بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{خرد}} | |||
'''آخر الزمان:''' آخر به بخش پایانی هر مجموعه گفته،<ref>الکلیات، ج۱، ص۸۳.</ref> و زمان در لغت بر وقت کم یا زیاد اطلاق میشود <ref>لسانالعرب، ج ۶، ص ۸۶، «زمن».۸۳.</ref> و مقصود از آن در اینجا روزگار و عمر جهان است. | |||
"آخرالزمان" ترکیبی اضافی و به معنای بخش پایانی حیات دنیا است. واژه آخرالزمان در قرآن به کار نرفته؛ اما مطالب گوناگونی درباره این موضوع از آیات قابل استفاده است. | |||
قرآن به طور کلی، جهانیان را به دو بخش {{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن| الأَوَّلِینَ }}﴾}}<ref> پیشینیان؛ سوره واقعه، آیه ۱۳.</ref> و {{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|الآخِرِينَ}}﴾}}<ref> پسینیان؛ سوره واقعه، آیه ۳۹.</ref>، {{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن| الْمُسْتَأْخِرِينَ }}﴾}}<ref> پیشینیان؛ سوره حجر، آیه ۲۴.</ref>افزون بر آن، آیاتی در قرآن از میراثبری زمین به وسیله صالحان و مستضعفان، پیروزی نهایی حق بر باطل و گسترش اسلام در سرتاسر جهان سخن میگوید که پس از وقوع بلاها و فتنههای بسیار محقق میشود. | |||
*{{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن| قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَاصْبِرُواْ إِنَّ الأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُهَا مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ }}﴾}}<ref> موسی به قوم خود گفت: از خداوند یاری بخواهید و شکیبا باشید، بیگمان زمین از آن خداوند است، به هر کس از بندگان خویش که بخواهد به میراث میدهد و سرانجام (نیکو) از آن پرهیزگاران است؛ سوره اعراف، آیه ۱۲۸.</ref>. | |||
*{{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُم فِي الأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَک لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُم مِّن بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَن كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ }}﴾}}<ref> خداوند به کسانی از شما که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته کردهاند وعده داده است که آنان را به یقین در زمین جانشین میگرداند- چنان که کسانی پیش از آنها را جانشین گردانید- و بیگمان دینی را که برای آنان پسندیده است برای آنها استوار میدارد و (حال) آنان را از پس هراس به آرامش بر میگرداند؛ (آنان) مرا میپرستند و چیزی را شریک من نمیگردانند و کسانی که پس از این کفر ورزند نافرمانند؛ سوره اعراف، آیه ۱۲۸.</ref>. | |||
*{{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|وَنُرِيدُ أَن نَّمُنَّ عَلَى الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الأَرْضِ وَنَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَنَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِينَ }}﴾}}<ref> و برآنیم که بر آنان که در زمین ناتوان شمرده شدهاند منّت گذاریم و آنان را پیشوا گردانیم و آنان را وارثان (روی زمین) کنیم؛ سوره قصص، آیه ۵.</ref>. | |||
*{{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا }}﴾}}<ref> اوست که پیامبرش را با رهنمود و دین راستین فرستاد تا آن را بر همه دینها برتری دهد و خداوند، گواه بس؛ سوره فتح، آیه ۲۸.</ref>. و ... این آیات با دوره پایانی دنیا ارتباط دارند<ref>قیام وانقلاب مهدی، ص۵ و ۶.</ref> و برخی از نشانههای قیامت که از آن به "اَشْراط الساعة" تعبیر شده {{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|فَهَلْ يَنظُرُونَ إِلاَّ السَّاعَةَ أَن تَأْتِيَهُم بَغْتَةً فَقَدْ جَاءَ أَشْرَاطُهَا فَأَنَّى لَهُمْ إِذَا جَاءَتْهُمْ ذِكْرَاهُمْ }}﴾}}<ref>پس آیا جز چشم به راه رستخیزند که ناگهان بر آنان فرا میرسد؟ و به راستی نشانههای آن در رسیده است و چون به سراغشان بیاید یادکردشان، آنان را چگونه سود خواهد داشت؟؛ سوره محمد، آیه ۱۸. </ref> نیز در این بخش واقعند. | |||
