مدایح و مراثی: تفاوت میان نسخه‌ها

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[مدایح و مراثی در حدیث]] - [[مدایح و مراثی در تاریخ اسلامی]] - [[مدایح و مراثی در معارف و سیره حسینی]]</div>

: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[امام حسین (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>

<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">

[[مدایح]]، جمع [[مدح]] و مدیحه است، و [[مراثی]]، جمع مرثیه. "[[مدح]]": [[ستایش]]، ثنای به صفات [[نیک]]، توصیف به نیک‌خویی، مدحت<ref>لغت‌نامه، دهخدا.</ref>. "مرثیه": مرده‌ستایی، [[عزاداری]]، شرح [[محامد]] و اوصاف مرده، چکامه‌ای که در عزای از [[دست]] رفته‌ای سرایند، در عزای کسی [[شعر]] سرودن، [[گریستن]] بر مرده و بر شمردن و ذکر [[محاسن]] وی، [[سوگواری]]، [[روضه]]، [[مراسم]] عزایی که به یاد [[شهیدان]] [[راه]] [[دین]] و بخصوص در ایّام [[محرّم]] و به یاد واقعۀ [[کربلا]] برپا کنند، اشعاری که در ذکر [[مصائب]] و شرح [[شهادت]] [[پیشوایان دین]] و بخصوص [[شهیدان کربلا]] سرایند و خوانند<ref>لغت‌نامه، دهخدا.</ref>.‌

از جمله برنامه‌هایی که از سوی [[امامان معصوم]] مورد [[تشویق]] قرار گرفته تا از این طریق، خاطرۀ رشادت‌ها و مظلومیّت‌های [[شهدای کربلا]] و [[فرهنگ عاشورا]] زنده بماند، سرودن [[مدح]] و مرثیه است. قالب [[شعر]]، به لحاظ برخورداری از وزن و آهنگ و بعد [[عاطفی]]، مؤثرتر و ماندگارتر است. از این‌رو بعنوان سلاحی مؤثر در [[دفاع از حق]] و [[ستایش راستی]] و راستان به کار گرفته شده است. در [[تاریخ شیعه]]، شاعرانی برجسته همچون: [[فرزدق]]، [[عوف بن عبدالله]]، کمیت، [[عبدالله]] بن کثیّر، [[دعبل]]، [[سید حمیری]] و... با زیباترین وجهی [[مفاخر]] و [[فضایل اهل بیت]] را ترسیم کرده و با سوزناک‌ترین صورت، برای [[شهدای کربلا]] مرثیه سروده‌اند و مجموعه‌های معتبری نیز از اشعار [[شاعران]] [[شیعی]] گرد آمده است<ref>کتاب «ادب الطفّ» در ۱۰ جلد از جواد شبّر، مجموعه‌ای است که به بررسی شعرا و اشعار قرن اول تا چهاردهم پرداخته که پیرامون امام حسین{{ع}} و حادثۀ عاشورا سروده‌اند.‌</ref>. به بیان [[آیت الله]] [[خامنه‌ای]]: "با توجّه به پایگاه بلند "[[شعر]] مسلکی" در قرن‌های اول و دوم [[هجری]] و [[یادآوری]] این نکته که شاعر متعهّد به یک مسلک، برجسته‌ترین و مؤثرترین نقش را در [[ترویج]] گرایش‌های مسلک خود و [[تبیین]] [[هدف‌ها]] و شعار‌های آن به کار می‌برده است، طبیعی می‌نماید که حساب ویژه‌ای برای اظهارات و سروده‌های [[شاعران]] وابسته به جناح‌های [[سیاسی]] در نظر گرفته آید..."<ref>پیشوای صادق، ص۸۱.</ref>.

