارچوب ارزشی کلی، تعمیم‌یافته و متعالی [[محل]] اتکا و اتصال و منبع [[الهام]] تمام خرده فرهنگ‌هاست. تعمیم ارزشی، [[وفاق]] جامعه‌ای را آسان می‌سازد و از این طریق به تشکیل و [[حفظ]] [[اجتماع]] جامعه‌ای کمک می‌نماید<ref>مسعود چلبی، جامعه‌شناسی نظم، ص۳۰.</ref>.
+#ساماندهی به [[نظام]] تقسیم کار اجتماعی: وجود ارزش‌های مشترک برای سامان‌دهی به نظام تقسیم کار نیز [[ضرورت]] اجتناب‌ناپذیر دارد، زیرا با بهره‌گیری از آنها نیاز به استفاده از [[زور]] برای [[الزام]] هر فرد به انجام وظیفه‌ای مشخص رفع می‌گردد<ref>ر.ک: چالمرز جانسون، تحول انقلابی، ص۴۰.</ref>.
+#امکان‌یابی تحقق نظام قشربندی اجتماعی و توجیه آن: ارزش‌های پذیرفته شده در یک جامعه، خود از جمله عوامل مؤثر در شکل‌گیری و چگونگی نظام قشربندی اجتماعی است. [[منطق]] این شیوه از عمل که عده‌ای به دلیل فقدان تحصیلات عالی، باید در موقعیت‌های پایین اجتماعی جای داده شده و از امتیازهای خاص آن [[محروم]] شوند و متقابلاً، عده‌ای به دلیل داشتن تحصیلات عالی در کنار سایر ویژگی‌ها، [[استحقاق]] نیل به موقعیت‌های [[برتر]] و امتیازهای تابع آن را دارند؛ چیزی جز ارجاع به ارزش پذیرفته‌شده تحصیلات عالی برای کسب مدارج برتر در [[سلسله]] مراتب [[اجتماعی]] نیست. [[ارزش‌ها]]، همچنین، در توجیه چگونگی [[نظام]] قشربندی موجود نیز نقش [[تعیین]] کننده دارند؛ از این‌رو، ارزش‌ها در سامان‌دهی به نظام چینش طولی و عرضی موقعیت‌ها و پایگاه‌های اجتماعی، اعتبارسنجی و مشروعیت‌دهی به آنها و تعیین و توجیه امتیاز‌های مادی و غیرمادی اختصاص یافته به آنها، نقش محوری دارند.
+#مبنادهی به نظام پاداش‌ها و تنبیه‌ها: در هر [[جامعه]] معمولاً [[میزان]] [[التزام]] افراد به ارزش‌های پذیرفته‌شده و هنجارهای منبعث از آنها مجوز [[پاداش]] و [[تکریم]] و متقابلاً [[سرپیچی]] و [[تخلف]] و ناهمسویی با الزام‌های ارزشی و هنجاری، در صورتی که فراتر از آستانه [[تحمل]] جامعه باشد، مجوز [[تنبیه]]، [[اعمال]] فشار و [[محرومیت]] خواهد بود. در این خصوص، تفاوت محسوسی میان پاداش‌ها و تنبیه‌ها رسمی و غیررسمی وجود ندارد، اگر چه انتساب اشکال رسمی به [[نظام ارزشی]] وضوح بیشتری دارد.