در روایات و تفاسیر، بسیاری از نشانههای آخرالزمان از اشراط الساعة نیز شمرده شده است؛<ref>روحالمعانی، مج۱۴، ج۲۶، ص۸۰ ـ۸۲؛ نمونه، ج۲۱، ص۴۴۹ ـ ۴۵۱.</ref> از این رو برای جدایی این دو موضوع مقاله آخرالزمان به حوادث و تحولات اجتماعی در واپسین دوره حیات بشری اختصاص یافته که معمولا در کتابهایی تحت عنوان "الْمَلاحِمُ والْفِتَن" <ref>الفتن والملاحم فی آخرالزمان، ابنکثیر؛ الملاحم والفتن، ابنطاووس.</ref> و کتابهای مربوط به غیبت امام زمان{{ع}} <ref>الغیبه، طوسی.</ref> بررسی میشوند و اشراط الساعة به حوادث طبیعی و دگرگونیهای کیهانی در آستانه قیامت، مانند: طلوع خورشید از مغرب، پوشیده شدن آسمان از دود، تاریک شدن خورشید و ماه و ستارگان، متلاشی شدن کوهها و... محدود شده است<ref>الکشاف الموضوعی، ج۱، ص۹۷ ـ ۱۰۲.</ref>. | |||
در | تعبیر "الیومالأخر" که در قرآن فراوان به کار رفته، با جهان آخرت مرادف و ناظر به این واقعیت است که زندگانی آن جهان، در پی حیات دنیایی، سرانجامِ نهایی آن است <ref> التحقیق، ج۱، ص۴۶، «أخر».</ref>؛ در نتیجه، این اصطلاح نیز به بحث "آخرالزمان" مربوط نمیشود. از آنجا که مفهوم "آخر" نسبی است و در تاریخ انقراض دنیا اختلاف فراوانی وجود دارد <ref>هزاره گرایی، ص۲۱.</ref> و قرآن نیز از تعیین وقتی مشخص برای آن پرهیز کرده: | ||
*{{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ عِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَّاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ }}﴾}}<ref> بیگمان، تنها خداوند است که دانش رستخیز نزد اوست و او باران را فرو میفرستد و از آنچه در زهدانهاست آگاه است و هیچ کس نمیداند فردا چه به دست خواهد آورد و هیچ کس نمیداند در کدام سرزمین خواهد مرد؛ بیگمان خداوند دانایی آگاه است؛ سوره لقمان، آیه ۳۴.</ref>. | |||
*{{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا }}﴾}}<ref> خداوند کافران را لعنت و برای آنان آتش (دوزخ) را آماده کرده است؛ سوره احزاب، آیه ۶۴.</ref>. | |||
*{{عربی|اندازه=۱۵۰%|﴿{{متن قرآن|وَتَبَارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَعِندَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ }}﴾}}<ref> و بزرگوار است آن که فرمانفرمایی آسمانها و زمین و آنچه میان آنهاست او راست و دانش رستخیز، تنها نزد اوست و به سوی او بازگردانده میشوید؛ سوره زخرف، آیه ۸۵.</ref>. | |||
محدوده آخرالزمان به دقت قابل اندازهگیری نیست؛ با این حال، با استفاده از روایات <ref>بحارالأنوار، ج۴۰، ص۱۷۷؛ ج۲، ص۸۷؛ ج۹، ص۳۱۹؛ ج۱۲، ص۲۸۲؛ ج۱۴، ص۸۳ و ۸۴؛ ج۱۵، ص۲۰۳؛ ج۱۶، ص۱۸ ـ ۲۱؛ ج۲۰، ص۲۲۲؛ ج۲۱، ص۳۱۷ و ۳۵۱.</ref> میتوان بعثت پیامبر خاتم را سرآغاز دوره "آخرالزمان" دانست<ref>التحریر والتنویر، ج۲۶، ص۱۰۴.</ref>؛ البته در بیشتر روایات، آخرالزمان به دوره پایانی که با ظهور مهدی {{ع}} مقارن است، اطلاق شده است. بشر به مقتضای حبّ ذات و طبیعت جست و جو گر خود، همواره به سرانجام دنیا میاندیشیده است <ref>تاریخ ابنخلدون، ج۱، ص۳۰۳.</ref> همه ادیان الهی و بیشتر مکاتب بشری، درباره پایان تاریخ، اظهار نظر کردهاند<ref>نجات بخشی در ادیان، ص۱۳ و ۱۴؛ علی و پایان تاریخ، ص۱۵و۲۵.</ref> در همه پیشگوییهای مربوط به آخرالزمان، خبرهای وحشتناک و نگرانکنندهای وجود دارد؛<ref>هزاره گرایی، ص۲۵.</ref> ولی اغلب بر این امر اتفاق نظر است که پایان کار بشر، روشن و سعادتآمیز است<ref>نجاتبخشی در ادیان، ص۱۳ و ۱۴.</ref>. در تمام فرقهها و مذاهب اسلامی، کم و بیش سرانجام سعادتمند بشر پیشبینی شده است<ref>قیام و انقلاب مهدی، ص۵.</ref>. | |||