سروده‌های موضع‌دار [[شاعران]] مکتبی در [[مدح]] و مرثیۀ [[ائمه]] و [[اهل بیت]]، به‌طور ضمنی خلفای [[جور]] و [[مظالم]] [[حکّام]] [[غاصب]] را هم مورد [[انتقاد]] قرار می‌داد. "در [[شعر]] مذهبی، نظر کلّی بر نشر مبادی [[دین]] بود و احیای حقایق [[ایمان]] و زنده کردن [[دل‌ها]] و [[جان‌ها]] و جاری ساختن [[خون]] [[حماسه]] و [[تعهّد]] در رگ‌ها و پی‌ها. از این‌رو [[شاعران]] بزرگ [[شیعه]] همیشه برای حکومت‌های [[فاسد]]، خطری بزرگ محسوب می‌شدند زیرا آنان در خلال [[مدح]] [[آل محمد]]{{صل}} حقایق [[دین]] و [[صفات لازم]] [[حاکم]] [[دینی]] را یاد می‌کردند و با ذکر [[صفات]] [[اسلامی]] [[امامان]] و مقایسه و [[تحقیر]] [[زمامداران]]، [[دل‌ها]] را به [[حق]] و [[حکومت حق]] توجّه می‌دادند"<ref>ادبیات و تعهد در اسلام، محمدرضا حکیمی، ص۲۷۴.</ref>. این شیوه و [[راه]]، برگرفته و [[الهام]] یافته از رهنمود‌های خود [[امامان]] بود که با سخن و عمل، با صراحت و کنایه، مدافع [[شاعران]] [[متعهد]] و مرثیه سرایان [[متّقی]] و [[حق]] [[شعار]] بودند. در این زمینه، [[حدیث]] بسیار است، به‌ویژه تأکید [[ائمه]] نسبت به سرودن مرثیه دربارۀ [[حسین]]{{ع}} با انگیزۀ "ذکر" و [[احیاء]] یاد و گریاندن بر آن [[مصیبت‌ها]] بیش از دیگر محورهاست. [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|مَنْ قَالَ فِينَا بَيْتَ شِعْرٍ بَنَى اللَّهُ تَعَالَى لَهُ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ}}<ref>وسائل الشیعه، ج۱۰، ص۴۶۷؛ بحار الانوار، ج۷۶، ص۲۹۱.</ref>. هر کس که یک [[بیت]] [[شعر]] دربارۀ ما بگوید، [[خداوند]] برای او خانه‌ای در [[بهشت]] بنا می‌کند. نیز از آن [[حضرت]] است: {{متن حدیث|مَا مِنْ أَحَدٍ قَالَ فِي الْحُسَيْنِ شِعْراً فَبَكَى وَ أَبْكَى بِهِ إِلَّا أَوْجَبَ اللَّهُ لَهُ الْجَنَّةَ وَ غَفَرَ لَهُ}}<ref>رجال شیخ طوسی، ص۲۸۹.</ref>. [[امام رضا]]{{ع}} نیز به [[دعبل]] توصیه می‌کند که دربارۀ [[حسین]]{{ع}} مرثیه بسراید و بدین وسیله [[ائمه]] را [[یاری]] کند: {{متن حدیث|يَا دِعْبِلُ ارْثِ الْحُسَيْنَ فَأَنْتَ نَاصِرُنَا وَ مَادِحُنَا مَا دُمْتَ حَيّاً فَلَا تُقَصِّرْ عَنْ نَصْرِنَا مَا اسْتَطَعْتَ}}<ref>جامع احادیث الشیعه، ج۱۲، ص۵۶۷. دربارۀ شعر دعبل، به‌ویژه قصیدۀ «مدارس آیات» وی، ر.ک: الغدیر، ج۲، ص۳۵۰. نیز برای آشنایی با زندگی شاعران برجسته‌ای چون کمیت، دعبل، سید حمیری و... ر.ک: الغدیر، ج۲، ۳ و ۴. نمونه‌هایی از مرثیه‌های شاعران اهل بیت نیز در سفینة البحار، ج۱، ص۵۰۹ آمده است. همچنین در بحار الأنوار، ج۴۵، ص۲۴۲، (باب ما قیل من المراثی فیه) و عوالم (امام حسین)، ص۵۴۳ تا ۵۹۰.</ref>.

#[[شاعران]] مدیحه‌سرا و مرثیه‌سرا، باید با [[درک]] اهمیّت و والایی [[مکانت]] خویش، در حدّ مطلوب [[خلوص]] و [[تقوا]] و [[مناعت طبع]] و [[ثبات]] قدم و [[عقیده]] و [[عشق]] و ولای به [[اهل بیت]] [[عصمت]] باشند و بدانند که شجره‌نامه آنان به کمیت‌ها و دعبل‌ها می‌رسد و اگر بخواهند مشمول دعای ائمه {{عم}} باشند، باید [[شایستگی]] [[فکری]] و خطّی و عملی و [[اخلاقی]] آن را در خویش فراهم آورند.

#[[شاعر اهل بیت]]، باید همیشه با توجّه به زمان و مکان و شرایط، [[رسالت]] [[اجتماعی]] و [[تعهّد]] [[شیعی]] خود را به [[اثبات]] برساند و سروده‌هایش دارای "[[پیام]]" و "جهت" باشد.

#خوب سرودن دربارۀ [[ائمه]]{{عم}}، نیاز به غنای [[فکری]] و معلومات عمیق شاعر دارد. بنا بر این [[شاعران]] مرثیه سرا باید بشدّت [[اهل]] مطالعه در متون و منابع باشند و [[شور]] و [[شعور]] را در [[شعر]] خویش درآمیزند و پخته، پرمطلب و مایه‌دار بسرایند<ref>در این زمینه‌ها، ر.ک: «ستودگان و ستایشگران»، حوزه هنری.</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ عاشورا (کتاب)|فرهنگ عاشورا]]، ص ۴۴۴.</ref>.

== جستارهای وابسته ==

 

 

[[رده:مدایح و مراثی]]