+#تأمین [[نظم اجتماعی]]: تردیدی نیست که اولین شرط موجودیت یک جمع، توافق اعضای آن بر مجموعه‌ای از اصول مشترک خواهد بود<ref>جی. اچ آبراهامز، مبانی و رشد جامعه‌شناسی، ص۸۵۵.</ref>؛ از این‌رو، اشتراک همه با [[اکثریت]] اعضای جامعه در پذیرش یک نظام ارزشی یا مجموعه‌ای از ارزش‌های بنیادین و محوری و بالتبع پذیرش زیرساخت‌ها و مشتقات آن و همچنین التزام همگانی به رعایت عملی مقتضیات آن در عرصه‌های مختلف [[زندگی اجتماعی]]؛ تدریجاً و به مرور [[زمان]] به شکل‌گیری نهادها، ساختارها، رویه‌ها، الگوها، عادات‌واره‌ها و [[قواعد]] مشترک در حوزه پندارها و کردارهای متنوع متناسب با ضرورت‌های زیستی و بافت اجتماعی منجر خواهد شد و این خود شالوده و بنیاد اصلی یک نظم اجتماعی مستقر و دارای [[تعادل]] پویا را فراهم می‌سازد.
+#تمایزبخشی به گروه‌ها و [[جوامع]] مختلف: بنیادی‌ترین و مشهودترین عنصر [[فرهنگی]] برای تمایزیابی [[جوامع]] و گروه‌های مختلف (از منظر فرهنگی)، [[نظام‌ها]] با خرده‌نظام‌های ارزشی پذیرفته‌شده و مورد [[احترام]] آنهاست. تردیدی نیست که [[التزام]] [[قاطع]] به نظام‌های ارزشی مختلف، هر چند به صورت ناخودآگاه، بیشترین زمینه، قوی‌ترین [[انگیزه]] و توجیه‌پذیرترین بهانه را برای [[تقابل]] و چالش میان گروه‌های مختلف فراهم می‌سازد.
+#ایجاد [[آرامش]] و [[اطمینان]] [[روانی]]: [[ارزش‌ها]] به ویژه [[ارزش‌های اخلاقی]] و [[معنوی]] منبعث از [[تعالیم]] [[ادیان الهی]]، با اعطای [[جهان‌بینی]] [[واقعی]] و بسط افق دید [[انسان]]، پیوند دادن فرد به [[عوالم]] اعلا، معنی‌دار ساختن [[حیات]]، ترسیم نقشه [[راه]] و [[تعیین]] برنامه [[سلوک]] در عرصه‌های مختلف [[زندگی]]، [[هدایت]] در مسیر ارضای تمنیات و کشش‌های سیری‌ناپذیر، [[ارائه طریق]] در نحوه کنار آمدن و [[رویارویی]] با [[مشکلات]] و [[مصائب]] گریزناپذیر [[روزگار]]، [[تشویق]] به [[خودسازی]] و [[سرکوب]] هواها و تمنیات زودگذر، برحذر داشتن از [[ابتلا]] به [[انحراف‌ها]] و کژی‌ها، [[ترغیب]] به [[بندگی]] مخلصانه [[خداوند]] و [[شکوفایی]] تدریجی ظرفیت‌های وجودی، نوید دستیابی به [[سعادت]] جاودان و ده‌ها و صدها دستورالعمل ریز و درشت دیگر؛ زمینه منحصر به فردی برای نیل به آرامش و اطمینان [[روحی]] و تلطیف فضای [[اجتماعی]] به عنوان کانونی‌ترین منبع مولد انرژی جهت حرکت در مسیر تعالی و در [[امان]] ماندن از بحران‌های ویرانگر و سعادت‌سوز فراهم می‌سازند.
+برخی جامعه‌شناسان به شمار دیگری از کارکردهای [[نظام ارزشی]] اشاره کرده‌اند که به دلیل اختصار از ذکر آن اجتناب می‌شود. گفتنی است ارزش‌ها به عنوان تعبیرهای نمادین واقعیت‌ها، در صورتی مؤثر خواهند بود که [[مقبولیت عمومی]] کامل و مطلق بیابند<ref>چالمرز جانسون، تحول انقلابی، ص۳۶-۵۵.</ref>.<ref>[[سید حسین شرف‌الدین|شرف‌الدین، سید حسین]]، [[ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم (کتاب)|ارزش‌های اجتماعی از منظر قرآن کریم]]، ص ۴۷.</ref>
 == پرسش‌های وابسته ==