در | در متون زرتشتی "از آیینهای باستان" به صراحت از دوره طلایی بشر در پایان جهان یاد شده که به آشوبها و بلاهای بسیار مسبوق خواهد بود و با ظهور واپسین منجی "سوشیانس" محقّق میشود<ref>اوستا، گاهان، یسنه ۴۶، ب۳ و یَشتها، اردیبهشت، ب۱۰ ـ ۱۷ و فروردین، ب۱۲۹؛ نجاتبخشی در ادیان، ص۳ ـ ۷۱.</ref>. | ||
در | در آیین هندوان نیز هر دوره انسانی به چهار قسمت تقسیم شده که قسمت چهارم آن، مظهر غروب و افول تدریجی معنویت اولیه است و از آن، به عصر ظلمت (Kali Yuga) تعبیر میشود؛ سپس منجی بشر ظاهر و با فروپاشی جوامع انسانی و ازبین رفتن شرارتها، دورهای نو آغاز میگردد<ref>بحران دنیای متجدّد، ص۱ و اوپانیشاد، ص۷۷۲ ـ ۷۷۴ و ۷۳۷.</ref>. | ||
در | در متون بودایی نیز از این دوره، سخن به میان آمده است<ref>بودا، ص۵۱۸ و ۵۱۹؛ علی و پایان تاریخ، ص۲۳.</ref>. | ||
در | در ادیان ابراهیمی، بیش از آیینها و مکاتب دیگر بر دوره طلایی بشر در پایان تاریخ، تأکید شده است. در عهد عتیق، برقراری سعادت و عدالت در سرتاسر جهان پیشبینی شده که به وسیله "مشیح" محقّق میشود<ref>کتاب مقدس، اشعیاء ۱۱ و ۱۲، یوئیل ۳ و ۴، زکریا ۹، دانیال ۲: ۴۴، و۷: ۱۳ و ۲۷.</ref> در عهد جدید نیز به این مطلب پرداخته شده <ref>کتاب مقدس، متی ۲۴: ۱۵ ـ ۴۴، ورسل ۲: ۱۷ ـ ۲۱.</ref> و مکاشفه یوحنا به طور کامل به حوادث ناگوار آخرالزمان، اختصاص یافته و در پایان آن، به برقراری صلح و آرامش جهان تحت حاکمیت مؤمنان اشاره شده است <ref>کتاب مقدس، مکاشفه یوحنا ۴ ـ ۲۲؛ نجات بخشی در ادیان، ص۱۱۳ و ۱۳۳.</ref>. | ||
در میان مکاتب بشری، پیشبینی "مارکس" از مدینه کمونیستی همراه با کمون نهایی ایجاد شده، تصویری از جامعه بیطبقه و بینیاز از دولت را ارائه میدهد<ref>مارکس و مارکسیسم، ص۹۱ ـ ۹۴.</ref> پیشبینیهای "رنهگنون" "عبدالواحد یحیی" از افول و فروپاشی تمدن مادی غرب و ظهور مجدد حق و حقیقت که با نظر به دادههای آیینهای باستان و ادیان ابراهیمی ارائه شده خبر میدهد <ref>بحران دنیای متجدّد، ص۲، ۲۰، ۵۵، ۱۰۵، ۱۵۴ و ۱۸۶؛ علائم آخرالزمان، ص۱۸۸ ـ ۱۹۹، ۲۰۰ و ۳۱۸.</ref> نظریه پایان تاریخ "فوکویاما" پیروزی نهایی نظام غربی و حاکمیت ابدی آن بر سرتاسر جهان را پیشبینی کرده است <ref>«پایان تاریخ و آخرین انسانها» مجله اطلاعات سیاسی و اقتصادی، ص۲۲.</ref> و نظریه "برخورد تمدنها" از "هانتنگتون" جنگ جهانی تمدنها و نظم جهانینوی براساس مرزهای تمدنی را در پایان این دوره از جهان، پیشبینی میکند<ref>برخورد تمدنها و بازسازی نظم جهانی، ص۴۸۵ و ۵۱۶.</ref>. | |||
==مباحث فرعی== | ==مباحث فرعی== | ||
# | #دیدگاه کلی قرآن درباره پایان تاریخ؛ | ||
#نشانهها و | #نشانهها و رخدادهای مهم آخرالزمان؛ | ||
##بحران | ##بحران معنویت؛ | ||
##وقوع اختلافها و | ##وقوع اختلافها و درگیریهای بسیار؛ | ||
##ظهور | ##ظهور دجال؛ | ||
##وقوع | ##وقوع مصائب؛ | ||
##خروج | ##خروج سفیانی؛ | ||
## | ##ندای آسمانی؛ | ||
##ظهور | ##ظهور منجی بزرگ بشر؛ | ||
##نزول | ##نزول عیسی{{ع}}؛ | ||
##خروج | ##خروج جنبندهای از زمین؛ | ||
##هجوم | ##هجوم یأجوج و مأجوج؛ | ||
## | ##رجعت؛ | ||
##صلح و آرامش | ##صلح و آرامش پایدار در سرتاسر جهان؛ | ||
==منابع== | |||
<ref>[http://maarefquran.com/Files/viewdmaarefBooks.php?bookId=1 دائره المعارف قرآن کریم؛ ص ۱۱۴ - ۱۲۴؛ نویسنده: علی معموری.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس|2}} | ||